ધરણાં કરવા માટે ચૂકવવા પડશે ₹1.21 લાખ! દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં બુકિંગની મુશ્કેલી
દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવા ઇચ્છતા રાજકીય પક્ષો, સામાજિક સંગઠનો અને સામાન્ય નાગરિકો માટે મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે. જંતર-મંતરને સત્તાવાર વિરોધ પ્રદર્શનનાં સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કર્યા બાદ હવે રામલીલા મેદાનમાં પણ પ્રદર્શનનું આયોજન કરવું સરળ રહ્યું નથી. અહીં આગામી અઢી મહિના સુધી બુકિંગ માટેની તારીખો લગભગ ઉપલબ્ધ નથી. એટલું જ નહીં, એક દિવસ માટે મેદાન બુક કરાવવાનો પ્રારંભિક ખર્ચ ટેક્સ સહિત આશરે રૂ. 1.21 લાખ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં ખાસ કરીને નાનાં સંગઠનો અને મર્યાદિત આર્થિક સંસાધનો ધરાવતા જૂથો માટે વિરોધ પ્રદર્શનનું આયોજન કરવું મોટો પડકાર બની શકે છે.
જંતર-મંતર બાદ હવે ત્રણ નવા સ્થળો નક્કી
દિલ્હી પોલીસ કમિશનર અનુરાગ કુમારના 11 ઓક્ટોબર, 2026ના આદેશ અનુસાર, જંતર-મંતરને સત્તાવાર વિરોધ સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે. તેના સ્થાને રામલીલા મેદાન, બુરાડી મેદાન અને પૂર્વ દિલ્હીના CBD ગ્રાઉન્ડને વિરોધ પ્રદર્શન માટેનાં સ્થળો તરીકે નક્કી કરવામાં આવ્યાં છે.
આ નિર્ણયથી દિલ્હીમાં જાહેર કાર્યક્રમો અને દેખાવો માટેની વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર થયો છે. અગાઉ જંતર-મંતર વિવિધ રાજકીય, સામાજિક અને નાગરિક આંદોલનોનું જાણીતું કેન્દ્ર રહ્યું હતું. હવે પ્રદર્શનકારીઓએ નવા સ્થળોએ આયોજન કરવા માટેની વ્યવસ્થા સમજવી પડશે.
પોલીસ દ્વારા આ સ્થળોએ પ્રદર્શન માટે મંજૂરી, સુરક્ષા અને અન્ય નિયમો અંગે વિગતવાર સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) પણ અલગથી જાહેર કરવામાં આવશે.
એક દિવસના બુકિંગ માટે કેટલો ખર્ચ થશે?
રામલીલા મેદાનમાં વિરોધ પ્રદર્શન યોજવા માટે આયોજકોએ નોંધપાત્ર રકમ ખર્ચવી પડી શકે છે. દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD)ના હોર્ટિકલ્ચર વિભાગ દ્વારા મેદાનનું બુકિંગ કરવામાં આવે છે.
મેદાનના એક દિવસના બુકિંગ માટે રૂ. 50,000 ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત રૂ. 55,000ની સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ પણ ચૂકવવી પડે છે, જે નિયમો અનુસાર પરત મળી શકે છે. ટેક્સ સહિત એક દિવસના બુકિંગ માટેનો પ્રારંભિક ખર્ચ આશરે રૂ. 1.21 લાખ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં માત્ર પૈસા ચૂકવવાથી જ મંજૂરી મળી જતી નથી. બુકિંગને અંતિમ મંજૂરી આપતાં પહેલાં દિલ્હી પોલીસ પાસેથી નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ (NOC) મેળવવું પણ જરૂરી છે.
આગામી અઢી મહિના સુધી તારીખો ઉપલબ્ધ નથી
રામલીલા મેદાનમાં બુકિંગની સમસ્યામાં વધુ એક મુશ્કેલી ઉમેરાઈ છે. તહેવારો અને અન્ય કાર્યક્રમોને કારણે મેદાન અગાઉથી જ વ્યસ્ત છે. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, વર્ષ 2026માં હવે 29, 30 અને 31 ડિસેમ્બરની તારીખો જ બુકિંગ માટે ઉપલબ્ધ હોવાનું જણાવાયું છે.
આથી કોઈ સંગઠનને તાત્કાલિક વિરોધ પ્રદર્શન કરવું હોય તો તેને તારીખ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. કાર્યક્રમ માટે સ્થળની મંજૂરી, પોલીસની NOC અને અન્ય તૈયારીઓમાં પણ સમય લાગી શકે છે.
50 હજાર લોકોની ક્ષમતા, પરંતુ મફત જગ્યામાં મર્યાદા
આશરે 12 એકરમાં ફેલાયેલા રામલીલા મેદાનમાં લગભગ 50,000 લોકોની બેઠક ક્ષમતા છે. જોકે, મેદાનના એક નાના ભાગમાં મફતમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવાની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. આ જગ્યાની ક્ષમતા માત્ર 150 લોકોની છે.
નાના જૂથો માટે આ વિકલ્પ ઉપયોગી બની શકે છે, પરંતુ મોટા જનઆંદોલન અથવા વિશાળ રેલી માટે આટલી જગ્યા પૂરતી સાબિત થાય તે જરૂરી નથી. પરિણામે, મોટા કાર્યક્રમો યોજવા ઇચ્છતાં સંગઠનોને વધુ ખર્ચાળ બુકિંગનો વિકલ્પ પસંદ કરવો પડી શકે છે.
જાહેર વિરોધના અધિકાર સામે ખર્ચનો પ્રશ્ન
રામલીલા મેદાનનો ઇતિહાસ દેશનાં અનેક રાજકીય આંદોલનો અને જાહેર રેલીઓ સાથે જોડાયેલો છે. આ મેદાન લાંબા સમયથી લોકો માટે પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરવાનું મહત્ત્વનું સ્થળ રહ્યું છે.
બીજી તરફ, અધિકારીઓનું કહેવું છે કે મેદાન મફતમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે તો નાગરિક સંસ્થાને દરરોજ ઓછામાં ઓછા રૂ. 50,000ની આવકનું નુકસાન થઈ શકે છે. તેથી મેદાનના સંચાલન ખર્ચ અને જાહેર ઉપયોગ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો મુદ્દો પણ મહત્ત્વનો છે.
જંતર-મંતરને યાદીમાંથી દૂર કર્યા બાદ હવે રામલીલા મેદાન, બુરાડી મેદાન અને CBD ગ્રાઉન્ડ પર વિરોધ પ્રદર્શનની નવી વ્યવસ્થા કેવી રીતે અમલમાં આવે છે તે જોવું મહત્ત્વનું રહેશે. ખાસ કરીને મંજૂરીની પ્રક્રિયા, ઉપલબ્ધ તારીખો અને નાના સંગઠનો માટેની સુવિધાઓ અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી બનશે.
લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન નાગરિકોને પોતાની વાત રજૂ કરવાની એક મહત્ત્વપૂર્ણ રીત છે. તેથી સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત સાથે સામાન્ય નાગરિકો તથા નાના સંગઠનો માટે આ પ્રક્રિયા કેટલી સરળ અને સુલભ રહે છે, તેના પર સૌની નજર રહેશે.
