ભારતના વિશાળ અને ઝડપથી વિકસતા સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરવા માટે વિશ્વના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ એલોન મસ્ક અને ભારતના દિગ્ગજ ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણી વચ્ચેનું વ્યાપારી ઘર્ષણ વધુ તીવ્ર બન્યું છે. ટેસ્લા અને સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના વડા એલોન મસ્કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X (અગાઉનું ટ્વિટર) પર રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન મુકેશ અંબાણી અને તેમના સમર્થકો સામે તીખા પ્રહારો કર્યા છે. મસ્કે આરોપ લગાવ્યો છે કે અંબાણીના સમર્થકો સ્ટારલિંક (Starlink) ના ભારતમાં પ્રવેશ અંગે બેવડી વાતો કરી રહ્યા છે.
આ વિવાદ વચ્ચે ભારતીય ઉપભોક્તાઓ અને ટેલિકોમ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોની નજર બંને વૈશ્વિક જાયન્ટ્સના વલણ અને ભારત સરકારની નીતિઓ પર મંડાયેલી છે.
મસ્ક: જો કિંમતો વધુ હશે તો કંપની પોતે ભાવ ઘટાડશે
સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની વિરોધાભાસી દલીલો રજૂ કરતા મસ્કે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે એક તરફ એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે અંબાણીની કંપનીઓ (Jio) ભારતમાં અત્યંત આકર્ષક અને સસ્તા દરો પર ઇન્ટરનેટ પૂરું પાડી રહી છે અને સ્ટારલિંક તેમની સાથે સ્પર્ધા કરી શકશે નહીં. તો બીજી તરફ, એ જ લોકો સ્ટારલિંકને પોતાના બિઝનેસ માટે મોટો ખતરો અને મુખ્ય હરીફ પણ ગણાવી રહ્યા છે.
મસ્કે પોતાની દલીલમાં જણાવ્યું કે જો ભારતમાં સ્ટારલિંકની સેવાઓ હાલના ઓપરેટરો કરતાં વધુ મોંઘી હશે, તો ભારતીય ગ્રાહકો તેને ખરીદશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં કંપનીએ ભારતમાં ટકી રહેવા માટે આપોઆપ પોતાની કિંમતો ઘટાડવી પડશે. મસ્કનું માનવું છે કે મુક્ત સ્પર્ધાથી હંમેશા સામાન્ય ગ્રાહકોને જ ફાયદો થાય છે કારણ કે તેમને વધુ વિકલ્પો મળે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે સ્ટારલિંકના આવવાથી કોઈનો વ્યવસાય બંધ નહીં થાય, પરંતુ સ્પર્ધા વધી શકે છે.
રાજકીય પ્રભાવ અને જૂના વિવાદિત નિવેદનો
અગાઉ પણ મસ્કે અંબાણી પર આડકતરી રીતે પ્રહારો કરતા કટાક્ષમાં તેમને “વડાપ્રધાન અંબાણી” કહ્યા હતા અને પ્રશ્ન કર્યો હતો કે શું રિલાયન્સ ભારતમાં સ્ટારલિંકને મુક્તપણે સ્પર્ધા કરવા દેશે? મસ્કે રિલાયન્સ સાથે જોડાયેલી કંપનીઓના રાજકીય દાન અને પ્રભાવ અંગેના સમાચાર અહેવાલોના સ્ક્રીનશોટ પણ શેર કર્યા હતા.
જોકે, નિષ્ણાતોના મતે રાજકીય દાન કે સમાચારના સ્ક્રીનશોટ શેર કરવા માત્રથી એ સાબિત થતું નથી કે કોઈ ચોક્કસ કંપનીએ સ્ટારલિંકને રોકવા માટે પોતાના રાજકીય પ્રભાવનો ઉપયોગ કર્યો છે. અત્યાર સુધી રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ કે જિયો દ્વારા મસ્કના આ પબ્લિક સ્ટેટમેન્ટ્સ પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી.
સરકારનો સ્પષ્ટ સ્ટેન્ડ: કોઈ એકાધિકાર (Monopoly) નહીં ચાલે
મસ્ક અને અંબાણી વચ્ચેના આ વાકયુદ્ધ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ અને કડક વલણ અપનાવ્યું છે.ન્દ્રીય સંચાર મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત સરકાર કોઈ પણ એક કંપનીના એકાધિકારને પ્રોત્સાહન આપતી નથી. સરકારે સેટેલાઇટ સંચાર સેવાઓ માટે સ્ટારલિંક, રિલાયન્સની ‘જિયો સેટકોમ’ (Jio Satcom) અને ભારતી ગ્રુપ-સમર્થિત ‘યુટેલસેટ વનવેબ’ (Eutelsat OneWeb) એમ ત્રણેય મુખ્ય કંપનીઓને લાયસન્સ પ્રક્રિયામાં આવરી લીધી છે.
સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે માત્ર લાયસન્સ મળવાથી કોમર્શિયલ સેવાઓ તાત્કાલિક શરૂ થઈ શકતી નથી. દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત તમામ કડક માપદંડો પૂર્ણ કર્યા બાદ અને યોગ્ય સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ જ સેવાઓ શરૂ કરવાની મંજૂરી અપાશે. નિયમો તમામ દેશી-વિદેશી કંપનીઓ માટે સમાન અને ન્યાયી છે અને આ પ્રક્રિયા કોઈ ચોક્કસ કંપનીને લક્ષ્ય બનાવીને બનાવવામાં આવી નથી.
