EV જ પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો એકમાત્ર રસ્તો નથી? TVSના વેણુ શ્રીનિવાસનના નિવેદનથી નવી ચર્ચા
ભારતમાં વાહન ઉદ્યોગ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલથી ચાલતા વાહનોની સાથે હવે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો પણ રસ્તાઓ પર મોટી સંખ્યામાં જોવા મળી રહ્યા છે. સરકાર તરફથી પણ ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં TVS Motorના ચેરમેન એમેરિટસ વેણુ શ્રીનિવાસને આપેલું એક નિવેદન ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રમાં નવી ચર્ચા જગાવી શકે છે.
શ્રીનિવાસને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે વાહનોથી થતા પ્રદૂષણને ઘટાડવા માટે માત્ર ઇલેક્ટ્રિક વાહનો પર નિર્ભર રહેવું યોગ્ય નથી. તેમના મતે ઓટો ઇન્ડસ્ટ્રીએ કોઈ એક ટેક્નોલોજીને અંતિમ ઉકેલ માનવાને બદલે Technology-Agnostic અભિગમ અપનાવવો જોઈએ. એટલે કે, ઇલેક્ટ્રિક, ઇથેનોલ, હાઇબ્રિડ કે અન્ય વિકલ્પોને તેમના વાસ્તવિક પર્યાવરણીય અને આર્થિક પરિણામોના આધારે જોવાની જરૂર છે.
વેણુ શ્રીનિવાસને ખરેખર શું કહ્યું?
5 ઓક્ટોબરે યોજાયેલા IFQM Symposium 2026 દરમિયાન વેણુ શ્રીનિવાસને આ મુદ્દે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ટેક્નોલોજીની પસંદગી કરતી વખતે માત્ર એક જ વિકલ્પ પર ભાર મૂકવાને બદલે દેશને તેનો કુલ ફાયદો કેટલો થાય છે તે જોવું જોઈએ.
તેમના મતે પ્રદૂષણ, પર્યાવરણ, વાહનની ગુણવત્તા અને દેશની જરૂરિયાત—આ તમામ બાબતોને સાથે રાખીને નિર્ણય લેવો જોઈએ. એટલે EVને પ્રોત્સાહન આપવું ખોટું નથી, પરંતુ તેને જ પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો એકમાત્ર રસ્તો માની લેવો યોગ્ય નથી.
આ નિવેદનનો અર્થ એવો નથી કે TVS ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના વિરોધમાં છે. TVS પોતે ઇલેક્ટ્રિક ટુ-વ્હીલર માર્કેટમાં સક્રિય છે. શ્રીનિવાસને પણ સ્વીકાર્યું છે કે ભારતમાં EVની સ્વીકૃતિ વધી રહી છે, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને ત્રણ પૈડાંવાળા વાહનોના ક્ષેત્રમાં. તેમનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે ગ્રાહકોને તેમની જરૂરિયાત અને બજારની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પસંદગી કરવાની તક મળવી જોઈએ.
EVનું ભવિષ્ય છે, પરંતુ શું તે એકમાત્ર ભવિષ્ય છે?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં EVને ભવિષ્યના વાહન તરીકે જોવાની માનસિકતા ઝડપથી વધી છે. ખાસ કરીને શહેરોમાં ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને કારની માંગમાં વધારો થયો છે. પેટ્રોલના વધતા ખર્ચ, પર્યાવરણ અંગેની જાગૃતિ અને સરકારની નીતિઓને કારણે ઘણા ગ્રાહકો EV તરફ વળી રહ્યા છે.
પરંતુ ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં દરેક ગ્રાહકની જરૂરિયાત એકસરખી નથી. શહેરમાં રોજ થોડા કિલોમીટર વાહન ચલાવતા વ્યક્તિ અને લાંબા અંતરની મુસાફરી કરતા વ્યક્તિની જરૂરિયાત અલગ હોઈ શકે છે. ચાર્જિંગ સુવિધા જ્યાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે ત્યાં EV વધુ અનુકૂળ બની શકે છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં પેટ્રોલ, CNG, હાઇબ્રિડ અથવા અન્ય વિકલ્પો હજુ પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ જ કારણથી શ્રીનિવાસન EVને બજારની પસંદગીના આધારે ધીમે-ધીમે આગળ વધવા દેવાની વાત કરે છે. તેમના મતે ગ્રાહક જ્યારે કોઈ ટેક્નોલોજીને પોતાના માટે યોગ્ય માને અને તેને સ્વીકારવા લાગે ત્યારે તેનો વિકાસ વધુ સ્વાભાવિક રીતે થઈ શકે છે.
ટેક્નોલોજી-એગ્નોસ્ટિક અભિગમનો અર્થ શું?
‘Technology-Agnostic’ શબ્દ થોડો ટેક્નિકલ લાગે છે, પરંતુ તેનો સરળ અર્થ છે કે કોઈ એક ટેક્નોલોજીને પહેલેથી જ શ્રેષ્ઠ માનીને બીજી શક્યતાઓને નકારી ન કાઢવી.
ઉદાહરણ તરીકે, જો EV કોઈ ચોક્કસ શહેર અથવા ઉપયોગ માટે શ્રેષ્ઠ છે તો ત્યાં EVને પ્રોત્સાહન મળી શકે. પરંતુ કોઈ બીજા ઉપયોગમાં હાઇબ્રિડ વાહન વધુ કાર્યક્ષમ હોય તો તેને પણ તક મળવી જોઈએ. તેવી જ રીતે જ્યાં ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણ દેશની ઇંધણ આયાત ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે, ત્યાં તેનો પણ વિચાર થવો જોઈએ.
આ અભિગમનો મુખ્ય હેતુ ‘EV વિરુદ્ધ પેટ્રોલ’ જેવી સીધી લડાઈ કરતાં વધુ વ્યાપક રીતે જોવાનો છે. પ્રશ્ન એ હોવો જોઈએ કે ભારત માટે કઈ ટેક્નોલોજી, કયા વાહન અને કયા ઉપયોગ માટે સૌથી વધુ યોગ્ય છે.
ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગને પણ સમર્થન
વેણુ શ્રીનિવાસને પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ વાત કરી છે. તેમના મતે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગથી ભારતને પેટ્રોલિયમ ઇંધણની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
ભારત મોટી માત્રામાં ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. તેથી દેશમાં ઉપલબ્ધ સ્ત્રોતમાંથી ઇંધણની જરૂરિયાતનો કેટલોક હિસ્સો પૂરો થાય તો તે દેશની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
શ્રીનિવાસનનું માનવું છે કે ઇથેનોલના કારણે વાહનના પ્રદર્શન પર થતી અસરને ખૂબ મોટી બનાવીને રજૂ કરવાની જરૂર નથી. જોકે તેમણે ઊંચા ઇથેનોલ મિશ્રણના સ્તરે ગ્રાહકોને વિકલ્પ આપવાની વાત કરી છે, કારણ કે લાંબા ગાળે વાહનના કેટલાક ઘટકો અને મટિરિયલ પર તેની અસરનો મુદ્દો ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી બની શકે છે.
E20 પછીની ચર્ચા શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
ભારતમાં E20 પેટ્રોલ એટલે કે 20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલનો ઉપયોગ હવે મોટા પાયે થઈ રહ્યો છે. સરકારનો ઉદ્દેશ ઇંધણની આયાત ઘટાડવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ વધારવાનો રહ્યો છે.
જુલાઈ 2026માં સરકાર તરફથી એવું પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે હાલ પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ 20 ટકાથી વધુ વધારવાની કોઈ તાત્કાલિક યોજના નથી અને ભવિષ્યના નિર્ણય માટે વૈજ્ઞાનિક તથા ટેક્નિકલ અભ્યાસ જરૂરી રહેશે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર E20થી વાહનના પ્રદર્શન અંગે કેટલીક અસર થઈ શકે છે, પરંતુ તેને મર્યાદિત ગણાવવામાં આવી છે.
આ સંદર્ભમાં શ્રીનિવાસનની વાત મહત્વપૂર્ણ બને છે, કારણ કે તેઓ માત્ર EVની વાત નથી કરતા પરંતુ ભારતના સમગ્ર ઊર્જા અને મોબિલિટી મોડલને વિવિધ વિકલ્પોના સંયોજનથી જોવાની તરફેણ કરે છે.
ગ્રાહકની પસંદગી સૌથી મહત્વની કેમ?
વાહન ખરીદતી વખતે ગ્રાહક માત્ર પર્યાવરણને ધ્યાનમાં લેતો નથી. તેની સામે વાહનની કિંમત, માઇલેજ અથવા રેન્જ, સર્વિસ સેન્ટર, રિસેલ વેલ્યુ, ચાર્જિંગ કે ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અને જાળવણી ખર્ચ જેવા અનેક પ્રશ્નો હોય છે.
એક સામાન્ય ગ્રાહક માટે વાહન તેની રોજિંદી જરૂરિયાતનું સાધન છે. તેથી સરકાર અથવા કંપની કોઈ એક ટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન આપે તે પહેલાં ગ્રાહકની વાસ્તવિક જરૂરિયાત પણ સમજવી જરૂરી છે.
શ્રીનિવાસનનો ભાર આ જ મુદ્દા પર છે કે EVને બજારમાં વધવા માટે તક મળવી જોઈએ, પરંતુ ગ્રાહકને પસંદગીથી વંચિત ન રાખવો જોઈએ. બજારની માંગ અને ગ્રાહકનો અનુભવ કોઈપણ ટેક્નોલોજીના લાંબા ગાળાના વિકાસમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે.
EV સામે હાઇબ્રિડ અને અન્ય વિકલ્પોની ચર્ચા વધશે?
આ નિવેદન બાદ આગામી સમયમાં ભારતમાં ગ્રીન મોબિલિટી અંગેની ચર્ચા વધુ વિસ્તૃત થવાની શક્યતા છે. હાલમાં ચર્ચા મોટાભાગે પેટ્રોલ-ડીઝલથી EV તરફ જવાની આસપાસ કેન્દ્રિત છે. પરંતુ હવે હાઇબ્રિડ, ઇથેનોલ, ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ અને અન્ય ઓછા ઉત્સર્જનવાળી ટેક્નોલોજી પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી શકે છે.
દરેક ટેક્નોલોજીના પોતાના ફાયદા અને પડકાર છે. EVમાં ટેલપાઇપ ઉત્સર્જન નથી, પરંતુ ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, બેટરી ઉત્પાદન, કિંમત અને વીજળીના સ્ત્રોત જેવા મુદ્દા મહત્વપૂર્ણ છે. બીજી તરફ પરંપરાગત ઇંધણ આધારિત વાહનોમાં ઇંધણની સરળ ઉપલબ્ધતા છે, પરંતુ ઉત્સર્જન ઘટાડવાનો પડકાર રહે છે.
હાઇબ્રિડ વાહનો બંને ટેક્નોલોજી વચ્ચેનો રસ્તો આપી શકે છે, જ્યારે ઇથેનોલ જેવા વિકલ્પો પેટ્રોલિયમ આયાત ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. એટલે ભવિષ્ય કદાચ કોઈ એક ટેક્નોલોજીનું નહીં પરંતુ અનેક ટેક્નોલોજીના સહઅસ્તિત્વનું હોઈ શકે છે.
TVS માટે પણ આ મુદ્દો મહત્વનો
વેણુ શ્રીનિવાસનના નિવેદનને TVSની વ્યાપક વ્યૂહરચનાથી અલગ કરીને જોવું યોગ્ય નહીં બને. કંપની એક તરફ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહી છે, તો બીજી તરફ ઇથેનોલ આધારિત વાહનોની ટેક્નોલોજી પર પણ તૈયારી કરી રહી છે. અગાઉ TVS તરફથી ઇથેનોલ સંચાલિત મોડલ્સને તબક્કાવાર બજારમાં લાવવાની તૈયારી અંગે માહિતી સામે આવી હતી.
આથી શ્રીનિવાસનની વાતને EV વિરોધી નિવેદન કરતાં વધુ એક વ્યાપક ઉદ્યોગ દૃષ્ટિકોણ તરીકે જોવી યોગ્ય રહેશે. કંપની માટે ભવિષ્યની મોબિલિટી એક જ પાવરટ્રેન સુધી મર્યાદિત રહે તે જરૂરી નથી.
માત્ર વાહન નહીં, સમગ્ર સિસ્ટમ પર ધ્યાન જરૂરી
પ્રદૂષણ ઘટાડવાની વાત કરતી વખતે માત્ર વાહનમાંથી નીકળતા ધુમાડા પર ધ્યાન આપવું પૂરતું નથી. વીજળી કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે, બેટરી કેવી રીતે બનાવવામાં આવે છે, બેટરીનું રિસાયક્લિંગ કેવી રીતે થાય છે, ઇંધણનું ઉત્પાદન કેવી રીતે થાય છે અને વાહનના સમગ્ર જીવનચક્ર દરમિયાન પર્યાવરણ પર કેટલી અસર થાય છે—આ બધા મુદ્દાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
ટેક્નોલોજી-એગ્નોસ્ટિક અભિગમનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે આ સમગ્ર ચિત્રને ધ્યાનમાં લેવાની તક આપે છે. કઈ ટેક્નોલોજી ખરેખર કેટલું પ્રદૂષણ ઘટાડે છે અને દેશને આર્થિક રીતે કેટલો ફાયદો કરાવે છે, તેનો વૈજ્ઞાનિક રીતે અભ્યાસ થઈ શકે છે.
ભારતની ઓટો ઇન્ડસ્ટ્રી માટે આગળનો રસ્તો
વેણુ શ્રીનિવાસને આ જ કાર્યક્રમ દરમિયાન ભારતીય કંપનીઓ માટે ગુણવત્તા અને ઉત્પાદકતા વધારવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમનું માનવું છે કે જો ભારતને વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં મોટો હિસ્સો મેળવવો હોય તો ભારતીય ઉત્પાદનોને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તાના ધોરણો સુધી પહોંચાડવા પડશે.
આ મુદ્દો પણ ગ્રીન મોબિલિટી જેટલો જ મહત્વનો છે. ભવિષ્યમાં માત્ર સસ્તું વાહન બનાવવું પૂરતું નહીં રહે. વાહન વિશ્વસનીય, ગુણવત્તાયુક્ત, કાર્યક્ષમ અને વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધા કરી શકે તેવું હોવું જરૂરી બનશે.
