વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૩૦ કરોડ નોકરીઓ પર એઆઈનો ખતરો; વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમનો મોટો દાવો
વૈશ્વિક કોર્પોરેટ જગતમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઓટોમેશનના કારણે કર્મચારીઓની છટણીનો એક અભૂતપૂર્વ તબક્કો શરૂ થઈ ચૂક્યો છે. અગ્રણી આઉટપ્લેસમેન્ટ ફર્મ ‘ચેલેન્જર, ગ્રે એન્ડ ક્રિસમસ’ ના તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે, વર્ષ ૨૦૨૩ થી ૨૦૨૫ દરમિયાન માત્ર અમેરિકા અને યુરોપની મોટી કંપનીઓમાં ૧ લાખથી વધુ કોર્પોરેટ કર્મચારીઓએ એઆઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં શિફ્ટ થવાના કારણે પોતાની નોકરીઓ ગુમાવવી પડી છે. એમેઝોન, મેટા, સેલ્સફોર્સ અને ભારતની આઈટી ક્ષેત્રની દિગ્ગજ કંપની ટીસીએસ (TCS) જેવી મોટી બ્રાન્ડ્સ ખર્ચ ઘટાડવા અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે હવે ટેકનોલોજી આધારિત મોડલ અપનાવી રહી છે, જે સામાન્ય કર્મચારીઓ માટે આર્થિક સંકટ સમાન છે.
આંકડાઓ જે આઘાતજનક છે: કઈ કંપનીએ કેટલી છટણી કરી?
એઆઈ સોફ્ટવેર અને કો-પાયલોટ્સ (Co-pilots) ના આગમનથી વહીવટી, ક્લાર્ક અને આઈટી સપોર્ટ વિભાગમાં માણસોની જરૂરિયાત ઝડપથી ઘટી રહી છે:
-
માઇક્રોસોફ્ટ (Microsoft): એઆઈ પ્રોજેક્ટ્સ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે ૧૫,૦૦૦ કર્મચારીઓની છટણી કરી.
-
એમેઝોન (Amazon): ઓટોમેટેડ લોજિસ્ટિક્સ અને બેક-ઓફિસ સિસ્ટમને કારણે ૧૪,૦૦૦ જગ્યાઓ ઘટાડી.
-
ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS): એન્ટ્રી-લેવલ ઓટોમેશન લાવતાં કાર્યબળમાં ૨૦,૦૦૦ થી વધુ કર્મચારીઓનો ઘટાડો કર્યો.
-
મેટા (Meta): પોતાના આંતરિક એઆઈ ટૂલ્સ વિકસાવીને ૭,૦૦૦ થી ૮,૦૦૦ કર્મચારીઓને છૂટા કર્યા.
-
સિસ્કો અને સેલ્સફોર્સ: બંને કંપનીઓએ પોતાના ગ્રાહક સપોર્ટ (Customer Support) ને એઆઈ બોટ્સ સાથે બદલીને ૪,૦૦૦-૪,૦૦૦ કર્મચારીઓ ઘટાડ્યા.
નાના અને મધ્યમ કક્ષાના ગ્લોબલ સ્ટાર્ટઅપ્સ જેમ કે ઇનોવેકર અને ડ્યુન એનાલિટિક્સે પણ પોતાની કાર્યક્ષમતા વધારીને ૨૫ ટકા સુધીના સ્ટાફમાં કાપ મૂક્યો છે.
એઆઈ ક્રાંતિ અને રોજગાર બજાર પર તેની અસરોનું વિશ્લેષણ
| પ્રભાવિત ક્ષેત્રો (Vulnerable Sectors) | વર્તમાન વૈશ્વિક અંદાજો (2030) | કેમ આ નોકરીઓ જોખમમાં છે? | ભવિષ્યની સચોટ જરૂરિયાતો |
| ડેટા એન્ટ્રી અને બેક ઓફિસ | સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ અને બેંકિંગ ક્ષેત્રે ચેટબોટ્સ સક્રિય. | પુનરાવર્તિત અને નિયમિત કાર્યો માણસો કરતાં એઆઈ સેકન્ડોમાં કરે છે. | ડેટા વિશ્લેષણ અને એઆઈ મોનિટરિંગ સ્કીલ્સ. |
| જુનિયર કોડિંગ અને આઈટી સપોર્ટ | ભારતીય આઈટીમાં કેમ્પસ સેલેક્શન ૫૦% ઘટ્યું. | એઆઈ કોડિંગ આસિસ્ટન્ટ્સ ભૂલ વગર બેઝિક કોડિંગ કરવા સક્ષમ છે. | એડવાન્સ સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચર અને સાયબર સિક્યોરિટી. |
| કસ્ટમર કેર અને ફ્રન્ટ ડેસ્ક | વૈશ્વિક સ્તરે અડધાથી વધુ કસ્ટમર સપોર્ટનું ઓટોમેશન. | એઆઈ એજન્ટ્સ ૨૪ કલાક કોઈપણ બ્રેક વિના સચોટ જવાબો આપે છે. | જટિલ કટોકટી વ્યવસ્થાપન (Crisis Management). |
ભારતીય આઈટી ક્ષેત્ર પર છવાયું પરિવર્તનનું સંકટ
ભારતનું પ્રખ્યાત આઈટી (IT) સેક્ટર, જે દર વર્ષે લાખો ભારતીય એન્જિનિયરોને રોજગારી પૂરું પાડે છે, તે અત્યારે મોટા બદલાવના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. કોગ્નિઝન્ટ (Cognizant) કંપનીએ પોતાના ‘પ્રોજેક્ટ લીપ’ હેઠળ જૂની અને બિનજરૂરી પોઝિશન્સને નાબૂદ કરીને કરોડો ડોલરની બચત કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS) જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓએ કોલેજોમાંથી કરવામાં આવતી પરંપરાગત માસ કેમ્પસ ભરતીમાં પ ટકા સુધીનો મોટો ઘટાડો કર્યો છે. હવે કંપનીઓ કર્મચારીઓની સંખ્યા વધારવાને બદલે માત્ર ઉચ્ચ કૌશલ્ય ધરાવતા નિષ્ણાતો પર જ ધ્યાન આપી રહી છે.
૨૦૩૦ નો અંદાજ: મેકકિન્સે અને વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમની ચેતવણી
મેકકિન્સે ગ્લોબલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના સત્તાવાર રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં વૈશ્વિક સ્તરે આશરે ૯.૨ કરોડથી લઈને ૩૦ કરોડ નોકરીઓ એઆઈ ઓટોમેશનને કારણે સીધી રીતે પ્રભાવિત થશે. રિસર્ચ ફર્મ ફોરેસ્ટરના મતે માત્ર અમેરિકામાં જ કાર્યબળના ૬.૧ ટકા એટલે કે ૧ કરોડથી વધુ નોકરીઓ કાયમ માટે ખતમ થઈ જશે. જ્યારે મોર્ગન સ્ટેનલીએ યુરોપમાં પણ આવા જ ભયાનક સંકેતો આપ્યા છે. ભારતની વાત કરીએ તો, અંદાજે ૧.૮ કરોડ નોકરીઓ પર ઓટોમેશનનો ખતરો છે, જેના લીધે દેશના ૧ કરોડથી વધુ લોકોને પોતાની જૂની લાઇન છોડીને નવી તકનીકી તાલીમ (Up-skilling) લેવાની ફરજ પડશે.
આ ક્ષેત્રો અને નોકરીઓ હંમેશા રહેશે સુરક્ષિત
આ નકારાત્મક આંકડાઓ વચ્ચે પણ એક ઉજળું પાસું એ છે કે એઆઈ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે માણસનું સ્થાન લઈ શકશે નહીં. કેટલાક ક્ષેત્રો એવા છે જ્યાં માનવ બુદ્ધિ, સંવેદના અને કુશળતા અનિવાર્ય છે:
૧. સર્જનાત્મક અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રો: ઉચ્ચ નેતૃત્વ (Leadership), કટોકટી વ્યવસ્થાપન, રાજદ્વારી સંબંધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વાટાઘાટો જેવી જગ્યાઓ પર માણસોની જ જરૂર રહેશે.
૨. માનવ સંવેદના સાથે જોડાયેલા વ્યવસાયો: શિક્ષણ, નર્સિંગ, તબીબી સારવાર અને મનોવૈજ્ઞાનિક કાઉન્સેલિંગ જેવા ક્ષેત્રો એઆઈથી સંપૂર્ણ અપ્રભાવિત રહેશે.
૩. ઉચ્ચ શારીરિક કૌશલ્ય: પ્લમ્બિંગ, ઇલેક્ટ્રિશિયન, કન્સ્ટ્રક્શન એન્જિનિયરિંગ અને જટિલ મશીનરી રીપેરીંગ જેવી હસ્તકલા અને ક્ષમતા આધારિત નોકરીઓ ક્યારેય રોબોટ્સ કે સોફ્ટવેર હસ્તગત કરી શકશે નહીં.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો આ દોર નોકરીઓ ખતમ કરવાનો નથી, પરંતુ નોકરીઓનું સ્વરૂપ બદલવાનો છે. ભવિષ્યમાં એવા પ્રોફેશનલ્સની માંગ સૌથી વધુ રહેશે જેઓ એઆઈ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને ઓફિસની ઉત્પાદકતા વધારી શકે. આથી, બદલાતા સમય સાથે પોતાની જાતને અપગ્રેડ કરવી અને નવી ટેકનોલોજી શીખવી એ જ ૨૦૨૬ ના આ વર્ષમાં કારકિર્દીને સુરક્ષિત રાખવાનો એકમાત્ર રામબાણ ઇલાજ છે.
