ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ મામલે જંગ ઉગ્ર: એલોન મસ્કનો મુકેશ અંબાણી પર નવો બોમ્બ, રાજકીય દાન અંગે સોશિયલ મીડિયા પર કર્યા પ્રહારો
ભારતમાં ઝડપથી ઉભરી રહેલા સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ વ્યવસાય અને ડિજિટલ સ્પેક્ટ્રમ માર્કેટને લઈને વિશ્વના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ એલોન મસ્ક અને ભારતીય ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણી વચ્ચેનો વિવાદ હવે અત્યંત ઉગ્ર અને રાજકીય સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યો છે. સ્પેસએક્સ (SpaceX), ટેસ્લા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X ના માલિક એલોન મસ્કે મુકેશ અંબાણી અને તેમની કંપની રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ પર સીધો અને તીખો હુમલો ચાલુ રાખ્યો છે.
મસ્કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ને રિલાયન્સ-સંલગ્ન કંપનીઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા રાજકીય દાન (Political Donations) અંગેના વિવિધ સમાચાર અહેવાલો અને સ્ક્રીનશોટ્સ શેર કરીને નવો વિવાદ ઊભો કર્યો છે.
“વડાપ્રધાન અંબાણી” કટાક્ષ બાદ મસ્કનો આક્રમક પલટવાર
આ નવો વિવાદ ત્યારે વધુ ઉગ્ર બન્યો જ્યારે મસ્કે થોડા કલાકો અગાઉ એક પોસ્ટમાં મુકેશ અંબાણી પર કટાક્ષ કરતા તેમને “વડા પ્રધાન અંબાણી” કહીને નિશાન બનાવ્યા હતા. આ તીખા કટાક્ષના થોડા જ સમય બાદ મસ્કે ભાજપને મળેલા દાન અંગેના સમાચાર અહેવાલોના સ્ક્રીનશોટ શેર કરીને વિવાદમાં નવો વળાંક આપ્યો હતો.
એલોન મસ્કે અગાઉથી જ એવો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે કે તેમની હાઇ-સ્પીડ સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) ને ભારતીય બજારમાં પ્રવેશતી અટકાવવા માટે મોટા કોર્પોરેટ ગૃહો અને સ્થાનિક ટેલિકોમ જાયન્ટ્સ વહીવટી સ્તરે ભારે દબાણ બનાવી રહ્યા છે. મસ્કનો દાવો છે કે ભારતમાં કેટલીક ચોક્કસ મોટી કંપનીઓ પોતાનું એકહથ્થુ પ્રભુત્વ અને એકાધિકાર (Monopoly) જાળવી રાખવા માટે સ્ટારલિંકના રસ્તામાં અડચણો ઊભી કરી રહી છે.
આરોપો વચ્ચે નવા પુરાવાની ગેરહાજરી અને બજારનું ગણિત
જોકે, એલોન મસ્કે રિલાયન્સ કે ભારતીય વહીવટી તંત્ર સામે સોશિયલ મીડિયા પર જે આરોપો અને વાયરલ મીડિયા રિપોર્ટ્સ શેર કર્યા છે, તેને સમર્થન આપતા કોઈ નવા કે સત્તાવાર પુરાવા આપ્યા નથી. મસ્ક દ્વારા આ પ્રકારે મીડિયા રિપોર્ટ્સ શેર કરવાને કારણે ટેલિકોમ માર્કેટથી લઈને રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જાગી છે.
બીજી તરફ, ભારતના વિશાળ ટેલિકોમ માર્કેટમાં સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમની ફાળવણી કઈ રીતે થવી જોઈએ તે મુદ્દે અગાઉથી જ મસ્ક અને અંબાણીના વિચારો જુદા રહ્યા છે. એલોન મસ્ક અને તેમની સ્પેસએક્સ કંપની ઈચ્છે છે કે ભારતમાં પણ અન્ય વૈશ્વિક દેશોની જેમ સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમની ફાળવણી હરાજી (Auction) વગર, વહીવટી પ્રક્રિયા (Administrative Allocation) દ્વારા જ સસ્તા દરે કરવામાં આવે. જ્યારે બીજી તરફ રિલાયન્સ જિયોનું માનવું છે કે સ્થાનિક અને વિદેશી તમામ સેવા પ્રદાતાઓ માટે સમાન નિયમો હોવા જોઈએ અને સ્પેક્ટ્રમની ફાળવણી હરાજી દ્વારા જ થવી જોઈએ જેથી સ્થાનિક કંપનીઓને અન્યાય ન થાય.
ભારતમાં સેટેલાઇટ ઈન્ટરનેટ ભવિષ્ય અને ગ્રાહકો પર અસર
ભારતના અંતરિયાળ અને દુર્ગમ વિસ્તારો સુધી હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ પહોંચાડવા માટે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ટેકનોલોજી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. સ્પેસએક્સની ‘સ્ટારલિંક’ અને રિલાયન્સની ‘જિયો સ્પેસ ફાઈબર’ બંને આ ક્ષેત્રમાં મોટું રોકાણ કરવા અને ભારતીય ગ્રાહકો સુધી પોતાની સેવાઓ પહોંચાડવા આતુર છે.
પરંતુ બંને વૈશ્વિક દિગ્ગજો વચ્ચે વધી રહેલી આ સીધી ટક્કર અને સોશિયલ મીડિયા પર થઈ રહેલા આક્ષેપ-પ્રતિઆક્ષેપોથી ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટના અંતિમ નિયમો અને સેવાઓની શરૂઆત વધુ વિલંબિત થઈ શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભારતીય ટેલિકોમ નિયામક અને સરકાર આ વૈશ્વિક કોર્પોરેટ જંગ વચ્ચે કેવા નીતિગત નિર્ણયો લે છે.
