UNમાં ભારતનો મોટો નિર્ણય: ઈરાન વિરુદ્ધ પશ્ચિમી પ્રસ્તાવ પર આપ્યો ‘NO’ વોટ, વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાનો આપ્યો કડક સંદેશ
ભારતે તાજેતરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર એક અત્યંત સાહસિક કદમ ઉઠાવતા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવાધિકાર પરિષદ (UNHRC)માં ઈરાન વિરુદ્ધ લાવવામાં આવેલા પશ્ચિમી પ્રસ્તાવના વિરોધમાં ‘NO’ વોટ આપીને આખી દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. આ પગલું માત્ર ભારતની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિને જ નથી દર્શાવતું, પરંતુ એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત હવે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો માટે પશ્ચિમી દેશોના દબાણ સામે ઝૂકવા તૈયાર નથી.
UNHRCમાં ભારતનું ચોંકાવનારું વલણ
22 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ UNHRCના વિશેષ સત્રમાં પશ્ચિમી દેશો દ્વારા એક પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ઈરાનમાં 28 ડિસેમ્બર 2025થી શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન કથિત માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનોની તપાસ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
- મતદાનના પરિણામો: આ પ્રસ્તાવની તરફેણમાં 25 મત પડ્યા હતા, જ્યારે ભારત અને ચીન સહિત 7 દેશોએ તેની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું.
- પરંપરાથી હટીને નિર્ણય: સામાન્ય રીતે ભારત આવા માનવાધિકાર સંબંધિત પ્રસ્તાવો પર તટસ્થ (Abstain) રહે છે, પરંતુ આ વખતે ‘વિરોધ’માં મત આપીને ભારતે ઈરાન સાથેની પોતાની અતૂટ મિત્રતાનો પરિચય આપ્યો છે.
શા માટે ખાસ છે આ ‘No’ વોટ?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતનો આ નિર્ણય તેની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy)નું એક મોટું ઉદાહરણ છે.
- આંતરિક બાબતોમાં હસ્તક્ષેપનો વિરોધ: ભારતે હંમેશા એવું વલણ અપનાવ્યું છે કે માનવાધિકારના મુદ્દાઓનું રાજકીયકરણ ન થવું જોઈએ અને કોઈપણ દેશની આંતરિક બાબતોમાં બાહ્ય હસ્તક્ષેપથી બચવું જોઈએ.
- પશ્ચિમી દબાણને અરીસો: અમેરિકા અને અન્ય પશ્ચિમી દેશોના સતત દબાણ છતાં, ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે પોતાના સાથી દેશો સાથે મજબૂતીથી ઊભું છે.
ચાબહાર પોર્ટ: ભારત માટે ‘નોન-નેગોશિયેબલ’
ભારત અને ઈરાનના સંબંધોની ધરી ચાબહાર પોર્ટ છે, જે વ્યૂહાત્મક રીતે ભારત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
- વ્યૂહાત્મક લાભ: આ બંદર પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી ભારતની સીધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરે છે. સાથે જ, તે ચીનના ગ્વાદર પોર્ટનો મુકાબલો કરવા માટે પણ આવશ્યક છે.
- પ્રતિબંધોનું દબાણ: અમેરિકાએ ચાબહારના સંચાલન માટે આપેલી છૂટ (Waiver) એપ્રિલ 2026 સુધી જ લંબાવી છે. જોકે, ભારતે સાફ કરી દીધું છે કે તે આ વ્યૂહાત્મક ગેટવેથી પાછળ નહીં હટે.
બ્રિક્સ (BRICS) અને પ્રાદેશિક સંતુલન
તાજેતરમાં ભારતે બ્રિક્સ દેશો સાથે મળીને ઈરાન પર થયેલા સૈન્ય હુમલાઓની પણ કડક નિંદા કરી હતી. ભારતે આ હુમલાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટરનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું હતું. ઈરાનના દૂતાવાસે ભારતના આ “સ્વતંત્રતા-પ્રેમી” વલણ માટે દિલ્હીનો આભાર પણ વ્યક્ત કર્યો છે.
ઉભરતી વૈશ્વિક શક્તિનો સંકેત
ચાબહારથી લઈને UNમાં વોટિંગ સુધી, ભારતનું વલણ એ સંકેત આપે છે કે તે હવે એક ‘લીડિંગ પાવર’ તરીકે કામ કરી રહ્યું છે, નહીં કે કોઈના દબાણમાં કામ કરનાર પાર્ટનર તરીકે. ભારત પોતાના આર્થિક હિતો (ઉર્જા આયાત) અને વ્યૂહાત્મક સંપત્તિઓની રક્ષા માટે સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરીનો રસ્તો પસંદ કરી રહ્યું છે, પરંતુ શરણાગતિનો નહીં.
