જો રિચાર્જ કરવાનું ભૂલી ગયા, તો તમારો નંબર બીજા કોઈને ફાળવી દેવામાં આવશે, જાણો TRAI ની નવી ગાઈડલાઈન.
આજના સમયમાં મોબાઈલ નંબર એ માત્ર સંપર્કનું માધ્યમ નથી, પણ આપણું ‘ડિજિટલ એડ્રેસ’ છે. આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ, બેંક એકાઉન્ટ અને UPI બધું જ એક જ નંબર સાથે જોડાયેલું હોય છે. ઘણીવાર લોકો બે સિમ કાર્ડ રાખતા હોય છે અને પૈસા બચાવવા માટે સેકન્ડરી સિમમાં રિચાર્જ કરવાનું ટાળતા હોય છે. પરંતુ આ બેદરકારી ભારે પડી શકે છે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) એ ૨૦૨૫-૨૬ ના નવા વર્ષ માટે સિમ કાર્ડના ઉપયોગ અંગે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ ગાઈડલાઈન્સ જાહેર કરી છે, જેનું પાલન ન કરવાથી તમારો નંબર કાયમ માટે બંધ થઈ શકે છે.
TRAI ના નિયમો: ૯૦ દિવસનો ગોલ્ડન પીરિયડ
TRAI ના ૨૦૨૫ ના અપડેટેડ નિયમો અનુસાર, કોઈપણ પ્રીપેડ સિમ કાર્ડ જો સતત ૯૦ દિવસ સુધી કોઈ પણ પ્રવૃત્તિ (કોઈ કોલ, મેસેજ કે ડેટા વપરાશ) વગરનું રહે, તો તેને ‘નિષ્ક્રિય’ ગણવામાં આવી શકે છે.
-
બેલેન્સ કપાતનો નિયમ: જો તમારા સિમ કાર્ડમાં બેલેન્સ હોય, તો ઓપરેટર ૨૦ રૂપિયા કાપીને તમારી વેલિડિટી ૩૦ દિવસ માટે લંબાવી શકે છે.
-
ગ્રેસ પીરિયડ: જો તમારા ખાતામાં ૨૦ રૂપિયાથી ઓછું બેલેન્સ હોય અને ૯૦ દિવસ પૂરા થઈ ગયા હોય, તો સિમ નિષ્ક્રિય કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. જોકે, હજુ પણ તમને ૧૫ દિવસનો ‘ગ્રેસ પીરિયડ’ આપવામાં આવે છે, જેમાં તમે રિચાર્જ કરીને નંબર બચાવી શકો છો.
સેવાઓ બંધ થવાનો ક્રમ: આઉટગોઇંગ થી ઇનકમિંગ સુધી
રિચાર્જની વેલિડિટી સમાપ્ત થતાં જ કંપનીઓ એકાએક તમારો નંબર બંધ નથી કરતી, પરંતુ તબક્કાવાર સેવાઓ પર કાપ મૂકે છે:
-
આઉટગોઇંગ બંધ (૦ થી ૧૫ દિવસ): વેલિડિટી પૂરી થયાના પહેલા જ દિવસથી સામાન્ય રીતે આઉટગોઇંગ કોલ અને SMS સુવિધા બંધ થઈ જાય છે. કેટલીક કંપનીઓ વધારાના ૭ દિવસની છૂટ આપે છે.
-
ઇનકમિંગ બંધ (૩૦ થી ૪૫ દિવસ): જો આઉટગોઇંગ બંધ થયા પછી પણ રિચાર્જ ન કરવામાં આવે, તો લગભગ એક મહિના બાદ ઇનકમિંગ સેવાઓ પણ બ્લોક થઈ જાય છે. આ સૌથી ખતરનાક સ્થિતિ છે કારણ કે હવે તમને બેંકના OTP કે મહત્વના ફોન કોલ્સ મળવાના બંધ થઈ જશે.
-
પૂર્ણ નિષ્ક્રિયતા (૬૦ થી ૯૦ દિવસ): જો ઇનકમિંગ બંધ થયા પછી પણ તમે મૌન રહો છો, તો તમારું સિમ નેટવર્કમાંથી ‘ડી-લિસ્ટ’ કરી દેવામાં આવે છે.
શું તમારો નંબર બીજા કોઈને મળી શકે?
હા, આ એક કડવી વાસ્તવિકતા છે. ટેલિકોમ કંપનીઓ પાસે નંબરોની મર્યાદિત શ્રેણી હોય છે. જો કોઈ નંબર ૯૦ થી ૧૨૦ દિવસ સુધી સતત બંધ રહે, તો કંપની તે નંબરને ફરીથી પોતાના ‘નંબર પૂલ’માં ઉમેરી દે છે. ત્યારબાદ, આ નંબર માર્કેટમાં નવા ગ્રાહકને વેચવા માટે ઉપલબ્ધ થાય છે. જો આવું થાય, તો તમારું બેંક એકાઉન્ટ કે સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ સુરક્ષાના જોખમમાં આવી શકે છે, કારણ કે નવો વપરાશકર્તા તમારા નંબર પર આવતા OTP એક્સેસ કરી શકે છે.
નંબર કેવી રીતે બચાવવો?
તમારા સેકન્ડરી સિમ કાર્ડને એક્ટિવ રાખવા માટે આટલું ચોક્કસ કરો:
-
મિનિમમ રિચાર્જ: દર ત્રણ મહિને ઓછામાં ઓછું એક બેઝિક રિચાર્જ (જેમ કે માત્ર વેલિડિટી પ્લાન) કરાવો.
-
બેલેન્સ ચેક: સમયાંતરે ડાયલર પેડ પર જઈને બેલેન્સ અને વેલિડિટીની સ્થિતિ તપાસતા રહો.
-
એક્ટિવિટી: ઓછામાં ઓછો એક ફોન કોલ કે SMS મહિનામાં એકવાર જરૂરથી કરો જેથી સિસ્ટમમાં તમારો નંબર ‘એક્ટિવ’ દેખાય.
ટેલિકોમ સેક્ટરમાં વધતી સ્પર્ધા અને સ્પેક્ટ્રમના મોંઘા ભાવને કારણે કંપનીઓ હવે ન વપરાતા સિમ કાર્ડ્સને ચાલુ રાખવા માંગતી નથી. તેથી, જો તમારો નંબર તમારા માટે મહત્વનો હોય, તો રિચાર્જની બાબતમાં જરા પણ આળસ ન કરવી જોઈએ. વેલિડિટી સમાપ્ત થાય તેના ૨-૩ દિવસ પહેલા જ રિચાર્જ કરાવી લેવું એ જ સમજદારી છે.
