એકાદશીના દિવસે ભૂલથી પણ ન ખાશો આ વસ્તુ, શાસ્ત્રોમાં જણાવાયા છે કડક નિયમો
જીવનની ભાગદોડ અને રોજિંદા તણાવ વચ્ચે આપણે સૌ આધ્યાત્મિક શાંતિની શોધમાં હોઈએ છીએ. હિંદુ ધર્મમાં એકાદશીનું વ્રત એવો જ એક અવસર છે, જે માત્ર શરીરને શુદ્ધ નથી કરતું પરંતુ મનને પણ શાંતિ અને ભક્તિથી ભરી દે છે. વર્ષ 2026માં 27 એપ્રિલ ના રોજ વૈશાખ માસના શુક્લ પક્ષની મોહિની એકાદશી ઉજવવામાં આવશે. આ તિથિ ભગવાન વિષ્ણુના એ મનમોહક ‘મોહિની’ સ્વરૂપને સમર્પિત છે, જેમણે સંસારમાં ધર્મની સ્થાપના માટે અમૃતની રક્ષા કરી હતી.
આવો, આ વિશેષ દિવસના મહત્વ, શુભ મુહૂર્ત, પૂજાની સરળ વિધિ અને ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ મેળવવાના ઉપાયો વિશે વિગતવાર જાણીએ.
મોહિની એકાદશીનો પૌરાણિક સંદર્ભ: શા માટે છે આટલી ખાસ?
હિંદુ પુરાણો અનુસાર, સમુદ્ર મંથન દરમિયાન જ્યારે અમૃત કળશ પ્રગટ થયો, ત્યારે દેવતાઓ અને અસુરો વચ્ચે તેને મેળવવા માટે ભીષણ સંઘર્ષ થયો. અસુરો શક્તિશાળી હતા અને જો અમૃત તેમના હાથમાં આવી ગયું હોત, તો સૃષ્ટિમાં અધર્મ વધી ગયો હોત. ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ એક અત્યંત સુંદર નારીનું રૂપ ધારણ કર્યું, જે ‘મોહિની’ કહેવાઈ.
મોહિનીએ પોતાની સુંદરતા અને ચપળતાથી અસુરોને ભ્રમિત કરી દીધા અને ચતુરાઈથી બધું જ અમૃત દેવતાઓને પીવડાવી દીધું. આનાથી દેવતાઓ અમર થયા અને અંતે અનિષ્ટ પર સચ્ચાઈનો વિજય થયો. જે દિવસે ભગવાને આ રૂપ ધારણ કર્યું હતું, તે વૈશાખ શુક્લ એકાદશી હતી. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે વ્રત રાખવાથી વ્યક્તિના પાછલા અનેક જન્મોના પાપ ધોવાઈ જાય છે અને તેને મોહ-માયાના જાળમાંથી મુક્તિ મળે છે.
વર્ષ 2026 માટે શુભ મુહૂર્ત અને તિથિઓ
પંચાંગ મુજબ, વ્રતનો પૂર્ણ લાભ મેળવવા માટે તિથિઓનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી છે:
-
એકાદશી તિથિનો પ્રારંભ: 26 એપ્રિલ 2026, સાંજે 06:06 વાગ્યે.
-
એકાદશી તિથિનું સમાપન: 27 એપ્રિલ 2026, સાંજે 06:15 વાગ્યે.
-
વ્રતની તિથિ (ઉદયા તિથિ): શાસ્ત્ર સંમત ઉદયા તિથિ મુજબ, મોહિની એકાદશીનું ઉપવાસ 27 એપ્રિલ 2026, સોમવાર ના રોજ રાખવામાં આવશે.
પારણાનો સમય (વ્રત ખોલવાનું મુહૂર્ત): એકાદશી વ્રત જેટલું મહત્વનું છે, તેનું પારણું (સમાપન) પણ તેટલું જ જરૂરી છે.
-
પારણાની તિથિ: 28 એપ્રિલ 2026, મંગળવાર.
-
શુભ સમય: સવારે 05:38 થી 08:17 વાગ્યાની વચ્ચે.
પૂજાની સરળ અને ભાવપૂર્ણ વિધિ
પૂજાની સરળ અને ભાવપૂર્ણ વિધિભગવાનની પૂજામાં બાહ્ય દેખાડા કરતા તમારા મનની શ્રદ્ધા વધુ મહત્વની છે:
-
શુદ્ધિકરણ અને સંકલ્પ: એકાદશીના દિવસે સૂર્યોદય પહેલા ઉઠવાનો પ્રયત્ન કરો. સ્નાનના પાણીમાં થોડું ગંગાજળ ભેળવીને સ્નાન કરો. સ્વચ્છ અને શક્ય હોય તો પીળા વસ્ત્રો ધારણ કરો. ત્યારબાદ હાથમાં જળ લઈને વ્રતનો સંકલ્પ લો.
-
વેદીની સ્થાપના: ઘરના મંદિરમાં એક બાજઠ પર પીળું કપડું પાથરો અને ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ કે તસવીર સ્થાપિત કરો. તેમના મોહિની સ્વરૂપનું માનસિક ધ્યાન કરો.
-
પૂજન સામગ્રી: ભગવાનને ચંદનનું તિલક લગાવો. તેમને પીળા ફૂલ, તુલસી દલ (તુલસીના પાન), ફળ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. (નોંધ: એકાદશીના દિવસે તુલસી તોડવી નહીં, તેથી એક દિવસ પહેલા જ પાન તોડી રાખવા).
-
દીપ અને ધૂપ: શુદ્ધ ઘીનો દીવો પ્રગટાવો અને અગરબત્તીથી વાતાવરણને સુગંધિત કરો.
-
મંત્ર જાપ: પૂજા દરમિયાન અને આખા દિવસ દરમિયાન માનસિક રીતે ‘ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’ મંત્રનો જાપ કરતા રહો.
-
કથા શ્રવણ: મોહિની એકાદશીની વ્રત કથા જરૂર વાંચો અથવા સાંભળો. કથા વિના વ્રત અધૂરું માનવામાં આવે છે.
-
આરતી અને ક્ષમા પ્રાર્થના: અંતમાં વિષ્ણુજીની આરતી કરો અને અજાણતા થયેલી ભૂલો માટે પ્રભુ પાસે ક્ષમા માંગો.
ભગવાન વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરવાના ખાસ ઉપાયો
-
તુલસી પૂજન: સાંજના સમયે તુલસીના છોડ પાસે ઘીનો દીવો કરો અને 11 વાર પરિક્રમા કરો.
-
દાનનું મહત્વ: આ દિવસે અન્ન, જળ કે પીળા વસ્ત્રોનું દાન કરવું મહાપુણ્યનું કામ છે.
-
સાત્વિક વ્યવહાર: માત્ર ભોજન જ નહીં, વિચારોમાં પણ સાત્વિકતા રાખો. કોઈની બુરાઈ ન કરો અને જૂઠ ન બોલો.
-
પીપળાની પૂજા: પીપળાના વૃક્ષમાં વિષ્ણુજીનો વાસ માનવામાં આવે છે, તેથી તેને જળ અર્પણ કરવું શુભ છે.
એકાદશીના દિવસે શું ન કરવું?
-
ચોખાનો ત્યાગ: આ દિવસે ભૂલથી પણ ચોખાનું સેવન ન કરવું.
-
ક્રોધથી બચો: આ દિવસ ધૈર્ય અને શાંતિનો છે, તેથી વાદ-વિવાદથી દૂર રહો.
-
તામસિક ભોજન: લસણ, ડુંગળી કે માંસાહારનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરવો.
શ્રદ્ધાનો માર્ગ
મોહિની એકાદશી આપણને શીખવે છે કે આ સંસાર મોહ અને માયાનો ભ્રમ છે. ભગવાન વિષ્ણુનો મોહિની અવતાર આપણને આ ભ્રમમાંથી કાઢીને સત્ય અને ધર્મ તરફ લઈ જવાનું પ્રતીક છે. આ 27 એપ્રિલે પૂરી શ્રદ્ધા સાથે શ્રી હરિનું સ્મરણ કરો, જેથી તમારા જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને મોક્ષનો માર્ગ પ્રશસ્ત થાય.
