ચલણ કટોકટી: શુક્રવારનો રેકોર્ડ તોડી સોમવારે વધુ ગગડ્યો રૂપિયો; તેલ આયાતકારોની ડોલર ખરીદવાની હોડથી દેશ સામે મોટું સંકટ
વૈશ્વિક તેલ બજારમાં મચેલા હાહાકાર અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધની વધતી જતી આશંકાઓની સૌથી મોટી અને ઘાતક અસર ભારતીય ચલણ પર જોવા મળી છે. સપ્તાહના પહેલા ટ્રેડિંગ દિવસે આજે, ૧૮ મેના રોજ ભારતીય રૂપિયો (INR) અમેરિકી ડોલર (USD) સામે અત્યાર સુધીના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ફોરેક્સ માર્કેટમાં ટ્રેડિંગ દરમિયાન રૂપિયો રેકોર્ડબ્રેક કડાકા સાથે ૯૬.૨૮૩ ની ઐતિહાસિક નીચલી સપાટીએ સરકી ગયો છે.
બજારના વિશ્લેષકોના મતે, જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ આવી જ રહી તો ઇતિહાસમાં પહેલીવાર ભારતીય રૂપિયો પ્રતિ ડોલર ૧૦૦ રૂપિયાના સ્તરને સ્પર્શી જાય તેવી પ્રબળ આશંકા છે. આજના કારોબાર દરમિયાન રૂપિયો થોડા સમય માટે ઘટીને ૯૬.૧૮ પ્રતિ યુએસ ડોલર થયો હતો, જે તેના પાછલા બંધ દર કરતા લગભગ ૦.૨% ઓછો હતો. આ ઘટાડાએ શુક્રવારના રેકોર્ડબ્રેક લોઅર લેવલ ૯૬.૧૩૫૦ ને પણ પાર કરી દીધું છે, જે દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે મોટા ચિંતાના સંકેત છે.
ઘટી રહેલા રૂપિયા અને ક્રૂડ ઓઇલ વચ્ચેનું ખતરનાક કનેક્શન
ભારતીય રૂપિયાના આ રેકોર્ડ કડાકા પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભડકે બળતા ક્રૂડ ઓઇલ (કાચા તેલ) ના ભાવો મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. ભારત પોતાની કુલ જરૂરિયાતના આશરે ૮૫% ક્રૂડ ઓઇલ અન્ય દેશોમાંથી આયાત કરે છે. મધ્ય પૂર્વની કટોકટીના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત પ્રતિ બેરલ $૧૧૧ ને વટાવી ગઈ છે.
તેલના ભાવો વધવાના કારણે ભારતનો આયાત ખર્ચ (Import Bill) અચાનક કરોડો ડોલર વધી ગયો છે. પરિણામે, ભારતીય તેલ આયાતકાર કંપનીઓને વિદેશમાં ચુકવણી કરવા માટે બજારમાંથી મોટા પાયે ડોલર ખરીદવાની ફરજ પડી રહી છે. બજારમાં અચાનક ડોલર ખરીદવાની જે સ્પર્ધા અને હોડ જામી છે, તેના કારણે ડોલર વધુ મજબૂત થઈ રહ્યો છે અને તેની સામે રૂપિયો સતત નબળો પડી રહ્યો છે.
ટ્રમ્પની સોશિયલ મીડિયા ચેતવણીએ બગાડ્યું સેન્ટિમેન્ટ
અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ઈરાનને આપેલી આખરી ધમકીની પણ બજાર પર ઘેરી અસર પડી છે. ટ્રમ્પે લખ્યું હતું કે, “ઈરાન માટે સમય ટિક-ટિક કરી રહ્યો છે. તેઓ ઝડપથી સોદા તરફ આગળ વધે, નહીં તો તેઓ નાશ પામશે.”
ટ્રમ્પની આ નવી ચેતવણી બાદ વૈશ્વિક રોકાણકારો જોખમ લેવાથી બચી રહ્યા છે. તેઓ ભારતીય શેરબજાર (Share Market) અને ઉભરતા બજારોમાંથી પોતાના નાણાં ઝડપથી પાછા ખેંચી રહ્યા છે (FII Outflow) અને સુરક્ષિત રોકાણ ગણાતા અમેરિકી ડોલર અને બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે. ભારતીય બજારમાંથી વિદેશી નાણાંનો આ આઉટફ્લો રૂપિયા પર દબાણ લાવવામાં મોટો ભાગ ભજવી રહ્યો છે.
સામાન્ય માણસના ખિસ્સા અને બજેટ પર શું થશે અસર?
ડોલર સામે રૂપિયાનું મૂલ્ય ઘટવાની સીધી અને આકરી અસર દેશના મધ્યમ વર્ગ અને સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર પડશે:
-
વિદેશી શિક્ષણ અને સારવાર મોંઘી: જે વિદ્યાર્થીઓ વિદેશમાં (યુએસ, યુકે, કેનેડા) અભ્યાસ કરી રહ્યા છે અથવા જવા માંગે છે, તેમના માટે ટ્યુશન ફી, લિવિંગ કોસ્ટ અને એર ટિકિટના ખર્ચમાં સીધો વધારો થશે. હવે વાલીઓએ તેટલી જ ફી ચૂકવવા માટે પહેલા કરતાં વધુ રૂપિયા ખર્ચવા પડશે.
-
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઓટોમોબાઇલ પર માર: ભારતમાં આયાત થતા વિદેશી મોબાઈલ ફોન, લેપટોપ, કોમ્પ્યુટરના આંતરિક પાર્ટ્સ અને ઓટોમોબાઇલ ઘટકો (ગાડીઓના સ્પેરપાર્ટ્સ) મોંઘા થઈ જશે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં આ ગેજેટ્સની કિંમતો વધશે.
-
રોજિંદી ચીજવસ્તુઓમાં ભાવવધારો: ડોલર મોંઘો થવાના કારણે દેશમાં ડીઝલની આયાત મોંઘી થશે. આનાથી સ્થાનિક સ્તરે ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને પરિવહન ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો આવશે, જેના પરિણામે શાકભાજી, દૂધ અને રોજિંદા ઉપયોગની એફએમસીજી (FMCG) વસ્તુઓ વધુ મોંઘી બની શકે છે.
રૂપિયાનો આ ઐતિહાસિક ઘટાડો રોકવા માટે હવે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ પોતાના ફોરેક્સ રિઝર્વમાંથી ડોલર વેચીને બજારને સ્થિર કરવા માટે હસ્તક્ષેપ કરવો પડી શકે છે. જો કે, જ્યાં સુધી વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ હળવો નહીં થાય, ત્યાં સુધી રૂપિયાને બચાવવો એ ભારતીય નાણાકીય નીતિ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.
