રોકાણકારો અને માર્કેટ માટે મોટી રાહત: SEBI એ ‘સેટલમેન્ટ રેગ્યુલેશન્સ ૨૦૨૬’ હેઠળ નવા નિયમો કર્યા જાહેર
ભારતીય પ્રતિભૂતિ અને વિનિમય બોર્ડ (SEBI) એ સેટલમેન્ટ (સમજૂતી) ની પ્રક્રિયા અને તેની ગણતરી માટેના નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ સુધારા જાહેર કર્યા છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટરે નાના કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે રૂ. ૧૦ લાખ સુધીની રકમ ધરાવતા કેસો માટે એક ખાસ ‘ફાસ્ટ-ટ્રેક રૂટ’ પણ શરૂ કર્યો છે.
સેબી દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક સત્તાવાર નોટિફિકેશન મુજબ, આ નવા સુધારેલા ફોર્મ્યુલા અને ફાસ્ટ-ટ્રેક માર્ગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હાલની નિર્ધારિત સેટલમેન્ટ સિસ્ટમને વધુ સરળ, પારદર્શક અને અગાઉથી અનુમાન લગાવી શકાય (Predictable) તેવી બનાવવાનો છે.
સેટલમેન્ટ રેગ્યુલેશન્સ ૨૦૨૬: બિનઅધિકૃત નફાની વસૂલાત માટે અલગ જોગવાઈ
નવા ‘સેટલમેન્ટ રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૨૬’ હેઠળ, સમજૂતીની શરતોમાં મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે:
૧. સેટલમેન્ટની નક્કી થયેલી રકમ
૨. ગેરકાયદેસર કે ખોટી રીતે મેળવેલા નફાની વાપસી (Disgorgement of Ill-gotten gains)
૩. સુધારાત્મક અને નિયમનકારી શરતો (જેને પહેલાં બિન-નાણાકીય શરતો તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી)
આ નવા માળખામાં ખોટી રીતે કમાયેલા નફા કે બચાવેલા નુકસાનની વસૂલાત માટે સંપૂર્ણપણે અલગ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ફેરફાર પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે જ્યારે પણ મૂળ સેટલમેન્ટ રકમની ગણતરી કરવામાં આવે, ત્યારે આવી રકમની બેવડી ગણતરી (Double Counting) ન થાય અને પારદર્શકતા જળવાઈ રહે.
સેટલમેન્ટ રકમ હવે ‘બેઝ એમાઉન્ટ’ સાથે જોડાશે
સેબી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલો નવો ફોર્મ્યુલા સેટલમેન્ટની રકમને એક ખાસ ‘બેઝ એમાઉન્ટ’ (Base Amount) સાથે જોડે છે. આ બેઝ એમાઉન્ટ સિક્યોરિટીઝ કાયદાઓ હેઠળ ચોક્કસ ઉલ્લંઘન માટે નક્કી કરવામાં આવેલી ન્યૂનતમ પેનલ્ટી (દંડ) પર આધારિત હશે.
આ બેઝ એમાઉન્ટ નક્કી કરતી વખતે કાનૂની ખર્ચ ઉપરાંત, કેસ કયા તબક્કે છે (Stage of Proceedings), રેગ્યુલેટરી એક્શનની સ્થિતિ, નિયમોના ભંગની ગંભીરતા અને કેસને વધુ ગંભીર કે હળવો બનાવતા તમામ પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.
ખાસ વાત એ છે કે, આ બેઝ એમાઉન્ટની ગણતરી કરતી વખતે ગેરકાયદેસર કમાયેલો નફો, બચાવેલું નુકસાન કે રોકાણકારોને થયેલા આર્થિક નુકસાનને ભેગું કરવામાં નહીં આવે. આ રકમોની આકારણી કરીને તેની વસૂલાત તદ્દન અલગથી કરવામાં આવશે.
બે પ્રકારના ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ રૂટ
માત્ર નાણાકીય સીમા જ નહીં, પરંતુ નિયમોના ભંગનો પ્રકાર (જેમ કે અમુક ચોક્કસ ડિસ્ક્લોઝર કે માહિતી ન આપવાને લગતા ઉલ્લંઘનો) પણ એ નક્કી કરશે કે કેસને નવા શરૂ કરાયેલા ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ રૂટ હેઠળ ચલાવવો કે નહીં.
અહેવાલો મુજબ, નિયમનકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ મુખ્યત્વે બે પ્રકારના રહેશે:
૧. ઉલ્લંઘન પર આધારિત ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ (Violation-based Fast-track Settlement)
૨. નાણાકીય સીમા પર આધારિત ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ (Monetary Threshold-based Fast-track Settlement)
૧૦ લાખ સુધીના કેસોનો નિકાલ કેવી રીતે થશે?
જ્યારે સેટલમેન્ટની અંદાજિત રકમ રૂ. ૧૦ લાખ કે તેથી ઓછી હશે, ત્યારે તે કેસ સીધા જ ‘ઇન્ટરનલ કમિટી’ તરફથી હોલ-ટાઇમ મેમ્બર્સ (WTM) ના પેનલ પાસે મોકલી દેવામાં આવશે.
ઉલ્લંઘન પર આધારિત ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટમાં, સેબી સંબંધિત સંસ્થા કે વ્યક્તિને એક નોટિસ મોકલશે. આ નોટિસમાં દર્શાવેલી રકમનો ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં ભરણો કરીને કેસનો ઝડપથી ઉકેલ લાવવાની તક આપવામાં આવશે. એકવાર નિયત સેટલમેન્ટ રકમ ચૂકવાઈ જાય તે પછી સભ્યોની પેનલ આખરી સેટલમેન્ટ ઓર્ડર જારી કરી દેશે.
ફાઇનાન્શિયલ સ્ટેટમેન્ટમાં ગડબડ અને ફંડ ડાયવર્ઝનના કેસોમાં પણ રાહત
નવા નિયમોના વ્યાપમાં ફાઇનાન્શિયલ સ્ટેટમેન્ટ્સમાં ખોટી રજૂઆત કરવી કે ફંડનો ગેરઉપયોગ કરવો (Misappropriation of Funds) જેવા ગંભીર કેસોના સેટલમેન્ટનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
જોકે, આ પ્રકારના ગંભીર કેસોમાં રાહત મેળવવા માટે યોગ્ય સુધારાત્મક અને નિયમનકારી પગલાં લેવા ફરજિયાત રહેશે. જેમાં યોગ્ય ડિસ્ક્લોઝર (માહિતી જાહેર કરવી) અને અન્યત્ર ડાયવર્ટ કરવામાં આવેલા ફંડની સંપૂર્ણ રિકવરી કરવી જેવા કડક નિયમોનું પાલન કરવાનું રહેશે.
