તહેવારોમાં ગ્રાહકોને લૂંટતા વેપારીઓ સાવધાન! ગુજરાતમાં રાજ્યવ્યાપી ચેકિંગ ઝુંબેશ
તહેવારોની મોસમ એટલે ખુશીઓ, ઉત્સવ અને ખરીદીનો માહોલ. નવરાત્રી અને દશેરા જેવા મોટા પર્વો દરમિયાન રાજ્યભરના બજારોમાં મીઠાઈ, ફરસાણ, ડ્રાયફ્રુટ્સ અને ગિફ્ટ આઈટમ્સની ખરીદી માટે લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે. પરંતુ, આ ઉત્સવના વાતાવરણમાં ગ્રાહકો વજનમાપ કે કિંમતમાં છેતરપિંડીનો ભોગ ન બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ગુજરાત સરકારના કાનૂની માપવિજ્ઞાન તંત્ર દ્વારા સમગ્ર રાજ્યમાં એક ખાસ અને આક્રમક ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી હતી. ગ્રાહક સુરક્ષા મંત્રી રમણભાઈ સોલંકીની સીધી સૂચનાથી યોજાયેલી આ ઝુંબેશમાં અસંખ્ય ગેરરીતિઓ ઝડપાઈ છે અને દોષિતો સામે કડક કાનૂની પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.
૧૬ અને ૧૭ ઓક્ટોબરે સમગ્ર રાજ્યમાં સઘન ચેકિંગ
તહેવારો દરમિયાન ગ્રાહકોને પૂરેપૂરું વજન મળે અને તેમના હકોનું રક્ષણ થાય તેવા સ્પષ્ટ હેતુ સાથે કાનૂની માપવિજ્ઞાન અને ગ્રાહક બાબતોની કચેરી દ્વારા ગત ૧૬ અને ૧૭ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ રાજ્યવ્યાપી તપાસ ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી હતી.
આ બે દિવસીય ખાસ મોહિત દરમિયાન તંત્રના મદદનીશ નિયંત્રકો અને ઇન્સપેક્ટરોની જુદી જુદી ટીમોએ રાજ્યના તમામ નાના-મોટા શહેરોમાં મીઠાઈ, ફરસાણ, ડ્રાયફ્રુટ્સ અને ગિફ્ટ શોપ્સ પર અચાનક દરોડા પાડ્યા હતા.
૪૫૫ એકમોની તપાસ: ૨૫૧ વેપારીઓ ગેરરીતિ કરતા ઝડપાયા
કાનૂની માપવિજ્ઞાન તંત્રની આ રાજ્યવ્યાપી કાર્યવાહી દરમિયાન કુલ ૪૫૫ જેટલા વેપારી એકમોની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. આશ્ચર્યજનક રીતે, તપાસાયેલા કુલ એકમોમાંથી અડધાથી વધુ એટલે કે ૨૫૧ એકમો કાયદા અને નિયમોનો ભંગ કરતા અથવા ગ્રાહકો સાથે ગેરરીતિ કરતા ઝડપાઈ ગયા હતા.
તંત્ર દ્વારા કાયદાની જોગવાઈઓનો ભંગ કરનારા તમામ ૨૫૧ વેપારીઓ સામે ગુના નોંધીને કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ સાથે જ, આ દોષિત એકમો પાસેથી કમ્પાઉન્ડિંગ ફી (માંડવાળ ફી) સ્વરૂપે અંદાજે રૂ. ૫,૪૨,૦૦૦/- ની દંડકીય વસૂલાત કરવામાં આવી હતી.
વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી મુખ્ય ગેરરીતિઓ
તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓને વેપારીઓ દ્વારા આચરવામાં આવતી જુદા જુદા પ્રકારની ગેરરીતિઓ જોવા મળી હતી, જેમાં મુખ્યત્વે:
ઓછું વજન આપવું: મીઠાઈ કે ફરસાણનું વજન કરતી વખતે ગ્રાહકોને નક્કી કરેલા વજન કરતા ઓછી સામગ્રી આપવી. (ઘણીવાર બોક્સ કે પેકિંગનું વજન પણ મીઠાઈના ભાવમાં ઉમેરી દેવું).
વજનકાંટાનું મુદ્રાંકન (Stamping) ન કરાવવું: કાયદા મુજબ દર વર્ષે વજનકાંટાની ચકાસણી અને પ્રમાણપત્ર લેવું અનિવાર્ય છે, જે ઘણા વેપારીઓએ કરાવ્યું ન હતું.
ખરાઈ પ્રમાણપત્ર પ્રદર્શિત ન કરવું: દુકાનમાં ગ્રાહકો જોઈ શકે તે રીતે સરકારી ખરાઈ પ્રમાણપત્ર લગાવેલું ન હોવું.
પેકર રજીસ્ટ્રેશન વિના વેચાણ: આગોતરા પેક કરેલા (Pre-packed) સામાન પર જરૂરી પેકર રજીસ્ટ્રેશન અને વિગતો દર્શાવ્યા વિના વેચાણ કરવું.
ગ્રાહકોના હિતનું રક્ષણ અને જાગૃતિનો સંદેશ
તહેવારોના સમયમાં વેપારીઓ ગ્રાહકોની ભીડ અને ઉતાવળનો ગેરલાભ ન ઉઠાવે તે માટે કાનૂની માપવિજ્ઞાન તંત્રનો આ પ્રયાસ ખૂબ જ સરાહનીય રહ્યો છે. આ ઝુંબેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર દંડ વસૂલવાનો નથી, પરંતુ બજારમાં વજનમાપ અંગે પારદર્શિતા લાવવી અને ગ્રાહકોને તેમના અધિકારો પ્રત્યે જાગૃત કરવાનો છે. ગ્રાહક જ્યારે પોતાના મહેનતના નાણાં ખર્ચે છે ત્યારે તેમને પૂરેપૂરી ગુણવત્તા અને યોગ્ય વજન મળવું જ જોઈએ.
ફરિયાદ માટે ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન નંબર જાહેર
જો કોઈ વેપારી વજનમાં ઓછું આપતો હોય, એમ.આર.પી. (MRP) કરતા વધુ કિંમત વસૂલતો હોય કે અન્ય કોઈ રીતે છેતરપિંડી કરતો હોય, તો ગ્રાહકો ઘરબેઠા પોતાની ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે:
ગુજરાત રાજ્ય ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન નંબર:
1800-233-0222રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇન નંબર (National Consumer Helpline):
1915
તંત્ર દ્વારા નાગરિકોને અપીલ કરવામાં આવી છે કે તેઓ ખરીદી કરતી વખતે જાગૃત રહે અને કોઈ પણ ગેરરીતિ જણાય તો તુરંત આ હેલ્પલાઇન નંબર પર સંપર્ક કરી ફરિયાદ નોંધાવે.
