11 વર્ષ બાદ બદલાશે સ્કોલરશિપના નિયમો! સંગઠનોની માંગ બાદ સરકાર ઉઠાવી રહી છે મોટું પગલું
દેશભરના અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) વર્ગના લાખો વિદ્યાર્થીઓ માટે એક ખૂબ જ રાહતભર્યા અને કામના સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. સરકારે પોસ્ટ મેટ્રિક સ્કોલરશિપ (Post Matric Scholarship) યોજનાના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કરવાની તૈયારી કરી લીધી છે. લાંબા સમયથી ઉઠી રહેલી માંગણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકાર હવે સ્કોલરશિપ માટે પાત્રતા નક્કી કરતી માતા-પિતાની વાર્ષિક આવક મર્યાદા વધારવા પર વિચાર કરી રહી છે. આવો વિગતવાર જાણીએ કે આ યોજનામાં શું-શું ફેરફારો થઈ શકે છે અને વિદ્યાર્થીઓને તેનાથી શું ફાયદો મળશે.
વર્તમાન નિયમ અને 11 વર્ષથી નથી થયો કોઈ સુધારો
વર્તમાન વ્યવસ્થાની વાત કરીએ તો, SC અને ST વિદ્યાર્થીઓને મળતી પોસ્ટ મેટ્રિક સ્કોલરશિપ માટે વાલીઓની વાર્ષિક આવકની મહત્તમ મર્યાદા 2.5 લાખ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય તેમજ જનજાતિ કાર્ય મંત્રાલયે છેલ્લીવાર વર્ષ 2013માં આ મર્યાદામાં ફેરફાર કર્યો હતો, જ્યારે તેને 2 લાખથી વધારીને 2.5 લાખ રૂપિયા કરવામાં આવી હતી.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, યોજનાની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકામાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે આવક મર્યાદાની સમીક્ષા દર બે વર્ષે થવી જોઈએ. જોકે, ૨૦૧૩ પછી—એટલે કે એક દાયકાથી વધુ સમય વીતી ગયા પછી પણ—કોઈ સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી. વધતી જતી મોંઘવારી અને સતત બદલાતી આર્થિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે, આવક મર્યાદા ન વધારવાને કારણે મોટી સંખ્યામાં જરૂરિયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓ આ મહત્વપૂર્ણ શિષ્યવૃત્તિના લાભથી વંચિત રહી રહ્યા હતા.
સરકાર સામે કેમ ઉઠી માંગ?
તાજેતરના સમયમાં, SC/ST સમુદાયો અને વંચિત વર્ગો માટે કામ કરતી અનેક અગ્રણી સંસ્થાઓએ સરકારને આવક મર્યાદા તાત્કાલિક વધારવા માટે ભારપૂર્વક અનુરોધ કર્યો છે. આ સંસ્થાઓમાં ‘ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર નેશનલ એસોસિએશન ઓફ એન્જિનિયર્સ’ (BANAE), ‘નેશનલ કોન્ફેડરેશન ઓફ દલિત ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ’ (NACDOR) અને ‘નેશનલ કેમ્પેઈન ફોર દલિત હ્યુમન રાઈટ્સ’ (NCDHR)નો સમાવેશ થાય છે.
આ સંસ્થાઓ એવી દલીલ કરે છે કે SC/ST વિદ્યાર્થીઓ માટેની આવક મર્યાદા પણ સામાન્ય વર્ગના ‘આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ’ (EWS) માટે નક્કી કરાયેલી ₹૮ લાખની વાર્ષિક આવક મર્યાદાને અનુરૂપ વધારવી જોઈએ. BANAE ના પ્રમુખ નાગ સેન સોનારે જણાવે છે કે, ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (Consumer Price Index) અને મોંઘવારીને ધ્યાનમાં લેતા, છેલ્લા ૧૧ વર્ષોમાં આ મર્યાદામાં ઓછામાં ઓછી છ વખત સુધારો થવો જોઈતો હતો. વિવિધ સંગઠનોએ તો એવી માંગ પણ કરી છે કે આ મર્યાદાને વાર્ષિક ₹૮ લાખથી વધારીને ₹૧૨ લાખ કરવામાં આવે, જેથી દેશનો કોઈ પણ ગરીબ છતાં પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થી ભંડોળના અભાવે ઉચ્ચ શિક્ષણથી વંચિત ન રહે.
4.5 લાખ રૂપિયા સુધી થઈ શકે છે નવી આવક મર્યાદા
સતત વધી રહેલા દબાણ અને આવેદનો બાદ હવે સરકાર તરફથી સકારાત્મક સંકેતો મળવા લાગ્યા છે. સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલયના એક અધિકારી અનુસાર, સરકાર SC-ST પોસ્ટ મેટ્રિક સ્કોલરશિપની આવક મર્યાદા વર્તમાન 2.5 લાખ રૂપિયાથી વધારીને 4.5 લાખ રૂપિયા વાર્ષિક કરવાનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કરી રહી છે.
યોજના બનાવવામાં આવી રહી છે કે આ નવા ફેરફારને શૈક્ષણિક સત્ર 2026-27થી લાગુ કરી દેવામાં આવે. જો કે, આ પ્રસ્તાવને અમલમાં મૂકવા માટે હજુ કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની અંતિમ મંજૂરી મળવી અત્યંત જરૂરી છે. જો કેબિનેટ આના પર મહોર મારી દે છે, તો તેનાથી દેશના લાખો SC-ST વિદ્યાર્થીઓના ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાનો રસ્તો વધુ સરળ બની જશે.
