હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં જહાજો માટે અસ્થાયી કોરિડોર: ઇરાન અને ઓમાન વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ સહમતિ
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા વૈશ્વિક તણાવ અને દરિયાઈ સુરક્ષાના સંકટ વચ્ચે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સકારાત્મક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંથી એક એવા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી વેપારી જહાજોની સલામત અવરજવર માટે ઇરાન અને ઓમાન વચ્ચે એક અસ્થાયી દરિયાઈ કોરિડોર (Temporary Maritime Corridor) બનાવવા અંગે સહમતિ સધાઈ છે. આ નિર્ણયથી આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ પુરવઠા શૃંખલા અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટી રાહત મળવાની આશા જાગી છે.
અમેરિકા સાથેના તીવ્ર તણાવ અને કડક આર્થિક પ્રતિબંધો વચ્ચે ઇરાને ઓમાન સાથે આ કૂટનીતિક વાટાઘાટો પુનઃ શરૂ કરી છે. છેલ્લા ઘણા અઠવાડિયાથી બંને દેશો આ સંવેદનશીલ જળમાર્ગની સુરક્ષા અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. મંગળવારે યોજાયેલી બેઠકમાં ‘જોઇન્ટ ટેમ્પરરી નેવિગેશનલ કોરિડોર’ બનાવવાની સાથે સાથે દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી સી-માઇન્સ (Sea Mines) હટાવવા માટે સંયુક્ત કામગીરી કરવા પર પણ સંમતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
દરિયાઈ સુરક્ષા અને સી-માઇન્સ હટાવવાનું મોટું સવાલ
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં વાણિજ્યિક જહાજો માટે સૌથી મોટો ભય સમુદ્રમાં બિછાવેલી સી-માઇન્સ છે. આ વિસ્ફોટકોના કારણે તેલ ટેન્કરો પર સતત હુમલાનું જોખમ તોળાતું રહ્યું છે. જોકે, આ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિરોધાભાસી દાવાઓ પણ સામે આવી રહ્યા છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અગાઉ દાવો કર્યો હતો કે હોર્મુઝ ક્ષેત્રમાંથી મોટાભાગની સી-માઇન્સ હટાવી લેવામાં આવી છે. તેમ છતાં, વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ એ છે કે ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની સીધી સૈન્ય હિંસામાં ભલે ઘટાડો થયો હોય, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે કોઈ સત્તાવાર શાંતિ કરાર ન થવાના કારણે આ દરિયાઈ માર્ગ હજુ પણ અત્યંત જોખમી માનવામાં આવે છે. આ જ કારણસર ઇરાન અને ઓમાનનો સંયુક્ત કોરિડોર બનાવવાનો નિર્ણય ખૂબ જ સમયસરનો અને નિર્ણાયક ગણાઈ રહ્યો છે.
તેલ ટેન્કર પર હુમલો: સંકટ હજુ ટળ્યું નથી
દરમિયાન, દરિયાઈ માર્ગે વહન થતા વેપાર પર સંકટના વાદળો હજુ સંપૂર્ણપણે હટ્યા નથી. મંગળવારે જ ઓમાનના અશ શિશાહ વિસ્તારથી આશરે 9 નોટિકલ માઈલ (લગભગ 17 કિલોમીટર) ઉત્તર-પૂર્વમાં એક કમર્શિયલ ઓઈલ ટેન્કર પર અજ્ઞાત પ્રોજેક્ટાઈલ (મિસાઈલ કે ડ્રોન) વડે હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.
બ્રિટનના યુકે મેરિટાઈમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ (UKMTO) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી વિગતો અનુસાર, આ હુમલા બાદ ટેન્કર ક્ષતિગ્રસ્ત થયું હતું અને આગળ વધવામાં અસમર્થ બન્યું હતું. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે રાજદ્વારી વાટાઘાટો વચ્ચે પણ આ વિસ્તારમાં છૂટાછવાયા હુમલાઓનું જોખમ યથાવત છે, જેનાથી વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે.
અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે વધતો તણાવ અને કૂટનીતિક આંચકા
બીજી તરફ, અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ હવે માત્ર સૈન્ય ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો પણ તે રાજદ્વારી અને વ્યક્તિગત સ્તર સુધી પહોંચી ગયો છે. તાજેતરમાં યુએસ સિક્રેટ સર્વિસે ખુલાસો કર્યો છે કે ઇરાની સરકારી ટીવી પર પ્રસારિત એક વીડિયો અંગે તેમને જાણકારી મળી છે.
આ વીડિયોમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના 20 વર્ષીય પુત્ર બેરન ટ્રમ્પની હત્યાના કથિત કાવતરા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. રિપોર્ટ અનુસાર, બેરન પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી હોવાનો અને તેની હત્યા માટે 1 કરોડ ડૉલરનું ઇનામ જાહેર કરવામાં આવ્યું હોવાનો દાવો કરાયો છે. આ ઘટસ્ફોટ બાદ બંને દેશો વચ્ચેની રાજદ્વારી કડવાશ વધુ ઘેરી બની છે.
ઇરાન પર આર્થિક દબાણ અને યુએસ દૂતાવાસોની સ્થિતિ
અમેરિકાએ ઇરાન પર પોતાના ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ અભિયાન હેઠળ આર્થિક દબાણ વધારવાની વ્યૂહરચના ચાલુ રાખી છે. વોશિંગ્ટને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જે દેશો ઇરાન સાથે વેપારી અને આર્થિક સંબંધો જાળવી રાખશે, તેમણે અમેરિકી પ્રતિબંધો અને કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે. જોકે, અમેરિકાએ એ પણ સંકેત આપ્યો છે કે તે તાત્કાલિક ધોરણે નવા કડક પ્રતિબંધો લાગુ નહીં કરે.
સાથે જ, મધ્ય પૂર્વમાં સુધરતી સ્થિતિના સંકેત આપતા અમેરિકાએ પોતાના દૂતાવાસોમાં તે કર્મચારીઓને પરત મોકલવાનું શરૂ કર્યું છે, જેમને ઇરાન સાથે યુદ્ધનો ભય વધતા અગાઉ પાછા બોલાવી લેવામાં આવ્યા હતા. જોકે, આ દૂતાવાસો હજુ પણ પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કામ કરી રહ્યા નથી, જે દર્શાવે છે કે અમેરિકા હજુ પણ સાવચેતીનું વલણ અપનાવી રહ્યું છે.
યુદ્ધથી અમેરિકી રાજકારણ પર અસર: ટ્રમ્પની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો
મધ્ય પૂર્વના આ લાંબા સંઘર્ષની અસર હવે અમેરિકાના આંતરિક રાજકારણ પર પણ સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. રોઇટર્સ/ઇપ્સોસના તાજેતરના સર્વે મુજબ, આ યુદ્ધ અને મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકી લશ્કરી હસ્તક્ષેપ માટે અમેરિકન જનતાનું સમર્થન સંઘર્ષ શરૂ થયા પછીના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયું છે.
આ સંઘર્ષના કારણે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રેટિંગ અને લોકપ્રિયતામાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આવનારી નવેમ્બર મહિનામાં યોજાનારી અમેરિકી કોંગ્રેસની મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓ (Midterm Elections) ને ધ્યાનમાં લેતા, આ ઘટી રહેલી લોકપ્રિયતા ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે.
માનવતાવાદી સંકટ અને પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે અસ્પષ્ટતા
આ યુદ્ધ અને હિંસામાં અત્યાર સુધીમાં હજારો લોકો પોતાના જીવ ગુમાવી ચૂક્યા છે, જેમાં સૌથી વધુ સંખ્યા ઇરાન અને લેબેનોનના નાગરિકોની છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયેલે સંયુક્ત કાર્યવાહી કરીને ઇરાનની પરંપરાગત સૈન્ય ક્ષમતા અને મિસાઇલ બેઝને મોટો અણધારી નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
જોકે, ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે હજુ સુધી ચિત્ર સ્પષ્ટ થયું નથી. અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ બંનેનો મુખ્ય હેતુ ઇરાનના પરમાણુ સંવર્ધન કાર્યક્રમને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરવાનો છે.
