ભારતની નિકાસમાં તેજી: લોજિસ્ટિક્સ સેક્ટરના આ બે ખેલાડીઓ બની રહ્યા છે ‘ગ્રોથ એન્જિન’
જ્યારે પણ આપણે ભારતની વધતી જતી નિકાસ (Export) વિશે વાત કરીએ છીએ, ત્યારે મોટાભાગે ઉત્પાદન ક્ષેત્ર કે અદાણી જેવા મોટા કોર્પોરેટ જૂથોનું નામ આગળ આવે છે. પરંતુ, આ નિકાસના ભવ્ય ચિત્રની પાછળ એક એવો સેક્ટર છે જે પડદા પાછળ રહીને કામ કરે છે અને જેની સફળતા વિના ભારતનું નિકાસનું સપનું પૂરું થઈ શકે તેમ નથી – તે છે ‘લોજિસ્ટિક્સ સેક્ટર’. ભારતીય અર્થતંત્રમાં ફાર્મા, ઓટોમોબાઈલ, ડિફેન્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે જે રીતે પકડ મજબૂત કરી છે, તેનાથી સપ્લાય ચેઈન અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનની માંગમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે. સરકારી આંકડા મુજબ, એપ્રિલથી જાન્યુઆરી FY26 દરમિયાન ભારતનો કુલ નિકાસ ૭૨૦.૮ અબજ ડોલર સુધી પહોંચ્યો છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે દેશમાં માલસામાનની હેરફેર વધશે, અને સ્વાભાવિક છે કે આ ગતિનો સૌથી મોટો ફાયદો લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓને મળી રહ્યો છે.
ઓલકાર્ગો લોજિસ્ટિક્સ: બદલાવ અને ટેકનોલોજી પર ભાર
ઓલકાર્ગો લોજિસ્ટિક્સ (Allcargo Logistics) એ ભારતની એક અગ્રણી સંકલિત લોજિસ્ટિક્સ કંપની છે. ૧૯૯૩માં શરૂ થયેલી આ કંપની આજે મલ્ટીમોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ, કન્ટેનર ફ્રેટ સ્ટેશન અને ઇનલેન્ડ કન્ટેનર ડેપો જેવી અનેકવિધ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. જો તાજેતરના પ્રદર્શન પર નજર કરીએ, તો કંપની એક મહત્વના વળાંક પર છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના ત્રિમાસિક ગાળામાં કંપનીની આવક ૫૧૬ કરોડ રૂપિયા રહી છે. ખાસ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે જે કંપની પાછલા વર્ષે સમાન ગાળામાં ૬ કરોડ રૂપિયાનો નુકસાન ભોગવતી હતી, તે હવે નફા-નુકસાનની સ્થિતિ (Break-even) પર આવી ગઈ છે.
આ પરિવર્તન પાછળનું મુખ્ય કારણ ઓલકાર્ગોની નવી વ્યૂહરચના છે. કંપની હવે ટેકનોલોજીના ઉપયોગ પર સઘન ધ્યાન આપી રહી છે. લોજિસ્ટિક્સમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે તે વાહનો અને શિપમેન્ટ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમમાં સુધારો કરી રહી છે. ડિસેમ્બર ત્રિમાસિક ગાળામાં જ કંપનીએ ૩.૧ લાખ મેટ્રિક ટન કાર્ગો સંભાળ્યો છે. ટેકનોલોજીના કારણે ગ્રાહકોને હવે તેમના માલની સ્થિતિ વિશે રીઅલ-ટાઇમ અપડેટ મળે છે, જે લાંબા ગાળે કંપનીની બ્રાન્ડ વેલ્યુ વધારે છે. ઓલકાર્ગોની આ મથામણ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે કંપની જૂના ઢાંચામાંથી બહાર આવીને આધુનિક જરૂરિયાતોને અનુરૂપ પોતાની જાતને તૈયાર કરી રહી છે.
ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (TCI): સતત સફળતાની ગાથા
બીજી તરફ, ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (TCI) પોતાની મજબૂત વૃદ્ધિ જાળવી રાખી છે. TCI માટે FY26 ની ત્રીજી ત્રિમાસિક ગાળાની કામગીરી ખૂબ જ શાનદાર રહી છે. કંપનીની કુલ આવક ૧,૨૪૯ કરોડ રૂપિયા નોંધાઈ છે, જે વાર્ષિક ધોરણે ૯ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. સૌથી આકર્ષક બાબત એ છે કે કંપનીનો ચોખ્ખો નફો ૧૧૬ કરોડ રૂપિયા રહ્યો છે, જે વાર્ષિક ધોરણે ૧૩.૭ ટકાની જબરદસ્ત વૃદ્ધિ છે. TCI માટે આ ગ્રોથ કોઈ અચાનક આવેલી ઘટના નથી; કંપનીએ સતત ૨૨ ત્રિમાસિક ગાળાથી ગ્રોથ દર્શાવીને પોતાની વિશ્વસનીયતા સાબિત કરી છે.
TCI ની સફળતાના મૂળમાં તેના વિવિધ બિઝનેસ સેગમેન્ટમાં રહેલી માંગ છે. રેલવે દ્વારા માલસામાનની હેરફેર (Rail Freight) માં કંપનીએ ૨,૧૩૩ રેક સંભાળ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે લોજિસ્ટિક્સનું મોડ બદલાઈ રહ્યું છે. વધુમાં, ઓટોમોબાઈલ, FMCG અને ક્વિક કોમર્સ ક્ષેત્રોમાંથી આવતી માંગને કારણે તેમના સપ્લાય ચેઈન સોલ્યુશન્સમાં ૧૫ ટકાની વૃદ્ધિ થઈ છે. કંપની ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને નવા જહાજો, રેલ રેક અને આધુનિક વેરહાઉસિંગમાં ૩૫૦ થી ૩૭૫ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ (Capex) કરવાની યોજના ધરાવે છે. જ્યારે કોઈ કંપની પોતાના નફાનો મોટો હિસ્સો ભવિષ્યની ક્ષમતા વધારવા માટે વાપરે છે, ત્યારે તે લાંબા ગાળાના વિકાસના સંકેત આપે છે.
નિકાસમાં વધારો અને લોજિસ્ટિક્સનું ભવિષ્ય
ભારત જ્યારે વિશ્વનું મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓની જવાબદારી વધી જાય છે. ચીનથી ઉત્પાદન એકમો ભારતમાં શિફ્ટ થઈ રહ્યા છે, ત્યારે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનને સફળ બનાવવા માટે કાર્યક્ષમ સપ્લાય ચેઈન અનિવાર્ય છે. લોજિસ્ટિક્સ સેક્ટરમાં કામ કરતી આ કંપનીઓ માત્ર માલસામાનને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડવાનું કામ નથી કરતી, પરંતુ તેઓ સપ્લાય ચેઈનની જટિલતાઓને ઉકેલીને ખર્ચ ઘટાડવાનું કામ કરે છે.
જ્યારે ક્વિક કોમર્સ અને ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ રાતોરાત ડિલિવરીનો વાયદો કરે છે, ત્યારે તેમની પાછળ TCI કે ઓલકાર્ગો જેવી કંપનીઓનું આખું નેટવર્ક કામ કરતું હોય છે. આ કંપનીઓ હવે ડેટા એનાલિટિક્સનો ઉપયોગ કરીને એ પણ અંદાજ લગાવે છે કે કયા રૂટ પર કેટલી માંગ રહેશે, જેથી ઈંધણ અને સમય બંનેનો બચાવ થઈ શકે. ભારત સરકાર દ્વારા લોજિસ્ટિક્સ કોસ્ટ ઘટાડવા માટે લેવાયેલા પગલાં (જેમ કે PM ગતિશક્તિ માસ્ટર પ્લાન) પણ આ કંપનીઓને સીધો ફાયદો કરાવી રહ્યા છે.
આમ, ભલે ઓલકાર્ગો કે TCI જેવી કંપનીઓ શેરબજાર કે અર્થતંત્રમાં બહુ મોટી ચર્ચાઓમાં ન રહેતી હોય, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે તેઓ ભારતની વધતી જતી નિકાસના પડછાયા બનીને દેશને આર્થિક રીતે આગળ લઈ જઈ રહી છે. આ કંપનીઓમાં થતું રોકાણ અને તેમનું ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેડેશન એ ભારતના વિકાસનું એક મહત્વનું પાસું છે.
