ખેડૂતો દેવાના જાળમાં ન ફસાય અને અસમાનતા ઘટે તેવો હોવો જોઈએ દેશનો વિકાસ: આરએસએસ વડા મોહન ભાગવત
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના સંગઠન વડા મોહન ભાગવતે દેશના આર્થિક અને સામાજિક મોડેલ અંગે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે દેશનો વિકાસ એવો હોવો જોઈએ જેમાં સમાજનો છેલ્લો વ્યક્તિ પણ ખુશ અને સમૃદ્ધ રહી શકે. ખાસ કરીને દેશના અન્નદાતા ગણાતા ખેડૂતો કોઈ પણ સંજોગોમાં દેવાના બોજ તળે ફસાઈ ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવું એ જ સાચા વિકાસનું મુખ્ય ધ્યેય હોવું જોઈએ.
પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયની જન્મજયંતિ નિમિત્તે આયોજિત એક વિશેષ કાર્યક્રમમાં બોલતા મોહન ભાગવતે ‘અંત્યોદય’ (સમાજના છેલ્લા વ્યક્તિનો ઉદય) ના વિચારો પર ઊંડો પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે વિકાસનો અર્થ એવો ક્યારેય ન હોઈ શકે કે બધા લોકો એક જ સમાન સ્તરે પહોંચી જાય, પરંતુ સમાજમાં વ્યાપેલી આર્થિક અને સામાજિક અસમાનતા શક્ય તેટલી ઓછી થવી જોઈએ.
‘અંત્યોદય’ નો સાચો અર્થ અને અસમાનતા ઘટાડવાનો સંકલ્પ
મોહન ભાગવતે તેમના સંબોધનમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “દેશ ખરેખર ત્યારે જ ખુશહાલ બની શકે જ્યારે સમાજના સૌથી છેવાડાના માનવી સુધી સુખ-સુવિધાઓ પહોંચે. આ જ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના અંત્યોદયનો મૂળ વિચાર છે.” સ્વર્ગસ્થ જનસંઘના નેતા પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે ઉમેર્યું કે, તેઓ માત્ર મહત્તમ સંખ્યાના લોકોના કલ્યાણ સુધી સીમિત રહેતી વિકાસની વ્યાખ્યાને સ્વીકારતા નહોતા, પરંતુ દરેક નાગરિકના કલ્યાણના પક્ષધર હતા.
તેમણે કહ્યું કે એક વિશાળ દેશમાં દરેક વ્યક્તિ વિકાસના બિલકુલ એકસરખા સ્તરે પહોંચી ન શકે તે સમજી શકાય તેવી બાબત છે. પરંતુ વિકાસના સૌથી ઉચ્ચતમ અને સૌથી નીચલા સ્તર વચ્ચેનો તફાવત ન્યૂનતમ રહેવો જોઈએ, જેથી ધનિક અને ગરીબ વચ્ચેનું અંતર સતત ઘટે.
મહાત્મા ગાંધીના વિચારો અને દરેક ક્ષેત્રમાં સાર્વત્રિક વિકાસ
પોતાના વક્તવ્ય દરમિયાન મોહન ભાગવતે રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીના સિદ્ધાંતોને પણ યાદ કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે દેશના નીતિ ઘડવૈયાઓએ કોઈ પણ નિર્ણય લેતી વખતે સમાજના સૌથી નબળા વર્ગના વ્યક્તિ વિશે વિચારવું જોઈએ. “જ્યારે પણ તમે કોઈ યોજના કે નિર્ણય વિશે વિચારો, ત્યારે તમારી જાતને પૂછો કે તેનાથી સમાજના સૌથી છેવાડાના માનવીના જીવન પર સકારાત્મક પ્રભાવ પડશે કે નહીં. જો જવાબ હા હોય તો જ તે કાર્ય આગળ વધારવું જોઈએ,” તેમ ભાગવતે ઉમેર્યું હતું.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સાચા વિકાસમાં રોટી, કપડાં અને મકાન જેવી પ્રાથમિક જરૂરિયાતોની પૂર્તિની સાથે શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓની સાર્વત્રિક પહોંચ દરેક નાગરિક સુધી સુનિશ્ચિત થવી અનિવાર્ય છે. દરેક વ્યક્તિ આત્મસન્માન અને ગૌરવ સાથે જીવન જીવી શકે તેવું વાતાવરણ નિર્માણ પામવું જોઈએ.
ખેડૂતો માટે સ્વાવલંબન અને કૃષિ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા
કૃષિ અને ખેડૂતોના કલ્યાણ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરતાં આરએસએસ વડાએ ખેડૂતોને બિનજરૂરી લોન અને દેવાના ચક્રવ્યૂહથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે દેશના કૃષિ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે ઓર્ગેનિક (જૈવિક) ખેતી, મિશ્ર ખેતી, અને પશુપાલનને વ્યાપક પ્રોત્સાહન આપવું પડશે.
ખેડૂતો પોતાના બીજ, ખાતર અને કૃષિ સાધનો માટે અન્ય પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સ્વયં આત્મનિર્ભર બને તે દિશામાં નક્કર કામગીરી થવી જોઈએ. જ્યારે ખેડૂત આત્મનિર્ભર બનશે અને તેની ઉત્પાદન પડતર ઘટશે, ત્યારે જ તે દેવાના જાળમાંથી મુક્ત થઈને આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બની શકશે.
