મધ્ય-પૂર્વમાં વધતો તણાવ: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વિરુદ્ધ ઈરાનની કથિત ‘હત્યાની સાજિશ’ અને વૈશ્વિક રાજકારણનો નવો વળાંક
વર્તમાન સમયમાં મધ્ય-પૂર્વનું વાતાવરણ અત્યંત ગંભીર અને વિસ્ફોટક બની ગયું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ જે એક સમયે શાંતિ તરફ આગળ વધી રહ્યો હતો, તે હવે ફરીથી યુદ્ધના મેદાનમાં ફેરવાઈ ગયો છે. આ બધાની વચ્ચે, ઈઝરાયલે અમેરિકાને આપેલી એક ગુપ્ત માહિતીએ સમગ્ર વિશ્વની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. ઈઝરાયેલનો દાવો છે કે ઈરાને અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની હત્યા માટે એક નવી યોજના બનાવી છે. આ ઘટનાક્રમે માત્ર અમેરિકા-ઈરાન સંબંધોને જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સુરક્ષા સમીકરણોને પણ હચમચાવી દીધા છે.
ઈઝરાયેલની ગુપ્ત રિપોર્ટ અને અમેરિકાની ચિંતા
ઈઝરાયેલે તાજેતરમાં અમેરિકા સાથે એક ખૂબ જ સંવેદનશીલ ગુપ્ત માહિતી શેર કરી છે. આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાન ટ્રમ્પને ખતમ કરવા માટે સક્રિયપણે પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જોકે અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓને ભૂતકાળમાં પણ આવી ધમકીઓ વિશે સંકેતો મળતા રહ્યા છે, પરંતુ ઈઝરાયેલ દ્વારા આપવામાં આવેલી આ નવી ચેતવણીને અત્યંત ગંભીર અને ‘મોટી’ માનવામાં આવી રહી છે.
આ અહેવાલો પાછળનું મુખ્ય કારણ 2020માં થયેલો તે ડ્રોન હુમલો છે, જેમાં ઈરાનના ટોચના જનરલ કાસિમ સુલેમાની માર્યા ગયા હતા. ત્યારથી જ ઈરાન બદલાની આગમાં સળગી રહ્યું છે અને ટ્રમ્પને તેના માટે જવાબદાર માને છે.
શું ઈઝરાયેલ અમેરિકાને યુદ્ધ તરફ ધકેલી રહ્યું છે?
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ માત્ર એક સુરક્ષા ચેતવણી જ નથી, પરંતુ તેના પાછળ ઊંડા ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) કારણો હોઈ શકે છે. ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ લાંબા સમયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના કોઈપણ પ્રકારના શાંતિ કરાર અથવા મધ્યસ્થતાના વિરોધી રહ્યા છે.
ઘણા અમેરિકી અધિકારીઓનું માનવું છે કે ઈઝરાયેલ આ ગુપ્ત રિપોર્ટના માધ્યમથી ટ્રમ્પના નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ટ્રમ્પ હાલમાં ઈરાન વિરુદ્ધ સખત સૈન્ય કાર્યવાહી કરવા પર વિચાર કરી રહ્યા છે, અને ઈઝરાયેલનો આ રિપોર્ટ ટ્રમ્પને ઈરાન વિરુદ્ધ મોટી લશ્કરી કાર્યવાહી કરવા માટેનું મજબૂત બહાનું પૂરું પાડી શકે છે. શું આ એક ગણતરીપૂર્વકની વ્યૂહરચના છે કે પછી ખરેખર ઈરાન કોઈ મોટું ષડયંત્ર રચી રહ્યું છે? આ પ્રશ્ન અત્યારે વિશ્વના દરેક ખૂણે ચર્ચાઈ રહ્યો છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનો: ‘કેન્સરને જડમૂળથી કાપી નાખવું જોઈએ’
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ આ વિષય પર પોતાનું મૌન તોડ્યું છે. 8 જુલાઈના રોજ એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન, ટ્રમ્પે ખૂબ જ આક્રમક વલણ અપનાવતા કહ્યું હતું કે, “તેઓ (ઈરાન) મને ખતમ કરવા માંગે છે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, “હું ઈરાનની હિટ લિસ્ટમાં સામેલ છું.”
ટ્રમ્પના શબ્દોમાં ગુસ્સો સ્પષ્ટ હતો. તેમણે કહ્યું, “આ બીમાર અને ખરાબ લોકો છે. તેમને એક કેન્સરની જેમ જોવું જોઈએ, જેને શરૂઆતના તબક્કે જ કાપીને હટાવવું પડે.” ટ્રમ્પનું આ નિવેદન માત્ર તેમની અંગત સુરક્ષા વિશેની ચિંતા નથી, પરંતુ ઈરાન વિરુદ્ધ તેમના બદલાતા મિજાજનું પણ પ્રતિબિંબ છે. તેમણે આ સંકેત પણ આપ્યો છે કે તેઓ ઈરાનને કોઈ પણ કિંમતે છોડવાના મૂડમાં નથી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવ અને તૂટેલું સીઝફાયર
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો તણાવ માત્ર વાતો સુધી મર્યાદિત નથી. 7 જુલાઈના રોજ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઈરાન દ્વારા બે જહાજો પર કરવામાં આવેલા હુમલાએ પરિસ્થિતિને વધુ વણસાવી દીધી છે. આ હુમલાના જવાબમાં અમેરિકાએ ઈરાનના વિવિધ શહેરોમાં હવાઈ હુમલા કર્યા, જેમાં ભારે નુકસાન થયું છે. આ યુદ્ધના કારણે બંને દેશો વચ્ચે થયેલો 60 દિવસનો સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) સંપૂર્ણપણે તૂટી ગયો છે. હવે બંને દેશો ફરીથી ખુલ્લા સંઘર્ષના માર્ગે છે.
ઈરાનના ભૂતપૂર્વ સુપ્રીમ લીડરના નિધન બાદ, મશહદમાં તેમના અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન પણ ટ્રમ્પ વિરુદ્ધ ઉગ્ર નારાબાજી કરવામાં આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે ઈરાનની જનતા અને શાસન બંને વચ્ચે અમેરિકા અને ટ્રમ્પ વિરુદ્ધ ભારે રોષ છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને સુરક્ષા પર અસર
આ સંઘર્ષના કારણે સમગ્ર વિશ્વનું અર્થતંત્ર જોખમમાં છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તેલના વેપાર માટે વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો માર્ગ છે. જો આ વિસ્તારમાં યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે, તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, જેની સીધી અસર ભારત જેવા દેશો પર પણ પડશે. ઉપરાંત, આ વિસ્તારમાં અસ્થિરતા આવવાથી વિશ્વભરના શેરબજારોમાં ઘટાડો અને અનિશ્ચિતતા જોવા મળી શકે છે.
હાલની પરિસ્થિતિ જોતા એવું લાગે છે કે મધ્ય-પૂર્વ ફરી એકવાર બારૂદના ઢગલા પર બેઠું છે. ઈઝરાયેલનો રિપોર્ટ, ટ્રમ્પનો આક્રમક અંદાજ અને ઈરાનનો બદલાની ભાવનાનો ઈતિહાસ – આ ત્રણેય પરિબળો એક ભયાનક યુદ્ધનું નિર્માણ કરી રહ્યા છે. વિશ્વભરના દેશો શાંતિની અપીલ કરી રહ્યા છે, પરંતુ જમીની હકીકત એ છે કે બંને પક્ષો પીછેહઠ કરવા તૈયાર નથી.
આગામી થોડા દિવસો ખૂબ જ નિર્ણાયક રહેશે. શું ટ્રમ્પ ઈરાન વિરુદ્ધ કોઈ મોટી લશ્કરી કાર્યવાહી કરશે? કે પછી કૂટનીતિ દ્વારા આ તણાવને ઘટાડવાનો પ્રયાસ થશે? તે જોવું અત્યંત રસપ્રદ અને ચિંતાજનક રહેશે. માનવજાત માટે આ સંઘર્ષ કોઈ પણ રીતે હિતમાં નથી, પરંતુ સત્તાના આ ખેલમાં સામાન્ય માનવીનું ભવિષ્ય હંમેશા દાવ પર લાગેલું હોય છે.
