વૈશ્વિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગી; રશિયાએ પરમાણુ શસ્ત્રોને ગણાવ્યા શાંતિનું એકમાત્ર માધ્યમ
રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા લાંબા અને વિનાશક યુદ્ધ દરમિયાન ક્રેમલિન તરફથી એક એવું નિવેદન આવ્યું છે જેણે સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. રશિયાએ સત્તાવાર રીતે દાવો કર્યો છે કે વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિમાં માત્ર પરમાણુ શસ્ત્રો જ એકમાત્ર એવું માધ્યમ બચ્યું છે જે વિશ્વને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ જેવા મહાવિનાશ તરફ જતા અટકાવી શકે છે. ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે ગઈકાલે બુધવારે મીડિયા સમક્ષ એક મોટો ખુલાસો કરતા જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા હવે સંપૂર્ણપણે નબળી પડી ચૂકી છે. તેમની દલીલ મુજબ, આજે વૈશ્વિક સ્તરે પરમાણુ નિવારણ (Nuclear Deterrence) સિવાય અન્ય કોઈ એવી મજબૂત વ્યવસ્થા નથી જે મહાસત્તાઓને સીધા યુદ્ધમાં ઉતરતા રોકી શકે. રશિયાના આ આક્રમક વલણને કારણે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને પશ્ચિમી દેશોની ચિંતાઓમાં ભારે વધારો થયો છે.
નવી ટેક્નોલોજી અને પરમાણુ મુક્ત વિનાશની ભવિષ્યવાણી
રશિયાના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે તેમના નિવેદનમાં ભવિષ્યના યુદ્ધોની એક ભયાનક તસવીર પણ રજૂ કરી હતી. તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે આગામી સમયમાં નવી અને અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીના કારણે એવા અદ્યતન બિન-પરમાણુ શસ્ત્રો (Non-Nuclear Weapons) નો વિકાસ થઈ શકે છે, જેની વિનાશક શક્તિ પરમાણુ બોમ્બ જેટલી જ ઘાતક હશે. રશિયાએ પોતાના નિવેદનમાં સીધું કોઈ દેશનું નામ લીધું નથી, પરંતુ આડકતરી રીતે તેમનો ઈશારો અમેરિકા અને નાટો (NATO) ના દેશો તરફ હતો. બીજી તરફ, અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ચીનના સતત વધી રહેલા અણુશસ્ત્રોના ભંડાર અને ઈરાનના સંભવિત પરમાણુ કાર્યક્રમ સામે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર સતત ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, જે આ વૈશ્વિક તણાવને વધુ ઘેરો બનાવે છે.
વ્લાદિમીર પુતિનનું પરમાણુ કાર્ડ અને પશ્ચિમી દેશોનો વિરોધ
યુક્રેન સામે છેલ્લા ચાર વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલા આ સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને અનેક પ્રસંગોએ પરમાણુ શસ્ત્રોના ઉપયોગની ધમકી આપી છે અથવા તેનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. પુતિનના આવા બેજવાબદાર નિવેદનો સામે અમેરિકા, બ્રિટન અને ફ્રાન્સ સહિતના યુરોપિયન દેશોએ દર વખતે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. પશ્ચિમી જગતનો આક્ષેપ છે કે રશિયા યુક્રેન યુદ્ધમાં પોતાની નબળાઈ છુપાવવા અને વૈશ્વિક સમુદાય પર માનસિક દબાણ લાવવા માટે પરમાણુ બ્લેકમેલિંગનો આશરો લઈ રહ્યું છે. આ દરમિયાન, ટ્રમ્પ પ્રશાસન એક એવી નવી પરમાણુ સંધિ ઈચ્છે છે જેમાં ચીનનો પણ સમાવેશ થાય. જો કે, બેઇજિંગે અમેરિકાના આ પ્રસ્તાવને જાહેરમાં ફગાવી દીધો છે. રશિયાએ આ મામલે નવો વળાંક આપતા કહ્યું છે કે જો નવી સંધિમાં ચીન જોડાય, તો અમેરિકાના સાથી દેશો બ્રિટન અને ફ્રાન્સની પરમાણુ શક્તિઓને પણ આ મર્યાદા હેઠળ લાવવી પડશે.
ન્યૂ START સંધિનો અંત: વિશ્વ માટે સૌથી મોટો ખતરો
વૈશ્વિક સ્તરે પરમાણુ શસ્ત્રોના નિયંત્રણને લઈને ચિંતાઓ અત્યારે એટલે વધારે છે કારણ કે રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચેની છેલ્લી મોટી પરમાણુ સંધિ, ‘ન્યૂ START સંધિ’ (NST), આ જ વર્ષે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. વર્ષ ૨૦૧૦ માં શીત યુદ્ધ પછી હસ્તાક્ષર કરાયેલી આ ઐતિહાસિક સંધિ હેઠળ બંને દેશો માટે તૈનાત પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યા ૧,૫૫૦ સુધી મર્યાદિત રાખવાની કાનૂની મર્યાદા હતી. લાંબા સમયથી બંને મહાસત્તાઓ એકબીજા પર આ કરારના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવતી હતી. હવે, દાયકાઓમાં પહેલીવાર એવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે કે રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ શસ્ત્રોના ઉત્પાદન કે જમાવટને રોકતી કોઈ સક્રિય આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ અસ્તિત્વમાં નથી. આ કાનૂની શૂન્યાવકાશના કારણે વિશ્વભરમાં અણુશસ્ત્રોની એક નવી અને અવિરત સ્પર્ધા શરૂ થવાનો ભય સેવાઈ રહ્યો છે, જે માનવજાતના અસ્તિત્વ સામે મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ખડો કરે છે.
