ઓનલાઈન જાહેરાતો દ્વારા જાસૂસીનો ગંભીર આરોપ: ઇઝરાયેલી કંપનીના નેટવર્કથી 1.2 લાખ વેબસાઇટ અને 75 હજાર એપ સુધી પહોંચ
ઇન્ટરનેટ પર મોબાઇલ, ઇયરબડ્સ કે અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓની જાહેરાતો જોવી એ રોજિંદી બાબત છે. પરંતુ જો આવી જાહેરાતોનો ઉપયોગ લોકોની ઓળખ જાણવા, તેમની ઓનલાઈન ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવા અને તેમના ઉપકરણોમાં જાસૂસી કરતું સોફ્ટવેર પહોંચાડવા માટે થાય તો? ઇઝરાયેલી ડિજિટલ જાહેરાત કંપની ડિસ્કવર-ટેક (Discover-Tech) સામે આવા જ ગંભીર આરોપો લાગ્યા છે.
કેનેડાની સાયબર સંશોધન સંસ્થા સિટિઝન લેબ (Citizen Lab) અને અમેરિકાની જાહેરાત સુરક્ષા કંપની કોન્ફિયન્ટ (Confiant) દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં આ બાબતો સામે આવી હોવાનું જણાવાયું છે. 15 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલો અનુસાર, કંપનીનું જાહેરાત નેટવર્ક વિશ્વભરની 1.2 લાખથી વધુ વેબસાઇટ્સ અને આશરે 75 હજાર મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ સુધી પહોંચ્યું હતું.
સંશોધકોના તારણો પ્રમાણે, આ નેટવર્કનો ઉપયોગ માત્ર જાહેરાતો બતાવવા પૂરતો મર્યાદિત નહોતો. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેનો ઉપયોગ ઇન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓને ઓળખવા, તેમની માહિતી એકત્રિત કરવા અને પસંદગીના ઉપકરણોને નિશાન બનાવવા માટે પણ થયો હોવાનો આરોપ છે.
જાહેરાત દેખાય એટલે જ શરૂ થઈ શકે જાસૂસી?
આ તપાસનો સૌથી ચિંતાજનક મુદ્દો એ છે કે કેટલીક શંકાસ્પદ જાહેરાતો દ્વારા વપરાશકર્તાની ઓળખ અને તેની ગતિવિધિઓ વિશે માહિતી મેળવવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ શકતી હતી. સામાન્ય રીતે લોકો માને છે કે કોઈ અજાણી લિંક પર ક્લિક કર્યા પછી જ સાયબર હુમલાનો ખતરો ઊભો થાય છે. પરંતુ સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કિસ્સામાં કેટલીક જાહેરાતો ઉપકરણ પર લોડ થાય એટલું જ પૂરતું હોઈ શકે છે.
આ પ્રકારની પદ્ધતિને ‘ઝીરો-ક્લિક સ્પાયવેર એટેક’ સાથે જોડવામાં આવી છે. તેમાં નિશાન બનાવવામાં આવેલી વ્યક્તિએ કોઈ લિંક ખોલવી કે ખાસ બટન દબાવવું જરૂરી ન પણ હોય. જોકે, દરેક જાહેરાતથી ઉપકરણ હેક થયું હતું એવું માનવું યોગ્ય નથી. સંશોધકોના અહેવાલોમાં જાહેરાતો દ્વારા ટ્રેકિંગ અને અમુક કિસ્સાઓમાં સ્પાયવેર પહોંચાડવાના પુરાવા અલગથી રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં સ્માર્ટફોન વપરાશકર્તાઓના ફોન નંબર મેળવવાનો પ્રયાસ પણ થયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
રોજ એક કરોડથી વધુ જાહેરાતો બતાવવાનો દાવો
કોન્ફિયન્ટના સહ-સ્થાપક જેરોમ ડાંગુના જણાવ્યા અનુસાર, ડિસ્કવર-ટેકનું નેટવર્ક વિશ્વભરમાં દરરોજ ઓછામાં ઓછી એક કરોડ જાહેરાતો પ્રદર્શિત કરતું હતું. આટલા મોટા પ્રમાણમાં જાહેરાતો વિવિધ વેબસાઇટ્સ અને એપ્લિકેશન્સ પર દેખાતી હોવાથી તેની પહોંચ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
તપાસમાં ‘કૂકી મેચિંગ’ જેવી ડેટા-શેરિંગ પદ્ધતિનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટેકનિક દ્વારા અલગ-અલગ જાહેરાત પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ ઓળખ સંબંધિત સંકેતોને જોડીને વપરાશકર્તાની ગતિવિધિઓને ટ્રેક કરવી શક્ય બની શકે છે.
સંશોધકોના મતે, આ નેટવર્કના સંપર્કમાં વિશ્વભરના કરોડો લોકો આવ્યા હોવાની શક્યતા છે. જોકે, જાહેરાત જોનાર દરેક વ્યક્તિની જાસૂસી થઈ હતી અથવા તેનું ઉપકરણ હેક થયું હતું એવો કોઈ નિષ્કર્ષ આ આંકડાથી કાઢી શકાય નહીં.
અલ જઝીરાના 45 કમ્પ્યુટર પર સ્પાયવેરનો મામલો
આ તપાસમાં કતાર સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થા અલ જઝીરાનાં કમ્પ્યુટરોનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સિટિઝન લેબના જણાવ્યા અનુસાર, 2024થી 2025 દરમિયાન અલ જઝીરાનાં ઓછામાં ઓછાં 45 વિન્ડોઝ કમ્પ્યુટર પર કેન્ડિરુ (Candiru) નામની કંપની સાથે સંકળાયેલા સ્પાયવેર દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.
સંસ્થાએ પોતાના નેટવર્કના રેકોર્ડ સંશોધકો સાથે શેર કર્યા હતા, જેના આધારે આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. કેન્ડિરુ ઇઝરાયેલી સ્પાયવેર કંપની છે, જેને અમેરિકાએ 2021માં પ્રતિબંધિત યાદીમાં મૂકી હતી. તેના પર સરકારી અધિકારીઓ, પત્રકારો, સામાજિક કાર્યકરો અને શિક્ષણવિદોને નિશાન બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું સ્પાયવેર પૂરું પાડવાના આરોપ લાગ્યા હતા.
સંશોધકોના જણાવ્યા પ્રમાણે, ડિસ્કવર-ટેકના જાહેરાત નેટવર્ક અને કેન્ડિરુના સ્પાયવેર વચ્ચેની કડી આ સમગ્ર મામલાનો મહત્ત્વનો ભાગ છે.
મોટી ટેક કંપનીઓએ પણ લીધાં પગલાં
અહેવાલો સામે આવ્યા બાદ કેટલીક ટેક કંપનીઓએ ડિસ્કવર-ટેક સામે કાર્યવાહી કરી છે. ગૂગલે જણાવ્યું હતું કે તપાસમાં સહયોગ આપ્યા બાદ તેની જાહેરાત નીતિઓના વ્યવસ્થિત ઉલ્લંઘનને કારણે કંપનીને પોતાના જાહેરાત પ્લેટફોર્મ પરથી દૂર કરવામાં આવી હતી. કોમકાસ્ટની જાહેરાત ટેકનોલોજી કંપની બીઝવેક્સે પણ ડિસ્કવર-ટેકની ઍક્સેસ બંધ કરી હતી. યુરોપિયન ડિજિટલ જાહેરાત ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલી સંસ્થા IAB Europeએ પણ તેને માન્ય વિક્રેતાઓની યાદીમાંથી સસ્પેન્ડ કરી હતી.
બીજી તરફ, ડિસ્કવર-ટેક અને તેના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી ડેકેલ બોની તરફથી અહેવાલ અંગે કોઈ જાહેર પ્રતિભાવ મળ્યો ન હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે.
ઇન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓએ શું સાવચેતી રાખવી?
આ ઘટના ડિજિટલ દુનિયામાં ગોપનીયતાના મહત્ત્વને ફરી ઉજાગર કરે છે. વપરાશકર્તાઓએ પોતાના મોબાઇલ અને કમ્પ્યુટરમાં નિયમિત સોફ્ટવેર અપડેટ કરવા, વિશ્વસનીય સુરક્ષા સાધનોનો ઉપયોગ કરવા અને બિનજરૂરી જાહેરાત ટ્રેકિંગ બંધ રાખવા જેવા પગલાં લેવા જોઈએ. જાહેરાતો અને ટ્રેકિંગ ઘટાડવા માટે વિશ્વસનીય એડ બ્લોકરનો ઉપયોગ પણ મદદરૂપ બની શકે છે.
જોકે, માત્ર એડ બ્લોકરનો ઉપયોગ કરવાથી દરેક પ્રકારના સાયબર હુમલાથી સંપૂર્ણ સુરક્ષા મળી જાય એવું નથી. ખાસ કરીને પત્રકારો, સરકારી કર્મચારીઓ અને સંવેદનશીલ માહિતી સાથે કામ કરતા લોકોએ ઉપકરણોની સુરક્ષા અંગે વધુ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
આ સમગ્ર મામલો દર્શાવે છે કે ડિજિટલ જાહેરાતોની દુનિયા માત્ર વેપાર અને માર્કેટિંગ સુધી સીમિત નથી રહી. યોગ્ય દેખરેખ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાના અભાવે એ જ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ લોકોની ગોપનીયતા માટે જોખમ ઊભું કરવા થઈ શકે છે. તેથી ઓનલાઈન સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને વપરાશકર્તાના ડેટાના રક્ષણ માટે વધુ કડક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ બને છે.
