ઈરાનનો સીઝફાયર પ્રસ્તાવ રિજેક્ટ; અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના કડક વલણથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખળભળાટ
દુનિયાના સૌથી સંવેદનશીલ અને તણાવપૂર્ણ મનાતા પશ્ચિમ એશિયા (Middle East) ક્ષેત્રમાંથી એક અત્યંત ચોંકાવનારા અને મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકી અખબાર ‘વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’ના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના તે પ્રસ્તાવને સ્પષ્ટપણે ફગાવી (Reject) દીધો છે, જેમાં ક્ષેત્રમાં યુદ્ધ રોકવાની અને દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) ને ફરીથી ખોલવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
આ કડક નિર્ણય બાદ વૈશ્વિક રાજકારણમાં હલચલ મચી ગઈ છે અને નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો લશ્કરી તણાવ વધુ ભીષણ રૂપ ધારણ કરી શકે છે. આવો જાણીએ આ સમગ્ર સમાચારને વિગતવાર.
ઈરાને શું પ્રસ્તાવ મોકલ્યો હતો?
અહેવાલો અનુસાર, ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચી (Abbas Araghchi) એ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના સત્ર દરમિયાન ખુલાસો કર્યો હતો કે તેહરાને કતારના માધ્યમથી વાશિંગ્ટન સુધી એક 7-દિવસીય શાંતિ યોજના પહોંચાડી હતી. ઈરાનનો આ પ્રસ્તાવ રાજદ્વારી માધ્યમો દ્વારા અમેરિકાને મોકલવામાં આવ્યો હતો.
ઈરાનની આ યોજનામાં મુખ્યત્વે નીચેની બાબતો સામેલ હતી:
યુદ્ધ પર વિરામ: જો અમેરિકા ઈરાનની શતો પર સહમત થઈ જાત, તો બીજા જ દિવસથી 7 દિવસની એક પ્રક્રિયા શરૂ થવાની હતી જેના હેઠળ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં લશ્કરી કાર્યવાહી અટકાવવાની હતી.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ખોલવું: આ કરાર હેઠળ વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જળડમરૂમધ્ય (Strait of Hormuz) ને ફરીથી જહાજોની અવરજવર માટે ખોલવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું.
વાતચીતની પુનઃસ્થાપના: ઈરાનનું એમ પણ કહેવું હતું કે આ પ્રક્રિયા દ્વારા બંને દેશો વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ અને અન્ય વિવાદિત મુદ્દાઓ પર આગળની વાતચીતનો રસ્તો ખૂલી શકે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વલણ અને અમેરિકાની આશંકાઓ
અમેરિકી અધિકારીઓના હવાલેથી સામે આવેલા અહેવાલો મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સમગ્ર પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો છે. એટલું જ નહીં, ટ્રમ્પે પોતાના નજીકના સહયોગીઓ અને સલાહકારો સમક્ષ એવી આશા પણ વ્યક્ત કરી છે કે નવેમ્બર મહિનામાં યોજાનારી અમેરિકી મધ્યાવધિ ચૂંટણીઓ (Midterm Elections) બાદ તરત જ ઈરાન પર અમેરિકી બોમ્બમારી અને લશ્કરી હુમલાઓ ફરીથી તેજ કરવામાં આવી શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા આ સમયે ઈરાન પર કડક રાજદ્વારી અને લશ્કરી દબાણ જાળવી રાખવા માંગે છે, જેથી તેહરાનને વગર શર્તે પોતાની નીતિઓમાં ફેરફાર કરવા માટે મજબૂર કરી શકાય.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ દુનિયા માટે કેમ આટલો મહત્વપૂર્ણ છે?
ખાડી દેશો પાસે આવેલો સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ દુનિયાના ઊર્જા બજાર (Energy Market) માટે એક જીવનરેખા સમાન છે. દુનિયાભરનો એક મોટો હિસ્સો કાચો તેલ (Crude Oil) અને કુદરતી ગેસ આ જ દરિયાઈ માર્ગથી પસાર થાય છે.
જો આ જળમાર્ગ પર કોઈપણ પ્રકારનો પ્રતિબંધ લાગે અથવા લશ્કરી તણાવના કારણે અવરજવર અટકે, તો આખી દુનિયામાં તેલ અને ગેસનો પુરવઠો ઠપ થઈ શકે છે.
આ જ કારણ છે કે આ માર્ગ પર સંકટના વાદળો ઘેરાતા જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિંમતોમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળી શકે છે, જેની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર પડશે.
આગળ શું થઈ શકે છે?
હાલમાં ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીનું એવું કહેવું છે કે જો અમેરિકા ખરેખર ક્ષેત્રીય શાંતિ અને તેલ માર્ગોને સુરક્ષિત રાખવા માટે ગંભીર છે, તો તેહરાનનો આ પ્રસ્તાવ હજુ પણ ટેબલ પર છે. જો કે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા તેને ફગાવી દીધા બાદ બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી વાર્તાના દરવાજા હાલ પૂરતા બંધ થતા દેખાઈ રહ્યા છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર દુનિયાભરના તમામ દેશોની બાજ નજર છે, કારણ કે જો આ તણાવ વધુ વધશે તો તે એક મોટા ક્ષેત્રીય કે વૈશ્વિક યુદ્ધનું રૂપ ધારણ કરી શકે છે.
