ત્ર એક્ટિંગના જ નહીં, માનવતાના પણ બાદશાહ હતા! જાણો તેમની જિંદગીનો સૌથી મોટો કિસ્સો
ભારતીય સિનેમાના ઈતિહાસમાં જ્યારે પણ ગંભીર અભિનય અને સાદગીની વાત થશે, ત્યારે ઈરફાન ખાનનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે સૌથી ઉપર લેવામાં આવશે. આજે 7 જાન્યુઆરીએ આ મહાન કલાકારની જન્મજયંતિ છે. આમ તો હિન્દી સિનેમામાં ત્રણ ‘ખાન’ (શાહરૂખ, સલમાન અને આમિર)નો દબદબો રહ્યો છે, પરંતુ ઈરફાન એક એવા ચોથા ખાન હતા, જેમણે કોઈ પણ પ્રકારના શોરબકોર વગર પોતાની આંખો અને અભિનયના દમ પર આખી દુનિયાને પોતાના કાયલ બનાવી દીધા હતા.
ઈરફાન માત્ર પડદા પર જ ‘હીરો’ નહોતા, પરંતુ અસલ જિંદગીમાં પણ તેઓ એક જાંબાઝ અને ઉમદા માણસ હતા. આજે તેમની 59મી જન્મજયંતિના અવસરે અમે તમને તેમના જીવનનો એવો કિસ્સો સંભળાવીએ છીએ, જેમાં તેમણે પોતાના જીવની પરવા કર્યા વગર એક મિત્રને મોતના મોઢામાંથી બહાર કાઢ્યો હતો. તે મિત્ર આજે ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS) માં ઉચ્ચ હોદ્દા પર તૈનાત છે.
બાળપણની દોસ્તી અને તે ભયાનક અકસ્માત
બાળપણની દોસ્તી અને તે ભયાનક અકસ્માતઆ કિસ્સો તે સમયનો છે જ્યારે ઈરફાન ખાન જયપુરમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. ઈરફાનનો જન્મ રાજસ્થાનના ટોંકમાં થયો હતો, પરંતુ તેમનો ઉછેર અને શિક્ષણ જયપુરમાં થયું હતું. ત્યાં તેમના સૌથી ખાસ મિત્ર હતા હૈદર અલી ઝૈદી. બંનેએ શાળાથી લઈને કોલેજ સુધીનો અભ્યાસ સાથે કર્યો હતો.
હૈદર અલી ઝૈદી (જે પાછળથી ભરતપુરના જિલ્લા પોલીસ અધિક્ષક અને IPS અધિકારી બન્યા) એ એક ઈન્ટરવ્યુમાં આ ઘટનાને યાદ કરતા જણાવ્યું હતું કે કેવી રીતે ઈરફાને તેમના માટે પોતાનો જીવ દાવ પર લગાવી દીધો હતો.
ઘટના કોલેજના દિવસોની છે. એક દિવસ ઈરફાન અને હૈદર અલી કોલેજથી ઘરે પાછા ફરી રહ્યા હતા. રસ્તામાં અચાનક એક દર્દનાક અકસ્માત થયો. હૈદર અલીનો પગ કે હાથ ભૂલથી વીજળીના એક ખુલ્લા વાયર (Live Wire) ને અડી ગયો. પળવારમાં જ જોરદાર કરંટ તેમને વળગી ગયો. હૈદર અલી ખરાબ રીતે તડપવા લાગ્યા અને કરંટના કારણે વાયર સાથે ચોંટી ગયા.
ભીડ તમાશો જોતી રહી, પણ ઈરફાન કૂદી પડ્યા
આસપાસ ઘણા લોકો હાજર હતા, પરંતુ વીજળીનો કરંટ એટલો ભયાનક હતો કે કોઈ પણ હૈદરની મદદ માટે આગળ આવવાની હિંમત કરી શકતું નહોતું. બધાને ડર હતો કે જો તેઓ હૈદરને અડશે, તો તેઓ પણ કરંટની ઝપેટમાં આવી જશે.
પરંતુ ઈરફાન ખાન ત્યાં મૂકપ્રેક્ષક બનીને ઊભા રહી શક્યા નહીં. પોતાના મિત્રને મોતની નજીક જોઈ ઈરફાને એક સેકન્ડનો પણ વિલંબ કર્યો નહીં. તેમણે પોતાના જીવની પરવા કરી નહીં કે એ પણ ન વિચાર્યું કે તેમને પણ કરંટ લાગી શકે છે. ઈરફાને તરત જ કોઠાસૂઝ અને બહાદુરી બતાવી અને ગમે તે રીતે હૈદરને તે જીવલેણ કરંટમાંથી છોડાવીને દૂર ફેંકી દીધા.
જો તે દિવસે ઈરફાને પોતાનો જીવ જોખમમાં ન મૂક્યો હોત, તો કદાચ દેશને હૈદર અલી ઝૈદી જેવો કાબેલ IPS ઓફિસર ન મળ્યો હોત. હૈદર આજે પણ ભાવુક થઈને કહે છે કે તેઓ આજે જે કંઈ પણ છે અને જીવતા છે, તે માત્ર તેમના મિત્ર ઈરફાનને કારણે છે.
સાદગી અને સંઘર્ષની સફર
સાદગી અને સંઘર્ષની સફર7 જાન્યુઆરી, 1967ના રોજ જન્મેલા ઈરફાનની સફર સરળ નહોતી. જયપુરની ગલીઓમાંથી નીકળીને નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા (NSD) અને પછી હોલીવુડ સુધી પહોંચવું એ તેમની સખત મહેનતનું પરિણામ હતું. તેમણે ‘સલામ બોમ્બે’માં એક નાના રોલથી શરૂઆત કરી હતી અને એક સમય એવો પણ આવ્યો હતો જ્યારે તેઓ કંટાળીને એક્ટિંગ છોડવા માંગતા હતા. પરંતુ પછી ‘ધ વોરિયર’ ફિલ્મથી તેમનું નસીબ બદલાઈ ગયું.
અભિનયના ‘પાન સિંહ તોમર’ની સફર
ઈરફાન ખાને તેમની કારકિર્દીમાં એવી ફિલ્મો આપી છે જે આજે પણ અભિનયની પાઠશાળા માનવામાં આવે છે:
-
પાન સિંહ તોમર: જેના માટે તેમને નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો.
-
મકબૂલ: જ્યાં તેમની આંખોએ શેક્સપિયરના પાત્રને જીવંત કરી દીધું.
-
ધ લંચ બોક્સ અને પીકુ: આ ફિલ્મોમાં તેમણે બતાવ્યું કે સાદગીમાં કેટલું આકર્ષણ હોય છે.
-
હોલીવુડમાં ડંકો: ‘લાઈફ ઓફ પાઈ’, ‘જુરાસિક વર્લ્ડ’ અને ‘ઈન્ફર્નો’ જેવી ફિલ્મો દ્વારા તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનું માન વધાર્યું.
2020: એક યુગનો અંત
વર્ષ 2020 આખા વિશ્વ માટે ખરાબ હતું, પરંતુ ભારતીય સિનેમા માટે તે એક ક્યારેય ન પુરાય તેવી ખોટ લઈને આવ્યું. કેન્સર (ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન ટ્યુમર) સામે લાંબી લડાઈ લડ્યા બાદ 29 એપ્રિલ, 2020ના રોજ ઈરફાન ખાને આ દુનિયાને અલવિદા કહી દીધું. તેમની છેલ્લી ફિલ્મ ‘અંગ્રેજી મીડિયમ’ હતી, જેનું શૂટિંગ તેમણે તેમની બીમારી દરમિયાન ઘણી તકલીફ સહન કરીને પૂરું કર્યું હતું.
નિષ્કર્ષ
ઈરફાન ખાન આજે આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ તેમની ફિલ્મો અને હૈદર અલી ઝૈદી જેવા મિત્રો સાથે વિતાવેલા તેમના કિસ્સાઓ હંમેશા તેમની હાજરીનો અહેસાસ કરાવતા રહેશે. તેઓ એક એવા કલાકાર હતા જેમણે શીખવ્યું કે ચમક-ધમક કરતા માનવતા અને સાદગી વધુ મહત્વની છે.
