સાંભરની સુગંધથી મહેકશે આખું ઘર! જાણો પરફેક્ટ સાંભર મસાલો બનાવવાનું સચોટ માપ
નમસ્તે મિત્રો! દક્ષિણ ભારતીય વાનગીઓની વાત હોય અને ગરમાગરમ સાંભરનો ઉલ્લેખ ન થાય, એવું તો બની જ ન શકે. ઈડલી હોય, ઢોસા હોય કે વડા, સાંભર વગર બધું જ અધૂરું લાગે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે હોટલના સાંભરમાં જે ખાસ સુગંધ અને સ્વાદ હોય છે, તે ઘણીવાર ઘરે નથી આવતો?
તેનું સૌથી મોટું રહસ્ય છે— તાજો સાંભર મસાલો.
મોટાભાગે આપણે બજારમાંથી પેકેટ વાળો મસાલો લાવીએ છીએ, જે ખબર નહીં ક્યારનો દળાયેલો હોય છે અને પોતાની અસલી સુગંધ ગુમાવી ચૂક્યો હોય છે. આજના આ લેખમાં હું તમારી સાથે સાંભર મસાલો બનાવવાની એવી ‘સિક્રેટ’ રેસીપી શેર કરીશ, જેને બનાવ્યા પછી તમારું રસોડું કોઈ સાઉથ ઈન્ડિયન રેસ્ટોરન્ટની જેમ મહેકવા લાગશે. માનો, આ બનાવવું ખૂબ જ સરળ છે અને ઘરે બનાવેલો મસાલો શુદ્ધતાની પૂરી ગેરંટી આપે છે.
સાંભર મસાલો બનાવવા માટેની સામગ્રી (Ingredients)
ઘરે મસાલો બનાવવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તમે તમારી પસંદગી મુજબ તીખાશ કે ખટાશને ઓછી-વધારે કરી શકો છો. એક મધ્યમ જાર મસાલો બનાવવા માટે તમારે જોઈશે:
-
આખા ધાણા: 1/2 કપ (આ મસાલાનો આધાર છે)
-
સૂકા લાલ મરચાં: 10-15 (રંગ માટે ‘બેડગી’ અને તીખાશ માટે ‘ગુંટૂર’ મરચાંનું મિશ્રણ લેવું)
-
ચણાની દાળ: 2 મોટી ચમચી (ઘટ્ટતા અને સોડમ માટે)
-
અડદની દાળ: 1 મોટી ચમચી
-
આખું જીરું: 1 મોટી ચમચી
-
મેથી દાણા: 1 નાની ચમચી (વધારે ન નાખવા, નહીંતર મસાલો કડવો થઈ શકે છે)
-
મરી: 1 નાની ચમચી
-
રાઈ: 1 નાની ચમચી
-
મીઠો લીમડો: 20-25 તાજા પાન (સાંભરનો અસલી જીવ)
-
હળદર પાવડર: 1 નાની ચમચી
-
હીંગ: 1/2 નાની ચમચી
બનાવવાની રીત: સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગાઈડ
સાંભર મસાલો બનાવવો એ એક કળા છે, જ્યાં મસાલા શેકવાની રીત સૌથી વધુ મહત્વ ધરાવે છે.
૧. લીમડાના પાનને સુકવવા
સૌ પ્રથમ લીમડાના પાનને ધોઈને લૂછી લો. એક ભારે તળિયાવાળી કડાઈ ગરમ કરો અને પાનને ધીમી આંચ પર ત્યાં સુધી શેકો જ્યાં સુધી તે એકદમ કડક (Crispy) ન થઈ જાય. તેને કાઢીને અલગ રાખી દો.
૨. દાળને શેકવી
એ જ કડાઈમાં ચણાની દાળ અને અડદની દાળ નાખો. તેને ધીમી આંચ પર ત્યાં સુધી શેકો જ્યાં સુધી તેનો રંગ હળવો ગુલાબી કે સોનેરી ન થઈ જાય અને સરસ સુગંધ ન આવવા લાગે. ધ્યાન રહે, આંચ તેજ ન કરવી નહીંતર દાળ અંદરથી કાચી રહી જશે.
૩. આખા મસાલાનો વારો
હવે તેમાં આખા ધાણા, જીરું, મેથી દાણા, મરી અને રાઈ નાખો. તેને 2-3 મિનિટ સુધી શેકો. છેલ્લે સૂકા લાલ મરચાં નાખો. મરચાંને છેલ્લે એટલા માટે નાખવાના કારણ કે તે જલ્દી બળી જાય છે.
૪. ઠંડું કરવું અને મિક્સ કરવું
જ્યારે બધા મસાલા શેકાઈ જાય, ત્યારે ગેસ બંધ કરી દો. હવે તેમાં હળદર અને હીંગ ઉમેરો (કડાઈની ગરમી જ તેના માટે પૂરતી છે). આ આખા મિશ્રણને એક મોટી થાળીમાં ફેલાવી દો અને પૂરેપૂરું ઠંડું થવા દો.
-
પ્રો ટિપ: ગરમ મસાલાને ક્યારેય ન દળવા, તેનાથી મસાલાનું તેલ નીકળી જાય છે અને સ્વાદ બગડી જાય છે.
૫. દળવું અને ગાળવું
ઠંડા થયેલા મસાલાને મિક્સર જારમાં નાખો. તેને થોડો કરકરો કે બારીક (તમારી પસંદ મુજબ) દળી લો. દળતી વખતે મિક્સર સતત ન ચલાવવું, ‘પલ્સ’ મોડ પર રોકાઈ-રોકાઈને ચલાવવું. અંતમાં, એક ઝીણી ગરણીથી ચાળી લો જેથી કોઈ મોટા ટુકડા ન રહે.
સાંભર મસાલાને લાંબા સમય સુધી તાજો રાખવાની ટિપ્સ
-
કાચની બરણી: મસાલાને હંમેશા કાચની એર-ટાઈટ બરણીમાં રાખો. પ્લાસ્ટિકના ડબ્બામાં મસાલાની ગંધ અને રંગ બંને બગડી શકે છે.
-
ભેજથી બચાવો: મસાલો કાઢવા માટે હંમેશા કોરી અને સાફ ચમચીનો ઉપયોગ કરો.
-
ફ્રીજનો ઉપયોગ: જો તમે વધારે માત્રામાં મસાલો બનાવ્યો હોય, તો એક નાનો ભાગ બહાર રાખો અને બાકીનો ફ્રીજમાં રાખી દો. આનાથી મસાલો 6 મહિના સુધી એકદમ તાજો રહે છે.
શા માટે ઘરે બનાવેલો મસાલો શ્રેષ્ઠ છે?
૧. શુદ્ધતા: બજારના મસાલામાં ઘણીવાર રંગ અને ફિલર્સ (જેમ કે ચોખાનો ભૂકો) ભેળવવામાં આવે છે. ઘરે તમે શ્રેષ્ઠ ક્વોલિટીની વસ્તુઓ પસંદ કરો છો.
૨. કોઈ પ્રિઝર્વેટિવ નહીં: ઘરના મસાલામાં કોઈ પણ નુકસાનકારક કેમિકલ કે આર્ટિફિશિયલ ફ્લેવર હોતી નથી.
૩. અનોખો સ્વાદ: ઘરે શેકેલા મસાલાની તાજી સુગંધ જે સાંભરમાં આવે છે, તે કોઈ પણ પેકેટ બંધ મસાલામાં શક્ય નથી.
સાંભર બનાવતી વખતે ઘણીવાર લોકો મસાલો શરૂઆતમાં જ નાખી દે છે. મારી સલાહ છે કે જ્યારે શાકભાજી અને દાળ સારી રીતે ચઢી જાય, ત્યારે છેલ્લે આમલીના પાણીની સાથે સાંભર મસાલો ઉમેરો. આનાથી મસાલાની તાજગી અને સ્વાદ જળવાઈ રહે છે.
સાથે જ, જો તમે થોડું કાશ્મીરી લાલ મરચું વાપરશો, તો સાંભરનો રંગ હોટલ જેવો ઘેરો લાલ આવશે અને તે બહુ તીખું પણ નહીં લાગે.
