અમેરિકાનું ઈરાનને કડક વલણ, 60% યુરેનિયમ સંવર્ધન પર ઉઠાવ્યા સવાલ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ફરી એકવાર ઉકળતા બિંદુએ પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા સાત મહિનાથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે, યુએસ વહીવટીતંત્રે તેહરાનને કડક સંદેશ આપ્યો છે. યુએસ ઉપપ્રમુખ જેડી વાન્સે એક કડક નિવેદન જારી કરીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ઈરાન અમેરિકા સાથે કોઈપણ પ્રકારનો કરાર ઇચ્છે છે, તો ફક્ત મૌખિક વચનો પૂરતા રહેશે નહીં; તેના બદલે, તેણે જમીન પર નક્કર અને નિર્ણાયક પગલાં લેવા જોઈએ.
‘રોયટર્સ’ને આપેલા એક ખાસ ઈન્ટરવ્યુમાં અમેરિકી વાઈસ પ્રેસિડેન્ટે ઈરાનની પરમાણુ ગતિવિધિઓ અને તેના ઈરાદાઓ પર ખુલ્લેઆમ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. આવો જાણીએ કે આ ઉચ્ચસ્તરીય નિવેદન પાછળની આખી કહાની શું છે અને બંને દેશો વચ્ચે આ સમયે શું ચાલી રહ્યું છે.
60% યુરેનિયમ સંવર્ધન પર જેડી વેન્સનો સવાલ
ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન, જેડી વાન્સે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમની, ખાસ કરીને 60 ટકા સુધી યુરેનિયમ સંવર્ધન કરવાના તેના નિર્ણયની તીવ્ર ટીકા કરી. વાન્સે સીધો પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો: જો ઈરાન દાવો કરે છે કે તેનો પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાનો કોઈ ઈરાદો નથી, તો તેને આટલા ઊંચા સ્તર સુધી સમૃદ્ધ ઇંધણની જરૂર કેમ છે?
વેન્સે બે તૂક શબ્દોમાં કહ્યું, “જો તમે પરમાણુ હથિયાર નથી ઈચ્છતા, તો પછી અત્યંત સંવર્ધિત ઈંધણનું ઉત્પાદન કરવું જ કેમ છે?” તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે અમેરિકા હવે માત્ર નિવેદનો, આશ્વાસનો કે કૂટનીતિક વચનોના ભ્રમમાં આવવાનું નથી. અમેરિકા માટે શબ્દો કરતા ‘કાર્યવાહી’ વધુ મહત્વની છે. ઈરાને પોતાના ઈરાદા સાબિત કરવા માટે પોતાની પરમાણુ સંવર્ધન ક્ષમતામાં ભારે ઘટાડો કરવો જ પડશે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ અને કૂટનીતિક પ્રયાસો
છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ માટે મધ્યસ્થી કરવા અને વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ ઉર્જા માર્ગોમાંથી એક હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવાના હેતુથી દરખાસ્તોનું આદાન-પ્રદાન કરવામાં આવ્યું છે. આ દરિયાઈ માર્ગને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે જીવનરેખા માનવામાં આવે છે.
જોકે, પરિસ્થિતિ અનિશ્ચિત રહે છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના તાજેતરના પ્રસ્તાવને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો છે. વધુમાં, ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે જો પરિસ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય, તો નવેમ્બરમાં યોજાનારી મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓ પછી યુએસ લશ્કરી કાર્યવાહી વધુ આક્રમક બની શકે છે.
ઈરાનની આંતરિક સત્તાને લઈને અમેરિકામાં મૂંઝવણ
ઈરાનની આંતરિક સત્તાને લઈને અમેરિકામાં મૂંઝવણઆ મુલાકાતમાં, જેડી વાન્સે બીજો એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો પ્રકાશિત કર્યો. તેમણે સ્વીકાર્યું કે ઈરાનના સત્તા માળખામાં વાસ્તવમાં કોણ અંતિમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લે છે, તે બાબત અમેરિકા હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે સમજી શક્યું નથી.
હાલમાં, અમેરિકા ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન અને વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચી સાથે વાતચીત કરી રહ્યું છે. જોકે, વેન્સે એક પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો: સંઘર્ષના શરૂઆતના દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની સંયુક્ત કાર્યવાહીમાં સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામૈનીના મૃત્યુ બાદ, આ વર્તમાન નેતાઓ પાસે વાસ્તવમાં કેટલો અને કેવા પ્રકારનો નિર્ણય લેવાનો અધિકાર છે? વેન્સના મતે, ઈરાનના સત્તાના કેન્દ્રની કાર્યપદ્ધતિ હજુ પણ અસ્પષ્ટતાથી ઘેરાયેલી છે.
બીજી તરફ, ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બઘાઈએ વેન્સના દાવાઓને તુરંત ફગાવી દીધા હતા. બઘાઈનો દાવો છે કે અમેરિકી અધિકારીઓ ઈરાનની નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણપણે સમજે છે. તેમણે અમેરિકા પર વિરોધાભાસી નિવેદનો અને મિશ્ર સંદેશાઓ દ્વારા જાણીજોઈને મૂંઝવણ ઊભી કરવાનો આરોપ પણ મૂક્યો
સૈન્ય સ્થિતિ અને જહાજોની સુરક્ષા પર વેન્સનું નિવેદન
ઇન્ટરવ્યુના અંતે, જે.ડી. વેન્સે અમેરિકાની લશ્કરી સજ્જતાનો બચાવ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમણે લશ્કરી કમાન્ડરો સાથે સીધી વાતચીત કરીને સ્થળ પરની પરિસ્થિતિની વ્યક્તિગત રીતે સમીક્ષા કરી હતી. તેમણે શસ્ત્રો અથવા લશ્કરી પુરવઠાની અછત અંગેના અહેવાલોને ફગાવી દીધા હતા.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં થઈ રહેલી હરકતો પર બોલતા વેન્સે કહ્યું કે ભલે ઈરાન સમય-સમય પર ત્યાંથી પસાર થતા કોમર્શિયલ જહાજોને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કરે, પરંતુ તે આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગથી થતી વૈશ્વિક ઉર્જા નિકાસને સંપૂર્ણપણે ઠપ કરવાની સ્થિતિમાં બિલકુલ નથી.
એકંદરે, ભલે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મુત્સદ્દીગીરીના દ્વાર સંપૂર્ણપણે બંધ ન થયા હોય, પરંતુ વેન્સના મક્કમ વલણથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે પોતાની નીતિઓમાં કોઈપણ ફેરફાર કરવા અંગેનો નિર્ણય હવે સંપૂર્ણપણે ઈરાનના હાથમાં છે.
