મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના ભડકા વચ્ચે ભારતીય રૂપિયો બન્યો ‘દબંગ’; કરન્સી માર્કેટમાં ડોલરને આપી જોરદાર ટક્કર
વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tension) જ્યારે ચરમસીમાએ હોય, ત્યારે સામાન્ય રીતે ઊભરતા બજારોની કરન્સી પર મોટું દબાણ જોવા મળતું હોય છે. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં ભારતીય રૂપિયાએ આ પરંપરાને તોડીને અદભુત મજબૂતાઈ પ્રદર્શિત કરી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થોડા દિવસો પહેલાં થયેલા ૬૦ દિવસના યુદ્ધવિરામનો અચાનક અંત આવ્યો છે અને બંને દેશો વચ્ચે ફરી એકવાર દુશ્મનાવટ અને યુદ્ધ જેવો માહોલ શરૂ થઈ ગયો છે. આ વૈશ્વિક કટોકટીના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કાચા તેલ) ના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે તેલ મોંઘું થતાં ભારતીય રૂપિયો નબળો પડતો હોય છે, પરંતુ આ વખતે રૂપિયાએ કરન્સી રિંગમાં અમેરિકન ડોલર સામે પોતાની ‘દબંગ’ શૈલી જાળવી રાખી છે અને સ્થિરતા બતાવી છે.
શરૂઆતી આંચકા બાદ રૂપિયાનો શાનદાર પલટવાર
ગુરુવારના ટ્રેડિંગ સેશનની શરૂઆત ભારતીય રૂપિયા માટે ખૂબ જ નબળી રહી હતી. વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને કારણે રૂપિયો પ્રતિ ડોલર ૯૫.૫૨ ના સ્તરે ખૂલ્યો હતો, જે તેના પાછલા બંધ ભાવ કરતાં ૪ પૈસાનો ઘટાડો દર્શાવતો હતો. જોકે, જેમ-જેમ ટ્રેડિંગ આગળ વધ્યું તેમ રૂપિયાએ બજારમાં જોરદાર વાપસી કરી હતી. દિવસ દરમિયાન ઇન્ટરબેંક ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટમાં રૂપિયો ૯૫.૨૮ ની ઉપલી સપાટી અને ૯૫.૫૮ ની નીચલી સપાટી વચ્ચે સતત હિલોળા લેતો રહ્યો હતો.
અંતે, તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણોને માત આપીને ભારતીય રૂપિયો અમેરિકન ડોલર સામે ૧ પૈસાની મજબૂતાઈ સાથે ૯૫.૪૭ ના સ્તરે બંધ આવ્યો હતો. આ પૂર્વે બુધવારે, રૂપિયામાં ૫૨ પૈસાનો મોટો કડાકો જોવા મળ્યો હતો અને તે ૯૫.૪૮ પર બંધ થયો હતો, જેની સરખામણીએ ગુરુવારની રિકવરી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પડદા પાછળ કોણે કરી રૂપિયાની મદદ?
બજારના ટોચના વિશ્લેષકો અને અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં રૂપિયાને પતનથી બચાવવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ પડદા પાછળથી મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. આરબીઆઈ દ્વારા બજારની વોલેટિલિટીને નિયંત્રિત કરવા માટે સંભવિત હસ્તક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, દેશની મોટી સરકારી બેંકો દ્વારા મોટા પાયે ડોલરનું વેચાણ (Dollar Selling) કરવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે બજારમાં ડોલરનો પુરવઠો જળવાઈ રહ્યો અને રૂપિયાને તાત્કાલિક મોટો ટેકો મળ્યો. જોકે, નિષ્ણાતો એ વાતનો પણ સ્વીકાર કરે છે કે ક્રૂડ ઓઇલના સતત વધી રહેલા ભાવ અને વૈશ્વિક સ્તરે ડોલરની એકંદર મજબૂતાઈ હજી પણ રૂપિયા પર દબાણ બનાવી રાખશે.
ડોલર ઇન્ડેક્સ અને બ્રેન્ટ ક્રૂડની વર્તમાન સ્થિતિ
વૈશ્વિક ચિત્ર પર નજર કરીએ તો, વિશ્વના છ અગ્રણી ચલણો સામે યુએસ ડોલરની મજબૂતાઈને માપતો ‘ડોલર ઇન્ડેક્સ’ ૦.૦૧ ટકાના નજીવા ઉછાળા સાથે ૧૦૦.૭૭ ના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, યુદ્ધના ભયને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ ૦.૪૬ ટકા વધીને ૭૮.૪૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર બંધ થયો છે. ક્રૂડ ઓઇલનું આ સ્તર ભારત જેવા વિશાળ આયાતકાર દેશ માટે હંમેશા ચિંતાનો વિષય હોય છે, પરંતુ ભારતના મજબૂત ફોરેક્સ રિઝર્વના કારણે સ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે.
સ્થાનિક શેરબજારમાં પણ જોવા મળ્યો રોનક
કરન્સી માર્કેટની આ સકારાત્મક અસરો ભારતીય શેરબજાર પર પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી હતી. ગુરુવારે સ્થાનિક શેરબજારમાં રોકાણકારોનો ઉત્સાહ ચરમસીમાએ હતો, જેના લીધે બજાર ઉછાળા સાથે બંધ થયું હતું. બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જનો સુચકાંક સેન્સેક્સ ૨૩૮.૨૨ પોઈન્ટ વધીને ૭૬,૭૪૧.૮૨ ના સ્તરે બંધ રહ્યો હતો. જ્યારે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો ઈન્ડેક્સ નિફ્ટી પણ ૮૦.૭૫ પોઈન્ટના ફાયદા સાથે ૨૩,૯.૮૦ ના સ્તરે મજબૂતાઈથી બંધ થવામાં સફળ રહ્યો હતો. એકંદરે, વૈશ્વિક યુદ્ધની આશંકાઓ વચ્ચે પણ ભારતનું આર્થિક માળખું ખૂબ જ મજબૂત અને સ્થિર હોવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે.
