દેશના નવા રાજ્યપાલની નિમણૂક: ₹૩.૫ લાખ પગાર ઉપરાંત Z-કેટેગરી સુરક્ષા અને રાજભવન જેવી કઈ-કઈ સુવિધાઓ મળે છે?
દેશમાં મોટાં બંધારણીય ફેરફારો વચ્ચે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂ દ્વારા છ અલગ-અલગ રાજ્યો માટે નવા રાજ્યપાલ (Governor) ની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. આ ફેરફારો અંતર્ગત સિક્કિમ ના પૂર્વ રાજ્યપાલ ઓમપ્રકાશ માથુરને કેરળના રાજ્યપાલ બનાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે અગાઉ કેરળના રાજ્યપાલ રહેલા રાજેન્દ્ર વિશ્વનાથ આર્લેકર ને તામિલનાડુની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત અન્ય રાજ્યોમાં પણ મહત્વની નિયુક્તિઓ થઈ છે, જેમાં બ્રજમોહન રામને ઓડિશા, ડૉ. સુધા યાદવને કર્ણાટક, ડૉ. ઢાલ સિંહ બિવસેનને ઉત્તરાખંડ અને દુષ્યંત ગૌતમને સિક્કિમ ના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. આ નવી નિમણૂકોએ ફરી એકવાર દેશના સર્વોચ્ચ બંધારણીય પદ એવા રાજ્યપાલના પદ સાથે જોડાયેલા પગાર, સરકારી સુવિધાઓ અને તેમની જવાબદારીઓ તરફ લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
રાજ્યપાલનું પદ અને બંધારણીય ભૂમિકા
કોઈપણ રાજ્યના રાજ્યપાલ એ તે રાજ્યના સર્વોચ્ચ બંધારણીય પ્રમુખ (Constitutional Head) હોય છે. રાજ્ય સ્તરે તેઓ બિલકુલ એવી જ ભૂમિકા ભજવે છે જેવી કે કેન્દ્ર સ્તરે ભારતના રાષ્ટ્રપતિની હોય છે. આ એક અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત પદ છે, જેમાં ઔપચારિક જવાબદારીઓની સાથે-સાથે ભવ્ય સરકારી આવાસ, અત્યાધુનિક સુરક્ષા અને વહીવટી સહાયતા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
રાજ્યપાલની નિમણૂક સીધી જનતા દ્વારા ચૂંટણીથી થતી નથી, પરંતુ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કરવામાં આવે છે. રાજ્યપાલ રાજ્યના બંધારણીય વડા તરીકે કામ કરવા ઉપરાંત કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે એક મહત્વની કડી તરીકે પણ ભૂમિકા ભજવે છે.
રાજભવનમાં ભવ્ય અને સુરક્ષિત અધિકૃત આવાસ
દેશના દરેક રાજ્યમાં રાજ્યપાલ માટે ‘રાજભવન’ નામે ઓળખાતું ભવ્ય અને સુરક્ષિત સરકારી આવાસ હોય છે. આ સરકારી બંગલાઓ અત્યાધુનિક સુવિધાઓથી સજ્જ હોય છે.
કાર્યકાળ દરમિયાન આ રાજભવન જ રાજ્યપાલનું સત્તાવાર ઘર હોય છે. સૌથી મોટી રાહતની વાત એ છે કે આ ભવ્ય આવાસના વીજળી, પાણી અને મરામત સહિતના તમામ જાળવણી ખર્ચ સરકાર દ્વારા જ ઉઠાવવામાં આવે છે, જેના કારણે રાજ્યપાલે પોતાના ખિસ્સામાંથી કોઈ ખર્ચ કરવો પડતો નથી.
Z-શ્રેણીની સુરક્ષા, સરકારી વાહનો અને મુસાફરીની સુવિધા
બંધારણીય અને સાર્વજનિક ફરજો બજાવતા રાજ્યપાલને સરકાર તરફથી ઉચ્ચ સ્તરીય Z-શ્રેણીની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને ખાસ સુરક્ષા રક્ષકો (ગાર્ડ્સ) ફાળવવામાં આવે છે.
તેમજ સત્તાવાર પ્રવાસો અને બેઠકો માટે વિશેષ સરકારી વાહનો અને ડ્રાઇવર હંમેશા ઉપલબ્ધ રહે છે. નિયમો અનુસાર, હવાઈ માર્ગ (ફ્લાઈટ), રેલવે કે સડક માર્ગે થતી તમામ સત્તાવાર મુસાફરીનો ખર્ચ સરકાર દ્વારા વહન કરવામાં આવે છે, જેથી તેમની સત્તાવાર અવરજવરમાં કોઈ અડચણ ન આવે.
નિઃશુલ્ક તબીબી સારવાર અને મજબૂત વહીવટી સ્ટાફ
રાજ્યપાલ અને તેમના પરિવારના સભ્યો માટે દેશની શ્રેષ્ઠ હોસ્પિટલોમાં સ્પેશિયાલિસ્ટ સ્તરની સારવાર સહિતની નિઃશુલ્ક તબીબી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત સરકારી બજેટમાંથી જ ઓફિસના રોજિંદા ખર્ચ જેવા કે ટેલિફોન અને હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ સેવાઓનો ખર્ચ ચૂકવાય છે. વહીવટી કામકાજ સરળ બને તે માટે પ્રાઇવેટ સેક્રેટરી (PS) અને અન્ય સહાયક સ્ટાફની નિમણૂક કરવામાં આવે છે, જેમના પગારનો ખર્ચ પણ સરકાર ભોગવે છે.
કાર્યકાળ, ટ્રાન્સફર અને રાષ્ટ્રપતિની ઈચ્છા
સામાન્ય રીતે રાજ્યપાલનો કાર્યકાળ ૫ વર્ષ નો હોય છે, પરંતુ સૌથી ખાસ વાત એ છે કે તેઓ રાષ્ટ્રપતિની ખુશી (Pleasure of the President) રહે ત્યાં સુધી જ પોતાના પદ પર રહી શકે છે.
મતલબ કે, કાર્યકાળ પૂરો થાય તે પહેલાં પણ તેમને પદ પરથી હટાવી શકાય છે અથવા તો અન્ય રાજ્યમાં ટ્રાન્સફર પણ કરી શકાય છે. આપણા દેશનું બંધારણ એક જ વ્યક્તિને એકથી વધુ રાજ્યના રાજ્યપાલ તરીકે જવાબદારી સોંપવાની પણ છૂટ આપે છે.
નિવૃત્તિ પછીની વ્યવસ્થાઓ અને કુલ માસિક પેકેજ
પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો થયા બાદ રાજ્યપાલે રાજભવન ખાલી કરવું પડે છે. નિવૃત્તિ પછી તેમને પેન્શન અને કેટલીક મર્યાદિત સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે.
એકંદરે વાત કરીએ તો, ભારતના રાજ્યપાલના સત્તાવાર પેકેજમાં દર મહિને ₹૩.૫ લાખનો નિશ્ચિત માસિક પગાર મળે છે, અને તેની સાથે જ ઉપર જણાવેલી તમામ સરકારી આવાસ, સુરક્ષા, મુસાફરી, ફ્રી મેડિકલ અને સ્ટાફ સપોર્ટ જેવી આલીશાન સુવિધાઓ નિઃશુલ્ક મળે છે.
