શું તમે પણ બેટરીનું પાણી બદલવાની ભૂલ કરો છો? જાણો કેમ માત્ર ‘ટોપ-અપ’ જ છે સાચી રીત
ઉનાળાની સીઝન હોય કે વર્ષનો કોઈપણ મહિનો, વીજળી ગુલ થાય ત્યારે ઇન્વર્ટર જ આપણો સૌથી મોટો સહારો હોય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે ઇન્વર્ટર પાસેથી તમે ઠંડી હવા અને પ્રકાશની અપેક્ષા રાખો છો, તેની જાન એટલે કે તેની ‘બેટરી’ને પણ તરસ લાગે છે?
જી હા, ઇન્વર્ટર બેટરીની જાળવણીમાં સૌથી મહત્વનું કામ છે— સાચા સમયે પાણી નાખવું. ઘણીવાર લોકો આ બાબતને અવગણે છે અથવા ખોટી રીતે પાણી ભરે છે, જેનું પરિણામ ઓછો બેકઅપ અને બેટરી જલ્દી ખરાબ થવા જેવી સમસ્યાઓમાં આવે છે. આજે આપણે આ ‘ઇન્વર્ટર બેટરી વોટર ગાઈડ’માં વિગતવાર જાણીશું કે પાણી ક્યારે, કેમ અને કેવી રીતે નાખવું જોઈએ.
બેટરીને પાણીની જરૂર કેમ હોય છે?
ઇન્વર્ટર બેટરીની અંદર ‘ઇલેક્ટ્રોલાઇટ’ (તેજાબ અને પાણીનું મિશ્રણ) હોય છે. જ્યારે બેટરી ચાર્જ અને ડિસ્ચાર્જ થાય છે, ત્યારે રાસાયણિક પ્રક્રિયાને કારણે પાણી ધીમે ધીમે વરાળ (Evaporate) બનીને ઓછું થવા લાગે છે.
-
પ્લેટ્સનું સુકાવું: જો પાણીનું લેવલ ઓછું થઈ જાય, તો બેટરીની અંદરની લેડ પ્લેટ્સ હવાના સંપર્કમાં આવીને સુકાવા લાગે છે.
-
ક્ષમતામાં ઘટાડો: સુકાયેલી પ્લેટ્સ વીજળી સ્ટોર કરી શકતી નથી, જેનાથી બેટરીનો બેકઅપ અચાનક ઘટી જાય છે.
-
કાયમી નુકસાન: જો લાંબા સમય સુધી પાણી નાખવામાં ન આવે, તો પ્લેટ્સ પર ‘સલ્ફેશન’ જામી જાય છે અને બેટરી કાયમ માટે ડેડ થઈ શકે છે.
બેટરીનું પાણી બદલવાનું છે કે માત્ર ભરવાનું?
સોશિયલ મીડિયા અને આજુબાજુની વાતોમાં આવીને ઘણા લોકો વિચારે છે કે બેટરીનું જૂનું પાણી કાઢીને નવું નાખવું જોઈએ. આ સંપૂર્ણપણે ખોટું છે.
ઇન્વર્ટર બેટરીનું પાણી ક્યારેય ‘બદલવામાં’ આવતું નથી, પરંતુ માત્ર ‘ટોપ-અપ’ કરવામાં આવે છે. બેટરીની અંદર રહેલું એસિડ (તેજાબ) ક્યાંય જતું નથી, માત્ર પાણી ઓછું થાય છે. તેથી તમારે માત્ર ડિસ્ટિલ્ડ વોટર (Distilled Water) નાખીને તે ઉણપ પૂરી કરવાની હોય છે. જૂનું પાણી કાઢવાનો પ્રયાસ ન કરો, તે જોખમી હોઈ શકે છે.
વોટર લેવલ ચેક કરવાનો સાચો સમય કયો છે?
પાણી નાખવાનો કોઈ એક ફિક્સ નિયમ નથી, તે તમારા વપરાશ પર આધાર રાખે છે. છતાં તમે આ માપદંડોને અનુસરી શકો છો:
-
ઓછો વપરાશ ધરાવતા ઘરો: જો તમારા વિસ્તારમાં વીજળી ઓછી જતી હોય, તો દર 2 થી 3 મહિને એકવાર ચેક કરવું પૂરતું છે.
-
વધારે વપરાશ અને ગરમી: જે વિસ્તારોમાં દરરોજ કલાકો સુધી વીજળી કાપ હોય અથવા ઉનાળાના દિવસોમાં, બેટરી વધુ ગરમ થાય છે અને પાણી જલ્દી સુકાય છે. આવા કિસ્સામાં દર 45 દિવસે (દોઢ મહિને) તપાસ કરવી જરૂરી છે.
-
જૂની બેટરી: જો તમારી બેટરી 2-3 વર્ષ જૂની થઈ ગઈ હોય, તો તેને વધુ જાળવણીની જરૂર હોય છે. આવી બેટરીમાં પાણી જલ્દી ખતમ થાય છે.
પાણી નાખવાનો સમય થઈ ગયો છે તે કેવી રીતે ઓળખવું?
આજકાલની લગભગ તમામ બેટરીઓમાં ‘ફ્લોટ ઈન્ડિકેટર’ (Float Indicators) લાગેલા હોય છે. આ નાના પ્લાસ્ટિકના પ્લગ હોય છે જે પાણીની ઉપર તરે છે.
-
ગ્રીન માર્ક (Green Mark): જો ઈન્ડિકેટરનો ઉપરનો ભાગ લીલા નિશાન પર હોય, તો તેનો અર્થ છે કે પાણી ફૂલ છે.
-
રેડ માર્ક (Red Mark): જો ઈન્ડિકેટર નીચે ઉતરીને લાલ નિશાન પર પહોંચી જાય, તો સમજી લો કે બેટરી તરસ્યું છે અને તેને તરત જ પાણીની જરૂર છે.
-
વચ્ચેનું લેવલ: હંમેશા પ્રયત્ન કરો કે પાણીનું લેવલ લાલ અને લીલા નિશાનની વચ્ચે રહે.
પ્રો ટીપ: ક્યારેય બેટરીને ‘ઓવરફ્લો’ ન કરો. જો તમે પાણી ખૂબ વધારે ભરી દેશો, તો ચાર્જિંગ વખતે તેજાબ બહાર નીકળી શકે છે, જે ફ્લોર અને બેટરીના ટર્મિનલ્સને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
હંમેશા ‘ડિસ્ટિલ્ડ વોટર’ જ કેમ? (નળનું પાણી કેમ નહીં?)
આ સૌથી મહત્વની વાત છે. અડધાથી વધુ લોકો અહીં જ ભૂલ કરે છે અને બેટરીની લાઈફ બગાડી નાખે છે.
-
નળ અથવા RO નું પાણી: આપણા ઘરોમાં આવતા નળના પાણીમાં કે RO ના પાણીમાં પણ કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ અને આયર્ન જેવા મિનરલ્સ હોય છે. આ મિનરલ્સ બેટરીની પ્લેટ્સ પર ચોંટી જાય છે અને કરંટના પ્રવાહને અટકાવે છે.
-
ડિસ્ટિલ્ડ વોટર: આ પાણી સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ અને મિનરલ-ફ્રી હોય છે. તે બેટરીની રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં કોઈ અવરોધ પેદા કરતું નથી.
સાવધાન: ક્યારેય વરસાદનું પાણી કે ફ્રીજનું પાણી બેટરીમાં ન નાખશો, હંમેશા બજારમાંથી સારી ગુણવત્તાનું ડિસ્ટિલ્ડ વોટર જ ખરીદો.
પાણી નાખતી વખતે સુરક્ષાના નિયમો
બેટરી સાથે કામ કરતી વખતે સુરક્ષા સર્વોપરી છે કારણ કે તેમાં એસિડ હોય છે.
-
ઇન્વર્ટર બંધ કરો: પાણી નાખતા પહેલા ઇન્વર્ટરની સ્વિચ બંધ કરી દો અને પ્લગ કાઢી નાખો.
-
ગ્લવ્સ પહેરો: હાથમાં રબરના મોજા પહેરવા વધુ સારું છે જેથી એસિડના ટીપાંથી બળતરા ન થાય.
-
સાફ-સફાઈ: પાણી નાખ્યા પછી જો થોડું પાણી બહાર પડ્યું હોય, તો તેને સુતરાઉ કપડાથી લૂછી નાખો. ટર્મિનલ્સ પર જો સફેદ પાવડર (ક્ષાર) જામ્યો હોય, તો તેને ગરમ પાણી અને જૂના ટૂથબ્રશથી સાફ કરો અને પેટ્રોલિયમ જેલી લગાવી દો.
-
હવા ઉજાસ વાળી જગ્યા: બેટરીને હંમેશા એવી જગ્યાએ રાખો જ્યાં હવાની અવરજવર સારી હોય, કારણ કે ચાર્જિંગ દરમિયાન બેટરી ગેસ છોડે છે
ઇન્વર્ટર બેટરી એક મોંઘી વસ્તુ છે, અને તેની લાઈફ વધારવી તમારા હાથમાં છે. બસ મહિને-બે મહિને એકવાર 5 મિનિટ કાઢીને તેનું વોટર લેવલ ચેક કરો અને હંમેશા શુદ્ધ ડિસ્ટિલ્ડ વોટરનો જ ઉપયોગ કરો. યોગ્ય સમયે કરેલું આ નાનું રોકાણ તમને વર્ષો સુધી કોઈ પણ પરેશાની વગર પાવર બેકઅપ આપતું રહેશે.
