ટ્રમ્પ અને ઈરાન વચ્ચે વધતી નિકટતા: ‘પેપર ટાઇગર’ NATO થી લઈને હોર્મુઝના નવા સમીકરણો સુધીની ૧૦ મોટી વાતો
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે અત્યારે આખી દુનિયાની નજર અમેરિકા અને ઈરાન પર ટકેલી છે. એક તરફ યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયેલા છે, તો બીજી તરફ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આશાવાદી નિવેદનો શાંતિની નવી આશા જન્માવી રહ્યા છે. ઈરાને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરીથી ખોલી દીધી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ઈંધણની અછતનો ખતરો ટળ્યો છે. આ બદલાતા માહોલ વચ્ચે ટ્રમ્પે જે ૧૦ મહત્વની વાતો કરી છે, તે ભવિષ્યની રાજનીતિનો સંકેત આપે છે.
૧. કરારની ખૂબ નજીક: ‘કોઈ વિવાદ બાકી નથી’
ઈસ્લામાબાદમાં યોજાનારી આગામી મંત્રણા પહેલા ટ્રમ્પે મોટું નિવેદન આપતા કહ્યું કે અમેરિકા અને ઈરાન એક ઐતિહાસિક કરારની ખૂબ જ નજીક છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે હવે વાટાઘાટોમાં કોઈ મોટા અવરોધ કે ‘સ્ટિકિંગ પોઈન્ટ્સ’ બાકી રહ્યા નથી. આ નિવેદન દર્શાવે છે કે બંને દેશો પડદા પાછળ વર્ષો જૂના વિવાદો ઉકેલવા માટે ગંભીર બન્યા છે.
૨. ઈરાની બંદરો પર નાકાબંધી ચાલુ રહેશે
ટ્રમ્પની રાજનીતિ હંમેશા ‘ગાજર અને લાકડી’ જેવી રહી છે. એક તરફ તેઓ શાંતિની વાત કરે છે, તો બીજી તરફ તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો બુધવાર સુધીમાં કોઈ ચોક્કસ કરાર નહીં થાય, તો ઈરાની બંદરો પર અમેરિકાની નૌકાસેનાની નાકાબંધી (Blockade) યથાવત રહેશે. તેમણે એરફોર્સ વન પર પત્રકારોને કહ્યું કે, “કદાચ હું યુદ્ધવિરામ ન વધારું, પણ નાકાબંધી તો રહેશે જ.”
૩. ઈરાન અંગેના ‘સારા સમાચાર’
શુક્રવારે ટ્રમ્પે રહસ્યમય રીતે જાહેરાત કરી હતી કે તેમની પાસે ઈરાન અંગેના કેટલાક “ખૂબ સારા સમાચાર” છે. જોકે તેમણે વિગતો આપી ન હતી, પરંતુ તેમનો આત્મવિશ્વાસ સૂચવે છે કે મધ્ય પૂર્વમાં કંઈક મોટું અને હકારાત્મક બની રહ્યું છે જે ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે.
૪. હોર્મુઝ હવે ક્યારેય બંધ નહીં થાય
ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન હવે ક્યારેય હોર્મુઝની સામુદ્રધુની બંધ ન કરવા માટે સહમત થયું છે. તેમણે લખ્યું કે, “આ માર્ગ હવે વિશ્વ વિરુદ્ધ હથિયાર તરીકે વાપરવામાં આવશે નહીં.” વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે આ સૌથી રાહતના સમાચાર છે કારણ કે દુનિયાનો મોટો ભાગનો તેલ વેપાર અહીંથી જ થાય છે.
૫. વ્યવહાર ૧૦૦% પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી નજર
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભલે હોર્મુઝનો માર્ગ વેપાર માટે ખુલ્લો હોય, પરંતુ જ્યાં સુધી ઈરાન સાથેનો ‘ટ્રાન્ઝેક્શન’ (વ્યવહાર) ૧૦૦% પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી અમેરિકન નૌકાદળ ત્યાં તૈનાત રહેશે. આ પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ થાય તે માટે તેઓ આશાવાદી છે કારણ કે મોટાભાગના મુદ્દાઓ પર પહેલેથી જ સમજૂતી થઈ ચૂકી છે.
૬. “ઈરાનીઓ મળવા માંગે છે”
એક્સિઓસ (Axios) ને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ઈરાની નેતૃત્વ હવે ટેબલ પર બેસીને વાત કરવા માટે આતુર છે. તેમના મતે, ઈરાન હવે કરાર કરવા માંગે છે અને સંભવતઃ આ વીકએન્ડમાં જ બંને પક્ષો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાત થઈ શકે છે.
૭. યુરેનિયમ અમેરિકા લાવવાની યોજના
ટ્રમ્પનું સૌથી ચોંકાવનારું નિવેદન પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે હતું. તેમણે ફીનિક્સમાં એક રેલી દરમિયાન કહ્યું કે, “અમે મોટા મોટા ઉત્ખનન મશીનો (Excavators) લઈને ઈરાન જઈશું અને ત્યાંથી પરમાણુ કચરો કે યુરેનિયમ બહાર કાઢીને અમેરિકા પાછું લાવીશું.” આ રીતે તેઓ ઈરાનની પરમાણુ ક્ષમતાને કાયમ માટે ખતમ કરવા માંગે છે.
૮. “ઈરાન બધી શરતો માનવા તૈયાર”
અહેવાલ મુજબ, ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે પરમાણુ કાર્યક્રમ સંબંધિત તમામ બાબતોમાં ઈરાન “બધું જ માની ગયું છે.” તેમણે ઉમેર્યું કે જ્યારે કરાર થઈ જાય ત્યારે લડવાની કોઈ જરૂર નથી, અને આ જ શાંતિનો સાચો માર્ગ છે.
૯. લેબનોનનો સમાવેશ: શાંતિનો વ્યાપ વધશે
ઈઝરાયેલ અને લેબનોન વચ્ચેના તાજેતરના હુમલાઓએ ઈરાન-અમેરિકા મંત્રણામાં ખલેલ પહોંચાડી હતી, પરંતુ ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે હવે સ્થિતિ સુધરી રહી છે. તેમના મતે, આ નવા કરારમાં લેબનોનનો મુદ્દો પણ આવરી લેવામાં આવશે, જેથી સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિરતા લાવી શકાય.
૧૦. NATO એક ‘પેપર ટાઇગર’ છે
પોતાની આગવી શૈલીમાં ટ્રમ્પે નાટો (NATO) પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે નાટોને ‘કાગળનો વાઘ’ ગણાવતા કહ્યું કે જ્યારે ખરેખર જરૂર હતી ત્યારે તેઓ ક્યાંય નહોતા. હવે જ્યારે હોર્મુઝની સ્થિતિ થાળે પડી રહી છે ત્યારે તેઓ મદદ માટે પૂછી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે તેમને સાફ કહી દીધું, “દૂર રહો, તમારે આવવું હોય તો માત્ર તેલ ભરવા માટે જ આવજો!”
