રોયલ એર ફોર્સથી લઈને આજના ‘અચૂક’ પરાક્રમ સુધીની સફર, જાણો એરફોર્સ ડેનો રોચક ઇતિહાસ
દર વર્ષે 8 ઓક્ટોબરનો દિવસ આપણા દેશ માટે અત્યંત ગર્વ અને સન્માનનો હોય છે. આજે જના દિવસે એટલે કે 8 ઓક્ટોબરે આખો દેશ ભારતીય વાયુસેના દિવસ (Indian Air Force Day) ઉજવી રહ્યો છે. વર્ષ 2026માં ભારતીય વાયુસેના પોતાનો 94મો સ્થાપના દિવસ ઉજવી રહી છે. આ ખાસ અવસરે દેશના વીર વાયુ યોદ્ધાઓ અને તેમની અદમ્ય બહાદુરીને યાદ કરવામાં આવે છે, જેમણે હંમેશાં પોતાના પ્રાણની પરવા કર્યા વિના આકાશની બુલંદીઓથી આપણા દેશનું રક્ષણ કર્યું છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે દર વર્ષે આ જ તારીખ કેમ પસંદ કરવામાં આવી અને આ વર્ષે વાયુસેના દિવસની થીમ શું છે? ચાલો, તેને એકદમ સરળ ભાષામાં વિસ્તારથી સમજીએ.
ક્યારે અને કેવી રીતે થઈ હતી ભારતીય વાયુસેનાની સ્થાપના?
ભારતીય વાયુસેનાની સ્થાપના આજથી 94 વર્ષ પહેલાં એટલે કે 8 ઓક્ટોબર 1932ના રોજ થઈ હતી. કેમ કે તેની સ્થાપના આ જ તારીખે થઈ હતી, તેથી દર વર્ષે આ જ દિવસને ‘એરફોર્સ ડે’ તરીકે ઉજવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.
શરૂઆતના દિવસોમાં તેને ‘રોયલ ઇન્ડિયન એર ફોર્સ’ (Royal Indian Air Force)ના નામથી ઓળખવામાં આવતી હતી કારણ કે ત્યારે દેશ પર અંગ્રેજોનું શાસન હતું. જોકે, વર્ષ 1947માં દેશ આઝાદ થયા પછી તેના નામ પરથી ‘રોયલ’ શબ્દ હટાવી લેવામાં આવ્યો અને ત્યારથી તે ગર્વ સાથે ‘ભારતીય વાયુસેના’ કહેવાઈ. આ પછી, વાયુસેનાનું પ્રથમ દળ 1 એપ્રિલ 1933ના રોજ અધિકૃત રીતે તૈયાર થયું હતું, જેમાં માત્ર 6 પ્રશિક્ષિત અધિકારીઓ અને 19 હવાઈ સિપાઈઓ સામેલ હતા. શરૂઆતના દોરમાં આપણી પાસે સંસાધનો ખૂબ મર્યાદિત હતા, પરંતુ આજે આપણી વાયુસેના દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી અને આધુનિક એર ફોર્સમાં સામેલ છે.
શું છે વર્ષ 2026ની થીમ?
દર વર્ષે વાયુસેના દિવસ માટે એક ખાસ થીમ નક્કી કરવામાં આવે છે, જે સેનાના જોશ અને તેની કાર્યપ્રણાલીને દર્શાવે છે. વર્ષ 2026 માટે વાયુસેના દિવસની થીમ ‘ભારતીય વાયુસેના – અચૂક, અભેદ્ય અને સચોટ’ (Indian Air Force – Infallible, Impervious and Precise) રાખવામાં આવી છે.
આ થીમ સ્પષ્ટપણે એ દર્શાવે છે કે આપણી વાયુસેના કોઈપણ પડકારનો સામનો કરવા માટે કેટલી તૈયાર, સુરક્ષિત અને પોતાના દરેક નિશાના પર કેટલી સચોટ છે. આ દેશની સુરક્ષા પ્રત્યે તેમની પ્રતિબદ્ધતાને રજૂ કરે છે.
શું છે વાયુસેનાનું આદર્શ વાક્ય (Motto)?
ભારતીય વાયુસેનાનું સૂત્ર ‘નભઃ સ્પૃશં દીપ્તમ્’ (Nabhah Sprsham Deeptam) છે. આ સંસ્કૃત વાક્યાંશ પવિત્ર ભગવદ્ ગીતાના ૧૧મા અધ્યાયમાંથી લેવામાં આવ્યો છે. તેનો અર્થ ‘ગૌરવ સાથે આકાશને સ્પર્શવું’ એવો થાય છે. આપણી વાયુસેનાના બહાદુર પાઇલટોએ હાથ ધરેલા દરેક મિશનમાં આ સૂત્રને સાર્થક કરી બતાવ્યું છે.
શા માટે ખાસ હોય છે આ દિવસ અને આ વર્ષે શું છે આયોજન?
વાયુસેના દિવસ માત્ર ઇતિહાસને યાદ કરવાનો દિવસ નથી, પરંતુ આ દેશને પોતાની તાકાત બતાવવાનો અને નાગરિકોને પ્રેરિત કરવાનો એક મોટો મંચ પણ છે. આ દિવસે હિંદન એર ફોર્સ સ્ટેશન (ગાઝિયાબાદ) અને દેશના અન્ય એરબેઝ પર ભવ્ય કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026ના મુખ્ય સમારોહમાં પણ એર શો, દિલધડક એર વોરિયર ડ્રીલ ટીમની પ્રસ્તુતિઓ, ડ્રમર્સની પર્ફોર્મન્સ અને હેરિટેજ ફ્લાઇટ્સનું એર ડિસ્પ્લે જોવા મળી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, આધુનિક સૈન્ય ઉપકરણો અને ફાઇટર જેટ્સની પ્રદર્શની દ્વારા એ બતાવવામાં આવી રહ્યું છે કે ટેક્નોલોજીના આ બદલાતા સમયમાં આપણી વાયુસેના કેટલી શક્તિશાળી બની ચૂકી છે.
આ અવસરે વાયુસેના પ્રમુખ એર ચીફ માર્શલ એ. પી. સિંહએ પણ ઝડપથી બદલાતી ટેક્નોલોજી અને આધુનિક યુદ્ધ રણનીતિઓ વચ્ચે વાયુસેનાની ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો છે.
દેશ માટે વાયુસેનાની અમૂલ્ય ભૂમિકા
ભારતીય વાયુસેના માત્ર યુદ્ધના મેદાનમાં જ નહીં, પરંતુ શાંતિના સમયમાં પણ દેશ માટે દેવદૂત સાબિત થાય છે. ભલે દેશના કોઈપણ હિસ્સામાં કુદરતી આપત્તિ (પૂર, ભૂકંપ) આવી હોય, કે પછી વિદેશોમાં ફસાયેલા ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત પાછા લાવવાનું કોઈ રેસ્ક્યુ ઓપરેશન હોય, આપણી વાયુસેનાએ દરેક મોરચે પોતાની બહાદુરીના ઝંડા ગાડ્યા છે. 8 ઓક્ટોબરનો આ દિવસ આપણને એ જ વીર સપૂતોના ત્યાગ અને સમર્પણને સલામ કરવાની તક આપે છે.
