કોઈ અચાનક ઢળી પડે ત્યારે પ્રાથમિક તબીબી સારવાર શરૂ કરવાની વિજ્ઞાન આધારિત ગાઈડ
રોજિંદા જીવનમાં આપણી આસપાસ અથવા જાહેર સ્થળો પર ઘણીવાર અચાનક કોઈ વ્યક્તિ બેભાન થઈને ઢળી પડવાની ઘટનાઓ બનતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં આસપાસ મોજૂદ મોટાભાગના લોકો ગભરાઈ જાય છે અથવા સૌથી પહેલા તે વ્યક્તિની નાડી (પલ્સ) તપાસવાનો પ્રયાસ કરતા હોય છે. પરંતુ જો તમે તબીબી ક્ષેત્રે તાલીમ પામેલા નથી, તો શું CPR (કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસસિટેશન) આપતા પહેલાં નાડી તપાસવામાં સમય બગાડવો યોગ્ય છે?
મુંબઈના પરેલ સ્થિત ગ્લેનીગલ્સ હોસ્પિટલના વરિષ્ઠ કન્સલ્ટન્ટ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર અને થોરાસિક સર્જન ડૉ. સ્વરૂપ સ્વરાજ પાલના જણાવ્યા મુજબ, આવી ઈમરજન્સી સ્થિતિમાં સામાન્ય નાગરિકે નાડી શોધવામાં કિંમતી સમય વેડફવાને બદલે તુરંત જ ચોક્કસ તબીબી પગલાં લેવા જોઈએ.
નાડી તપાસવામાં કિંમતી સમય કેમ ન બગાડવો?
ડૉ. પાલ સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવે છે કે જે લોકો તબીબી રીતે તાલીમબદ્ધ નથી, તેમના માટે ગળા કે હાથની નાડીના ધબકારા ચોક્કસ રીતે શોધવા અત્યંત મુશ્કેલ હોય છે. આવી કટોકટીમાં નાડી શોધવાનો પ્રયાસ કરવામાં કિંમતી સેકન્ડો વેડફાઈ જાય છે, જે દર્દીના બચવાની શક્યતાઓને ઘટાડી શકે છે.
તબીબી વિજ્ઞાન મુજબ, કાર્ડિયાક અરેસ્ટના કિસ્સામાં દર એક મિનિટ અત્યંત નિર્ણાયક હોય છે. આથી, જો કોઈ વ્યક્તિ બેભાન થઈ જાય, તો નાડી તપાસવા બેસવાને બદલે એ જુઓ કે વ્યક્તિ કોઈ પ્રતિક્રિયા આપે છે કે નહીં અને તે સામાન્ય રીતે શ્વાસ લઈ રહી છે કે નહીં.
કટોકટી સમયે અનુસરવાના મુખ્ય ચરણો
જ્યારે પણ કોઈ વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ જાય, ત્યારે સૌથી પહેલાં આસપાસનું વાતાવરણ સુરક્ષિત છે કે નહીં તેની ખાતરી કરી લો. તે પછી દર્દીના ખભાને હળવાશથી થાબડીને જોરથી અવાજ આપીને તપાસો કે તે કોઈ પ્રતિભાવ આપે છે કે નહીં.
જો વ્યક્તિ પ્રતિભાવ ન આપતી હોય, તો તેની છાતીની હલનચલન જુઓ અને શ્વાસ ચકાસો. અહીં એ બાબત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે કે શ્વાસ લેવામાં પડતી તકલીફ, તૂટક તૂટક આવતા અસામાન્ય શ્વાસ કે વિચિત્ર અવાજ સાથેના અનિયમિત શ્વાસને ‘સામાન્ય શ્વાસ’ ગણી શકાય નહીં. જો દર્દી કોઈ પ્રતિક્રિયા ન આપી રહ્યો હોય અને તેના શ્વાસ પણ સામાન્ય ન હોય, તો તેને તાત્કાલિક મેડિકલ ઈમરજન્સી અથવા કાર્ડિયાક અરેસ્ટ માનવો જોઈએ.
તાત્કાલિક CPR અને AED નો ઉપયોગ
જો વ્યક્તિ પ્રતિભાવહીન હોય અને શ્વાસ ન લેતી હોય, તો વિલંબ કર્યા વિના એમ્બ્યુલન્સ અથવા કટોકટીની તબીબી સહાયનો સંપર્ક કરો અને તુરંત જ દર્દીની છાતી પર બંને હાથ રાખીને સંકોચન (Chest Compressions) એટલે કે CPR આપવાનું શરૂ કરી દો.
જો તે સ્થળે AED (ઓટોમેટેડ એક્સટર્નલ ડિફિબ્રિલેટર) ઉપકરણ ઉપલબ્ધ હોય, તો શક્ય તેટલી વહેલી તકે તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ મશીનમાંથી આવતા ઓડિયો સંકેતો અને આદેશોનું પાલન કરીને સામાન્ય વ્યક્તિ પણ દર્દીનો જીવ બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
ડૉ. પાલ ચેતવણી આપતા જણાવે છે કે જો તમને પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ ન જણાતી હોય, તો પણ તેને સમજવામાં કે કન્ફર્મ કરવામાં વધુ સમય ન વેડફો. ખોટી રીતે ટેસ્ટ કરવામાં સમય બગાડવા કરતાં તાત્કાલિક બચાવ પ્રક્રિયા અને CPR શરૂ કરી દેવું દર્દી માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થાય છે.
