ચૂંટણી પ્રચાર પહેલાં ઇંધણ મોંઘા થવાના સંકેત
દેશના સામાન્ય નાગરિકો અને વાહનચાલકો માટે આગામી દિવસોમાં મોંઘવારીના મોરચે વધુ એક મોટો ઝટકો લાગવાની પૂરી શક્યતા છે. મોંઘવારીના આ યુગમાં હવે બળતણ (Fuel) ના ભાવોમાં વધારો થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. વૈશ્વિક આર્થિક સંશોધન સંસ્થા ‘ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સ’ ના અહેવાલ મુજબ, આગામી નવેમ્બર મહિનામાં દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરવામાં આવી શકે છે.
આ અહેવાલે દેશના બજારમાં અને નાણાકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જગાવી છે. જોકે સરકારી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા હજુ સુધી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કે જાહેરાત કરવામાં આવી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના વધી રહેલા ભાવોને જોતા ઇંધણ મોંઘું થવું લગભગ નિશ્ચિત માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ચૂંટણી પ્રચાર પૂર્વે ભાવ વધારા માટેની ‘છેલ્લી તક’
ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી એલેક્ઝાન્ડ્રા હરમન પ્રસાદે તાજેતરમાં જારી કરેલી એક નોંધમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આગામી નવેમ્બર મહિનો સરકાર માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ફેરફાર કે વધારો કરવા માટેની છેલ્લી તક સાબિત થઈ શકે છે.
તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આગામી વર્ષ ૨૦૨૭ ની શરૂઆતમાં ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ અને ઉત્તરાખંડ સહિત દેશના અનેક મહત્વપૂર્ણ રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. ચૂંટણી પ્રચારનો ધમધમાટ શરૂ થયા પછી રાજકીય પક્ષો કે સરકારો માટે જનતાના વિરોધના ડረ મોંઘવારી વધારવી મુશ્કેલ બનતી હોય છે. રાજકીય નુકસાનથી બચવા માટે સરકાર ચૂંટણીના થોડા મહિના પહેલા જ આ કડક આર્થિક નિર્ણયો લેવા તરફ આગળ વધી શકે છે.
ઓઇલ કંપનીઓનું નુકસાન અને ભાવ વધારાનું સંભવિત પ્રમાણ
વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ પર નજર કરીએ તો, અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) ની કિંમત પ્રતિ બેરલ $૧૧૦ ની સપાટી વટાવી ચૂકી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના આ ભાવોની સીધી અસર ભારતીય સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર પડી રહી છે. હાલની સ્થિતિ મુજબ કંપનીઓને પ્રતિ લિટર પેટ્રોલ પર આશરે ૮ રૂપિયા અને પ્રતિ લિટર ડીઝલ પર આશરે ૯ રૂપિયાનું સીધું નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે.
આ નુકસાનને ભરપાઈ કરવા માટે કંપનીઓ પાસે કિંમતો વધારવા સિવાય અન્ય કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી. જોકે, અહેવાલો મુજબ કિંમતોમાં એકસાથે તોફાની વધારો કરવામાં આવે તેવી શક્યતા ઓછી છે. નવેમ્બરમાં સંભવિત વધારો આ વર્ષના મે મહિનામાં જાહેર કરાયેલા ૭.૫ ટકાના વધારાના લગભગ અડધા ભાગ જેટલો હોઈ શકે છે.
ફુગાવા પર અસર અને RBI ની નીતિઓ
પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવોમાં થનારો સંભવિત વધારો દેશના અર્થતંત્ર પર પણ ઊંડી અસર પાડશે. ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના વિશ્લેષણ મુજબ, ઇંધણના ઊંચા ભાવોને કારણે ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર ક્વાર્ટરમાં દેશનો છૂટક ફુગાવો વધીને ૬.૨ ટકા અને ૨૦૨૭ ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં તે ૬.૫ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે.
આ આંકડા ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની ૨ થી ૬ ટકાની સલામત મર્યાદાને વટાવી જશે. જેના પરિણામે, એવી પ્રબળ આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે RBI આગામી ડિસેમ્બર અને ફેબ્રુઆરી મહિનાની નાણાકીય નીતિ બેઠકોમાં રેપો રેટમાં વધુ ૦.૨૫ ટકાનો વધારો કરી શકે છે, જેનાથી સામાન્ય નાગરિકો માટે લોનના હપ્તા (EMI) વધુ મોંઘા બની શકે છે.
દેશના વિવિધ શહેરોમાં વર્તમાન ઇંધણના દરો
નવી સંભવિત જાહેરાતો પહેલાં દેશની અગ્રણી સરકારી તેલ કંપનીઓ (HPCL, IOCL, અને BPCL) દ્વારા આજે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવોમાં કોઈ જ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹૧૦૨.૧૨ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ ₹૯૫.૨૦ પ્રતિ લિટર પર સ્થિર બનેલા છે.
સૌથી સસ્તું પેટ્રોલ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પોર્ટ બ્લેરમાં વેચાઈ રહ્યું છે, જ્યાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹૮૮.૬૬ અને ડીઝલનો ભાવ ₹૮૪.૫૬ પ્રતિ લિટર છે. જ્યારે સૌથી મોંઘું ઇંધણ આંધ્રપ્રદેશના ચિત્તૂર શહેરમાં છે, જ્યાં પેટ્રોલની કિંમત ₹૧૧૮.૩૪ અને ડીઝલની કિંમત ₹૧૦૬.૦૬ પ્રતિ લિટર સુધી પહોંચી ગઈ છે.
