નાની ઉંમરે કેમ થાય છે સાંધાનો દુખાવો? જાણો તેની પાછળના મુખ્ય કારણો અને ઉપાયો
સામાન્ય રીતે સાંધાના દુખાવા (Jont Pain)ને વધતી ઉંમર અથવા તો વૃદ્ધાવસ્થા સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે. પરંતુ આજની આધુનિક જીવનશૈલીમાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. હવે નાની ઉંમરના યુવાનો અને કિશોરોમાં પણ ઘૂંટણ, ખભા, કોણી, કાંડા કે પીઠના સાંધામાં દુખાવાની ફરિયાદો ઝડપથી વધી રહી છે.
આ દુખાવો ક્યારેક હળવો તો ક્યારેક ખૂબ તીવ્ર હોઈ શકે છે. તેની સાથે સાંધાની આસપાસ સોજો આવવો, અકડાઈ જવું (Stiffness), ત્વચા લાલ થઈ જવી કે ત્યાં ગરમાહટ અનુભવવી જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે છે. કેટલાંક કિસ્સામાં તો રોજિંદા કામકાજ કરવા પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.
નાની ઉંમરમાં સાંધાનો દુખાવો થવાના મુખ્ય કારણો
યુવાનોમાં સાંધાના દુખાવા પાછળ માત્ર એક જ નહીં, પરંતુ અનેક શારીરિક અને મેડિકલ કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે:
ઇજા અને સ્નાયુઓનો ખેંચાણ (Injury & Muscle Strain):
રમતગમત, જિમ અથવા તો કોઈ અકસ્માત દરમિયાન વાગવાથી, મચકોડ આવવાથી કે સ્નાયુઓ ખેંચાઈ જવાથી સાંધાના ટિશ્યૂ પર વિપરીત અસર પડે છે. જેના કારણે ત્યાં તુરંત જ દુખાવો અને સોજો આવી જાય છે.
ગાઉટ (Gout – યુરિક એસિડનું વધવું):
શરીરમાં યુરિક એસિડનું પ્રમાણ વધી જવાથી તેના ક્રિસ્ટલ્સ (સ્ફટિકો) સાંધામાં જમા થવા લાગે છે. આના કારણે અચાનક સાંધામાં અસહ્ય તીવ્ર દુખાવો અને સોજો આવે છે, જે મોટે ભાગે પગના અંગૂઠા કે ઘૂંટણમાં વધુ જોવા મળે છે.
રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ (Rheumatoid Arthritis):
આ એક ઓટોઇમ્યુન ડિસઓર્ડર છે, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ સાંધા પર હુમલો કરવા લાગે છે. આના કારણે નાની ઉંમરે પણ સાંધામાં કાયમી સોજો અને દુખાવો રહે છે.
ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ (Osteoarthritis):
સાંપ્રત સમયમાં ખોટી ખાનપાન અને શારીરિક શ્રમના અભાવને લીધે સાંધા વચ્ચે આવેલું રક્ષણાત્મક કવર એટલે કે ‘કાસટીલેજ’ (Cartilage) ધીમે ધીમે ઘસાવા લાગે છે. તેના કારણે હાડકાં એકબીજા સાથે ઘસાય છે અને દુખાવો થાય છે.
અન્ય તબીબી કારણો:
થાઇરોઇડની સમસ્યા, વિટામિન-ડી કે કેલ્શિયમની ભારે અછત, લ્યુપસ, ફાઇબ્રોમાયલ્જિયા, ટ્રેન્ડિનાઇટિસ અને ચોક્કસ પ્રકારના વાયરલ ઇન્ફેક્શન પણ નાની વયે સાંધાના દુખાવાનું કારણ બની શકે છે.
કોનામાં આ જોખમ વધુ રહે છે?
જે યુવાનો રમતગમતમાં વધુ સક્રિય હોય છે અથવા તો જેમના રોજિંદા કામમાં એક જ પ્રકારની શારીરિક હલચલ વારંવાર કરવાની થતી હોય છે (જેમ કે કલાકો સુધી એક જ પોઝિશનમાં કોમ્પ્યુટર સામે બેસી રહેવું), તેમના સાંધા પર વધારાનું દબાણ આવે છે. ખોટી બેસવાની કે ઊભા રહેવાની ટેવ (Poor Posture) પણ યુવાનોમાં સાંધાના દુખાવાનું મોટું કારણ છે.
ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી જરૂરી છે?
જો દુખાવો સામાન્ય હોય તો થોડો આરામ કરવાથી કે શેક કરવાથી મટી શકે છે, પરંતુ નીચે દર્શાવેલા લક્ષણો દેખાય તો તુરંત જ નિષ્ણાત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
સાંધામાં અચાનક ખૂબ વધારે સોજો, લાલચોળ ત્વચા કે ગરમાહટ આવે.
સાંધાના દુખાવાની સાથે સતત તાવ આવતો હોય.
ઇજા પછી સાંધાનો આકાર બદલાઈ ગયેલો દેખાય.
દુખાવો એટલો તીવ્ર હોય કે પગ જમીન પર મૂકી ન શકાય કે હાથ હલાવી ન શકાય.
જો દુખાવો વારંવાર ઉથલો મારતો હોય કે અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી સતત રહેતો હોય.
બચાવ અને સંભાળ માટેના ઉપાયો
નાની ઉંમરે સાંધાના દુખાવાથી બચવા માટે જાતે પેઇનકિલર (દુખાવાની દવાઓ) લેવાને બદલે ડૉક્ટર પાસે યોગ્ય નિદાન કરાવવું જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, દરરોજ હળવી કસરત કરવી, સૂર્યપ્રકાશમાંથી વિટામિન-ડી મેળવવું, પૌષ્ટિક આહાર લેવો અને વજન નિયંત્રણમાં રાખવું ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
