શું તમે પણ છેતરાયા છો? નવા ફોનમાં પહેલેથી જ કેમ ભરાયેલી હોય છે સ્ટોરેજ?
જ્યારે તમે નવો સ્માર્ટફોન ખરીદવા દુકાને જાઓ છો અથવા ઓનલાઇન ઓર્ડર કરો છો, ત્યારે સૌથી પહેલા નજર ‘સ્ટોરેજ’ પર જાય છે. ડબ્બા પર મોટા અક્ષરે 128GB, 256GB કે 1TB લખેલું જોઈને આપણે ખુશ થઈ જઈએ છીએ કે હવે તો પુષ્કળ ફોટા અને વીડિયો સમાઈ જશે. પરંતુ જેવો ફોન ચાલુ થાય છે અને આપણે ‘Settings’ માં જઈને સ્ટોરેજ ચેક કરીએ છીએ, ત્યારે ખબર પડે છે કે ઘણો ખરો હિસ્સો તો પહેલેથી જ ભરાયેલો છે.
એક સામાન્ય યુઝરને ઘણીવાર એવું લાગે છે કે કંપનીએ તેની સાથે છેતરપિંડી કરી છે અથવા ફોનમાં કોઈ ખામી છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે નવો ફોન હોવા છતાં તે ખાલી કેમ નથી હોતો? આખરે એ ‘ગાયબ’ થયેલી સ્ટોરેજ જાય છે ક્યાં? ચાલો આ આખી પહેલીને વિગતવાર સમજીએ.
૧. ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ (OS): ઘર ચલાવનાર જ સૌથી વધુ જગ્યા રોકે છે
જે રીતે એક ઘરને વ્યવસ્થિત રાખવા માટે ફર્નિચર અને દીવાલોની જરૂર હોય છે, તેવી જ રીતે ફોનને ચલાવવા માટે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ (Android અથવા iOS) જરૂરી છે. સ્માર્ટફોન કંપનીઓ જે સ્ટોરેજની જાહેરાત કરે છે, તે ‘Raw Storage’ એટલે કે કાચી ક્ષમતા હોય છે.
જેવું તેમાં સોફ્ટવેર નાખવામાં આવે છે, તે જગ્યા ભરાવા લાગે છે. આજકાલની મોડર્ન એન્ડ્રોઇડ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમની સાઈઝ જ 15GB થી 25GB સુધીની હોય છે. તેનો અર્થ એ છે કે જો તમે 128GB નો ફોન લીધો છે, તો લગભગ 20% જગ્યા તો ફોન શરૂ થતા પહેલા જ સિસ્ટમ ફાઇલ્સના નામે થઈ ચૂકી હોય છે.
૨. ‘બ્લોટવેર’ (Bloatware): બિનજરૂરી મહેમાન
ફોન ચાલુ કરતા જ તમને સ્ક્રીન પર ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ ઉપરાંત ઘણી બધી ફાલતુ ગેમ્સ, બ્રાન્ડની પોતાની એપ્સ અને શોપિંગ પ્લેટફોર્મ જોવા મળે છે. આને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘બ્લોટવેર’ કહેવામાં આવે છે. સ્માર્ટફોન કંપનીઓ પોતાનો નફો વધારવા માટે બીજી કંપનીઓ સાથે પાર્ટનરશિપ કરે છે અને તેમની એપ્સ ફોનમાં પહેલેથી જ નાખી દે છે. આમાંની ઘણી એપ્સ એવી હોય છે જેને તમે ‘Uninstall’ પણ નથી કરી શકતા, માત્ર ‘Disable’ કરી શકો છો. આ એપ્સ માત્ર સ્ટોરેજ જ નથી રોકતી, પણ બેકગ્રાઉન્ડમાં ડેટા પણ વાપરતી રહે છે.
૩. સિસ્ટમ ફાઇલ્સ અને કેશ (Cache) નો બોજ
ફોનને સ્મૂધ ચલાવવા માટે પ્રોસેસરને ઘણી પ્રકારની ટેમ્પરરી ફાઇલ્સ બનાવવી પડે છે. આને ‘સિસ્ટમ ફાઇલ્સ’ અને ‘કેશ’ કહેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, જ્યારે પણ કંપની તમારા ફોન માટે કોઈ નવું સોફ્ટવેર અપડેટ (Security Patch) મોકલે છે, ત્યારે તેને ડાઉનલોડ અને ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે વધારાની જગ્યાની જરૂર પડે છે. સમય જતાં આ અપડેટ્સ તમારા ફોનની સ્ટોરેજ પર બોજ બનતા જાય છે.
૪. ભારેખમ કેમેરા અને સોશિયલ મીડિયા કન્ટેન્ટ
૪. ભારેખમ કેમેરા અને સોશિયલ મીડિયા કન્ટેન્ટઆજકાલ બજેટ સ્માર્ટફોનમાં પણ 50MP કે 108MP ના કેમેરા આવી રહ્યા છે. કેમેરા ક્વોલિટી જેટલી સારી હશે, ફોટા અને વીડિયોની સાઈઝ એટલી જ મોટી હશે. એક હાઈ-રેઝોલ્યુશન ફોટો 10MB સુધીનો હોઈ શકે છે અને એક મિનિટનો 4K વીડિયો 300-400MB જગ્યા રોકી શકે છે.
આના ઉપર WhatsApp અને Telegram જેવી એપ્સ અગ્નિમાં ઘી નાખવાનું કામ કરે છે. ગ્રુપ્સમાં આવતા ગુડ મોર્નિંગ મેસેજ, વીડિયો અને ‘ઓટો-ડાઉનલોડ’ ફીચરને કારણે યુઝરને ખબર પણ નથી પડતી અને ફોનની GBs માં સ્ટોરેજ ભરાઈ જાય છે.
કંપનીઓ પૂરી સત્યતા કેમ નથી જણાવતી?
કંપનીઓ ટેકનિકલી ખોટી નથી હોતી, તેઓ ફોનની અંદર લાગેલી ‘મેમરી ચિપ’ ની કુલ ક્ષમતા જણાવે છે. પરંતુ માર્કેટિંગ અને જાહેરાતોમાં તેઓ ક્યારેય એ સ્પષ્ટ નથી કરતા કે “128GB માંથી માત્ર 100GB જ યુઝર માટે ઉપલબ્ધ હશે.” આ માહિતી અવારનવાર ખૂબ જ નાના અક્ષરોમાં અથવા વેબસાઇટના નિયમો અને શરતો (Terms & Conditions) માં છુપાયેલી હોય છે. યુઝરને લાગે છે કે તેને પૂરી 128GB જગ્યા મળશે, જ્યારે સત્ય કંઈક અલગ હોય છે.
સ્ટોરેજની સમસ્યાથી કેવી રીતે બચવું? કેટલીક સરળ ટિપ્સ:
-
બિનજરૂરી એપ્સ હટાવો: જે એપ્સનો તમે ઉપયોગ નથી કરતા, તેને તરત જ ડિલીટ કે ડિસેબલ કરો.
-
ક્લાઉડ સ્ટોરેજનો ઉપયોગ: તમારા જૂના ફોટા અને વીડિયોને Google Photos કે iCloud પર બેકઅપ કરો જેથી ફોનની મેમરી ખાલી રહે.
-
WhatsApp ની સફાઈ: વોટ્સએપ સેટિંગ્સમાં જઈને ‘Media Auto-Download’ ને બંધ કરી દો.
-
કેશ ક્લિયર કરો: સમયાંતરે મોટી એપ્સ (જેમ કે યુટ્યુબ કે ક્રોમ) નો કેશ ડેટા સાફ કરતા રહો.
-
યોગ્ય સ્ટોરેજ પસંદ કરો: જો તમારું બજેટ પરવાનગી આપે, તો હંમેશા તમારી જરૂરિયાત કરતા એક સ્ટેપ ઉપરની સ્ટોરેજ વાળો ફોન લો (જેમ કે 128 ની જગ્યાએ 256GB), કારણ કે ભવિષ્યમાં એપ્સની સાઈઝ હજુ વધવાની છે.
નિષ્કર્ષ
સ્માર્ટફોન કંપનીઓ તમારી પાસે કંઈ છુપાવતી નથી, પરંતુ તેઓ પૂરી સત્યતા પણ જણાવતી નથી. ડબ્બા પર લખેલી સ્ટોરેજ અને અસલી સ્ટોરેજ વચ્ચેનો તફાવત હંમેશા રહેશે. તેથી ફોન ખરીદતી વખતે જાગૃત રહો અને માત્ર નંબર પર ન જઈને તમારી અસલી જરૂરિયાતને સમજો.
