પ્રોફેશનલ કોલેજો પર સુપ્રીમ કોર્ટની લગામ! “એડમિશન પહેલાં જ વાલીઓને ખબર હોવી જોઈએ આખા કોર્સનો ખર્ચ”
શિક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ માટે સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી એક ખૂબ જ રાહતજનક અને મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ પ્રોફેશનલ કોર્સ (Professional Courses) ની સમગ્ર અવધિ માટેની ફી એડમિશન શરૂ થાય તે પહેલાં જ નક્કી કરી દેવી જોઈએ. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે એકવાર કોર્સ શરૂ થઈ ગયા પછી વચ્ચેના સત્રમાં ફીમાં કોઈપણ પ્રકારનો ફેરફાર કરવો જોઈએ નહીં.
વિદ્યાર્થીઓ અને પરિવારો પર આવતા અચાનક આર્થિક બોજને ટાળવો
જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની બેન્ચે સુનાવણી દરમિયાન આ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે ચાર કે પાંચ વર્ષના લાંબા પ્રોફેશનલ કોર્સમાં પ્રવેશ લેનાર વિદ્યાર્થી અને તેના પરિવારને પહેલા જ દિવસથી એ સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ કે તેમના અભ્યાસ પર કુલ કેટલો નાણાકીય ખર્ચ થવાનો છે.
અદાલતે જણાવ્યું કે ફી નક્કી કરતી સમિતિઓ (Fee Fixing Committees) ની જવાબદારી છે કે તેઓ કોર્સ દરમિયાન થનારા સંભવિત ખર્ચ અને મોંઘવારીનો સાચો અંદાજ અગાઉથી જ લગાવી લે. સમિતિઓએ એડમિશન પ્રક્રિયા શરૂ થતા પહેલા જ પોતાની ભલામણો સોંપી દેવી જોઈએ જેથી વિદ્યાર્થીઓ માનસિક અને આર્થિક રીતે સંપૂર્ણપણે તૈયાર રહી શકે.
કઈ ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં જ થઈ શકશે ફેરફાર?
જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્વીકાર્યું છે કે કેટલીક અત્યંત દુર્લભ અને અસાધારણ પરિસ્થિતિઓ એવી હોઈ શકે છે, જ્યાં ફેરફાર કરવો જરૂરી બની જાય. અદાલતના મતે, જો કોઈ મોટી આર્થિક કટોકટી ઊભી થાય અથવા સરકારના કોઈ નવા કાયદાના કારણે કોઈ અણધાર્યો ખર્ચ સામે આવે, તો જ ફીમાં સંશોધન કરી શકાશે.
પરંતુ, બેન્ચે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા ફેરફાર માત્ર અપવાદરૂપ (Exceptions) જ હોવા જોઈએ. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને ફીના મામલે સંપૂર્ણ અનિશ્ચિતતા અને માનસિક તણાવથી બચાવવાનો છે.
ફી સમિતિઓએ બનવું પડશે સ્થાયી અને સક્રિય
સુપ્રીમ કોર્ટે દેશભરની ફી નિર્ધારણ સમિતિઓ અંગે પણ કડક નિર્દેશો આપ્યા છે. અદાલતે કહ્યું કે આ સમિતિઓએ એક સ્થાયી સંસ્થા (Permanent Body) તરીકે કામ કરવું જોઈએ, જે સમય-સમય પર ખર્ચનું સાચું મૂલ્યાંકન કરવામાં સક્ષમ હોય. તેમની કાર્યપ્રણાલી એવી હોવી જોઈએ કે દર વર્ષે એડમિશન પ્રક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં જ પારદર્શક રીતે ફી નક્કી કરી દેવામાં આવે, જે સમગ્ર કોર્સની અવધિને આવરી લે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદ ‘ડૉ. બીસી રૉય એન્જિનિયરિંગ કૉલેજ’ અને અન્ય ખાનગી કૉલેજોની તે અરજીઓ સાથે જોડાયેલો છે, જે તેમણે કલકત્તા હાઈકોર્ટના એક ચુકાદા વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરી હતી. હાઈકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં આ ખાનગી કૉલેજોને તે વિદ્યાર્થીઓ પર અચાનક ફી વધારો લાગુ કરવાથી રોકી દીધા હતા, જેઓ અગાઉથી જ સંસ્થામાં અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ ચુકાદાને યોગ્ય ઠેરવતા ખાનગી કૉલેજોની અરજી ફગાવી દીધી છે, જેનાથી દેશભરના લાખો પ્રોફેશનલ વિદ્યાર્થીઓને મોટી કાનૂની સુરક્ષા મળી ગઈ છે.
