ઈરાન પર ‘મધર ઑફ ઑલ બોમ્બ્સ’થી હુમલો કરવાની તૈયારીમાં અમેરિકા? ટ્રમ્પના નિર્ણય પર દુનિયાની નજર
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવની વચ્ચે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકી સૈન્ય ઈરાન સામે સંભવિત નવા હુમલાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, જેમાં વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી બિનપરમાણુ બોમ્બમાંના એક ‘મધર ઑફ ઑલ બોમ્બ્સ’ (MOAB)નો ઉપયોગ કરવાની શક્યતા પણ સામેલ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. જો અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ફરીથી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ આપે, તો આ વિકલ્પ પર વિચાર થઈ શકે છે.
CNNના અહેવાલમાં અમેરિકી અધિકારીઓને ટાંકીને આ માહિતી આપવામાં આવી છે. જોકે, આ બોમ્બનો ઉપયોગ કરવાનો અંતિમ નિર્ણય લેવાયો હોવાની પુષ્ટિ થઈ નથી. રોઇટર્સે પણ આ અહેવાલ સ્વતંત્ર રીતે ચકાસી શક્યો ન હોવાનું જણાવ્યું છે. તેથી હાલ આને સંભવિત સૈન્ય યોજના તરીકે જ જોવી જોઈએ, ન કે હુમલાની સત્તાવાર જાહેરાત તરીકે.
અમેરિકા કયા સ્થળોને નિશાન બનાવી શકે છે?
અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકી સૈન્યની સંભવિત યોજનાઓમાં ઈરાનના ઊર્જા માળખા અને પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે સંકળાયેલાં સ્થળોને નિશાન બનાવવાની શક્યતા સામેલ છે. જો વોશિંગ્ટન ફરીથી હુમલાનો નિર્ણય લે, તો આ લક્ષ્યો પર કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ લાંબા સમયથી અમેરિકા સાથેના વિવાદનું મુખ્ય કારણ રહ્યો છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર મેળવતાં અટકાવવું જરૂરી છે. બીજી તરફ, ઈરાન પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને પશ્ચિમી દેશોના દબાણનો વિરોધ કરતું આવ્યું છે.
આ પરિસ્થિતિમાં મોટા પાયે હવાઈ હુમલાની સંભાવનાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વધારી છે. જોકે, સૈન્ય યોજના તૈયાર હોવાનો અર્થ એ નથી કે તેનો અમલ ચોક્કસપણે થશે.
શું છે ‘મધર ઑફ ઑલ બોમ્બ્સ’?
MOABનું સત્તાવાર નામ GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast છે. તેને સામાન્ય ભાષામાં ‘મધર ઑફ ઑલ બોમ્બ્સ’ કહેવામાં આવે છે. આ અમેરિકાના સૌથી મોટા બિનપરમાણુ બોમ્બમાંનો એક છે.
આ બોમ્બનો ઉપયોગ મોટા વિસ્તાર પર અત્યંત શક્તિશાળી વિસ્ફોટક અસર પેદા કરવા માટે કરવામાં આવે છે. તેને પરમાણુ બોમ્બ સાથે ગૂંચવવો નહીં, કારણ કે MOABમાં પરમાણુ વિસ્ફોટની ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થતો નથી. તેમ છતાં, તેનો વિસ્ફોટ આસપાસના વિસ્તારમાં ભારે વિનાશ સર્જી શકે છે.
આ બોમ્બનો પ્રથમ વખત યુદ્ધમાં ઉપયોગ એપ્રિલ 2017માં અફઘાનિસ્તાનમાં ઇસ્લામિક સ્ટેટ સાથે સંકળાયેલા આતંકવાદીઓની ગુફાઓ અને સુરંગોના નેટવર્કને નિશાન બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ઈરાન સામે તેનો સંભવિત ઉપયોગ થાય તો તે વર્તમાન સંઘર્ષમાં એક મોટો ફેરફાર ગણાશે.
શું આ બોમ્બ ભૂગર્ભ પરમાણુ ઠેકાણાંનો નાશ કરી શકશે?
આ સંભવિત સૈન્ય યોજનાનો એક મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે MOAB ઈરાનનાં ઊંડે જમીનમાં બનાવવામાં આવેલાં પરમાણુ ઠેકાણાં સામે કેટલો અસરકારક સાબિત થશે.
MOAB મુખ્યત્વે વિશાળ વિસ્તાર પર વિસ્ફોટની અસર ઊભી કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. તે ખૂબ ઊંડે દટાયેલાં અને મજબૂત પથ્થરો કે કૉન્ક્રીટથી સુરક્ષિત ઠેકાણાંને ભેદવા માટે ખાસ બનાવાયેલો બોમ્બ નથી.
અહેવાલોમાં ટાંકવામાં આવેલા કેટલાક સૈન્ય જાણકારોએ પણ શંકા વ્યક્ત કરી છે કે આ બોમ્બથી ઈરાનનાં ઊંડા ભૂગર્ભમાં આવેલા પરમાણુ સ્થળોને અપેક્ષિત નુકસાન પહોંચશે કે નહીં. એટલે બોમ્બની વિશાળ વિનાશક ક્ષમતા હોવા છતાં, તેનો વ્યૂહાત્મક હેતુ સિદ્ધ થશે તેની ખાતરી નથી.
ઈરાન અને અમેરિકાના સંબંધોમાં વધુ તણાવની આશંકા
ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સ (IRGC)ની નૌકાદળ તરફથી અમેરિકી જહાજોની હિલચાલ અંગે કડક ચેતવણી આપવામાં આવી હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં અમેરિકી હુમલાની સંભાવના બંને દેશો વચ્ચેના તણાવને વધુ ઉગ્ર બનાવી શકે છે.
જો અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહી થાય, તો તેની અસર માત્ર આ બે દેશો પૂરતી મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા ઓછી છે. મધ્ય પૂર્વના અન્ય દેશોની સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ઊર્જાના પુરવઠા પર પણ અસર પડી શકે છે.
ભારત પર પણ પડી શકે છે અસર
મધ્ય પૂર્વમાં સંઘર્ષ વધે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉથલપાથલ થઈ શકે છે. ભારત પોતાની તેલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. તેથી તેલના ભાવમાં વધારો થાય તો પેટ્રોલ-ડીઝલના ખર્ચ, પરિવહન અને મોંઘવારી પર દબાણ વધી શકે છે.
હાલ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ફરીથી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાનો નિર્ણય લેશે કે નહીં. ‘મધર ઑફ ઑલ બોમ્બ્સ’નો ઉપયોગ માત્ર સંભવિત વિકલ્પ છે. જો તેનો અમલ થાય, તો તે અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષને વધુ ગંભીર તબક્કામાં લઈ જઈ શકે છે. આગામી દિવસોમાં બંને દેશોના નિર્ણયો અને સત્તાવાર નિવેદનો પર સમગ્ર દુનિયાની નજર રહેશે.
