IND vs WI: વેસ્ટ ઈન્ડિઝ સામેની T20 પહેલાં ટીમ ઈન્ડિયાએ ગાયું ‘વંદે માતરમ’, લખનઉમાં જોવા મળ્યો ખાસ નજારો
ભારત અને વેસ્ટ ઈન્ડિઝ વચ્ચે પાંચ મેચની T20 આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રેણીની શરૂઆત મંગળવારે, 6 ઓક્ટોબરથી લખનઉના ભારત રત્ન શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયી એકાના ક્રિકેટ સ્ટેડિયમમાં થઈ. મેચ શરૂ થાય તે પહેલાં મેદાન પર એક ખાસ અને ધ્યાન ખેંચે તેવી ઘટના જોવા મળી. ભારતીય ખેલાડીઓએ રાષ્ટ્રગાન પહેલાં ‘વંદે માતરમ’નું સામૂહિક ગાન કર્યું અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રગાન વગાડવામાં આવ્યું. આ દૃશ્યે સ્ટેડિયમમાં હાજર ક્રિકેટ ચાહકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.
ભારતીય ક્રિકેટમાં પ્રી-મેચ સેરેમનીનો આ બદલાયેલો અંદાજ અગાઉ પણ જોવા મળ્યો છે. સપ્ટેમ્બરમાં અફઘાનિસ્તાન સામે દિલ્હીમાં રમાયેલી T20 મેચ દરમિયાન પણ રાષ્ટ્રગાન પહેલાં ‘વંદે માતરમ’ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારથી આ વ્યવસ્થા અંગે ક્રિકેટ જગતમાં ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. હવે વેસ્ટ ઈન્ડિઝ સામેની ઘરઆંગણે રમાતી T20 શ્રેણીના પ્રથમ મુકાબલામાં પણ આવી જ પ્રક્રિયા જોવા મળતાં આ બાબત વધુ ચર્ચામાં આવી છે.
લખનઉના મેદાન પર જોવા મળ્યો દેશભક્તિનો માહોલ
મેચ શરૂ થાય તે પહેલાં બંને ટીમોના ખેલાડીઓ મેદાન પર એકઠા થયા હતા. સામાન્ય રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ મેચ પહેલાં રાષ્ટ્રગાન અને ત્યારબાદ અન્ય ઔપચારિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. પરંતુ આ વખતે ભારતીય ખેલાડીઓની હાજરીમાં સૌપ્રથમ ‘વંદે માતરમ’નું ગાન થયું. ત્યારબાદ ‘જન ગણ મન’ સાથે રાષ્ટ્રગાનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ.
સ્ટેડિયમમાં હાજર દર્શકોએ પણ આ સમગ્ર ક્ષણ દરમિયાન શિસ્ત અને સન્માન સાથે ભાગ લીધો. ભારતીય ખેલાડીઓ પણ મેદાન પર ગંભીરતા અને ગૌરવ સાથે ઊભા જોવા મળ્યા હતા. ક્રિકેટ મેચની શરૂઆત પહેલાંનો આ પ્રસંગ રમતથી આગળ વધીને રાષ્ટ્રીય ભાવનાનો અનુભવ કરાવતો જોવા મળ્યો.
ખાસ વાત એ છે કે ‘વંદે માતરમ’ને ભારતના રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે અને ‘જન ગણ મન’ને રાષ્ટ્રીય ગાન તરીકે અલગ સત્તાવાર સ્થાન મળેલું છે. એટલે બંનેને સાથે રજૂ કરવામાં આવે ત્યારે એકે બીજાનું સ્થાન લીધું છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. 2026માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય ગીતના ગાન અને રજૂઆત અંગે માર્ગદર્શિકાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે.
અફઘાનિસ્તાન બાદ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ સામે પણ જોવા મળી સમાન પ્રક્રિયા
આ પ્રકારની પ્રી-મેચ સેરેમની પહેલી વખત સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારત અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચેની T20 મેચ દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં જોવા મળી હતી. દિલ્હીના અરુણ જેટલી સ્ટેડિયમમાં ‘વંદે માતરમ’ બાદ ‘જન ગણ મન’ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, આ ભારતીય પુરુષ ક્રિકેટ ટીમની આંતરરાષ્ટ્રીય મેચમાં રાષ્ટ્રીય ગીતને રાષ્ટ્રગાન પહેલાં રજૂ કરવાની પ્રથમ જાણીતી ઘટના હતી.
આ ઘટનાને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર પણ ભારે ચર્ચા થઈ હતી. કેટલાક ચાહકોએ આ પહેલને આવકારી હતી અને ક્રિકેટના મેદાન પર દેશભક્તિની ભાવના સાથે જોડાયેલી આ ક્ષણને ગૌરવપૂર્ણ ગણાવી હતી. બીજી તરફ કેટલાક લોકોએ સવાલ કર્યો હતો કે રમતગમતના કાર્યક્રમોમાં રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રગાનની રજૂઆત માટેની પ્રક્રિયા કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવી રહી છે.
લખનઉમાં ફરી એકવાર આ જ ક્રમ જોવા મળ્યો છે. જેના કારણે એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે ભારતમાં રમાતી કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રેણીઓની શરૂઆતમાં હવે આ પ્રકારની સેરેમની જોવા મળી શકે છે. જોકે દરેક મેચ માટે એકસરખી વ્યવસ્થા થશે કે નહીં તે અંગે અલગથી સત્તાવાર સ્પષ્ટતા જોવી જરૂરી રહેશે.
‘વંદે માતરમ’ને લઈને 2026માં વધ્યું મહત્વ
2026માં ‘વંદે માતરમ’ની 150મી વર્ષગાંઠને લઈને દેશભરમાં વિવિધ કાર્યક્રમો યોજાઈ રહ્યા છે. કેન્દ્રના ગૃહ મંત્રાલયે રાષ્ટ્રીય ગીતની રજૂઆત માટે ચોક્કસ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. આ માર્ગદર્શિકામાં ગીતના સત્તાવાર સંસ્કરણ, રજૂઆતની રીત અને વિવિધ પ્રસંગોમાં તેનું ગાન કેવી રીતે થવું જોઈએ તેની વિગતો આપવામાં આવી છે.
અહેવાલો મુજબ સંપૂર્ણ સત્તાવાર સંસ્કરણ રજૂ કરવામાં આવે તો ‘વંદે માતરમ’ની અવધિ આશરે 3 મિનિટ 10 સેકન્ડ જેટલી થાય છે. ત્યારબાદ રાષ્ટ્રગાનની રજૂઆત કરવામાં આવે છે. આ બંનેને સાથે રજૂ કરવામાં આવે ત્યારે રાષ્ટ્રીય ગીત પહેલાં અને રાષ્ટ્રગાન પછી આવે છે.
આ વ્યવસ્થા માત્ર ક્રિકેટ પૂરતી મર્યાદિત નથી. 2026 દરમિયાન વિવિધ સરકારી અને જાહેર કાર્યક્રમોમાં પણ ‘વંદે માતરમ’ને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. જોકે રમતગમતની દરેક આંતરરાષ્ટ્રીય મેચ માટે આ જ નિયમ ફરજિયાત છે કે નહીં, તે મુદ્દે અલગ-અલગ અહેવાલોમાં ચર્ચા જોવા મળી છે. તેથી ક્રિકેટ બોર્ડ અથવા સંબંધિત સત્તાવાળાઓની ચોક્કસ મેચ-દર-મેચ વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ બને છે.
લખનઉમાં ક્રિકેટનો ઉત્સાહ પણ ચરમસીમાએ
‘વંદે માતરમ’ અને રાષ્ટ્રગાન બાદ ચાહકોનું ધ્યાન ફરી ક્રિકેટ તરફ વળ્યું. ભારત અને વેસ્ટ ઈન્ડિઝ વચ્ચેની પાંચ મેચની T20 શ્રેણીની આ પ્રથમ મેચ છે. બંને ટીમો માટે આ શ્રેણી આગામી ક્રિકેટ આયોજનને ધ્યાનમાં રાખીને મહત્વપૂર્ણ છે.
ભારત તાજેતરમાં એશિયન ગેમ્સમાં શાનદાર પ્રદર્શન કરીને ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા બાદ T20 ફોર્મેટમાં ઉતર્યું છે. બીજી તરફ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ સામે ભારતે આ પહેલાં ત્રણ મેચની ODI શ્રેણી પણ રમી હતી. આ શ્રેણીમાં ભારતે 2-1થી જીત મેળવી હતી. હવે બંને ટીમોનું ધ્યાન T20 ફોર્મેટમાં પોતાની તાકાત અને ખેલાડીઓની ક્ષમતાને અજમાવવા પર છે.
પાંચ મેચની આ T20 શ્રેણી 6 ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈને 17 ઓક્ટોબર સુધી ચાલશે. પ્રથમ મેચ લખનઉમાં છે, જ્યારે ત્યારબાદ રાંચી, ઈન્દોર, હૈદરાબાદ અને બેંગલુરુમાં મુકાબલા રમાશે. તમામ મેચો સાંજે 7 વાગ્યાથી શરૂ થવાના છે.
પ્રથમ મેચમાં ટીમની પસંદગી પણ ચર્ચામાં
લખનઉમાં રમાયેલી પ્રથમ T20માં ભારતીય ટીમની પસંદગી પણ ચાહકો માટે ચર્ચાનો વિષય બની હતી. ટીમ મેનેજમેન્ટે કેટલાક ખેલાડીઓને તક આપી હતી, જ્યારે કેટલાક જાણીતા નામોને પ્લેઇંગ ઇલેવનમાં સ્થાન મળ્યું નહોતું.
આ મેચમાં નમન ધીરને T20 આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં ડેબ્યૂ કરવાની તક મળી. તેમને અર્શદીપ સિંહે ડેબ્યૂ કેપ આપી હતી. નમન ધીર અગાઉ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ સામેની ODI શ્રેણીમાં પણ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં પ્રવેશ કરી ચૂક્યા હતા. બીજી તરફ યુવા બેટર વૈભવ સૂર્યવંશીને પ્રથમ T20 માટે પ્લેઇંગ ઇલેવનમાં સ્થાન મળ્યું નહોતું.
ટીમની પસંદગી બતાવે છે કે ભારતીય ટીમ મેનેજમેન્ટ માત્ર તાત્કાલિક પરિણામ પર જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્ય માટે ખેલાડીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અનુભવ આપવાની દિશામાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. T20 ક્રિકેટમાં સતત નવા ખેલાડીઓને અજમાવવાની જરૂરિયાત રહે છે, કારણ કે આ ફોર્મેટમાં મેચની પરિસ્થિતિ થોડી જ ઓવરમાં બદલાઈ શકે છે.
‘વંદે માતરમ’ની રજૂઆતથી શું સંદેશ મળે છે?
ક્રિકેટ ભારતમાં માત્ર રમત નથી. કરોડો લોકો માટે ભારતીય ટીમ સાથે જોડાયેલી દરેક ક્ષણ ભાવનાત્મક મહત્વ ધરાવે છે. જ્યારે ખેલાડીઓ રાષ્ટ્રગાન દરમિયાન એકસાથે ઊભા રહે છે ત્યારે દેશભક્તિ અને રમત વચ્ચેનું જોડાણ વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
‘વંદે માતરમ’ને રાષ્ટ્રગાન પહેલાં રજૂ કરવાની પરંપરા તાજેતરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં જોવા મળી છે. આથી પ્રી-મેચ સેરેમનીનું સ્વરૂપ પણ થોડું બદલાતું જોવા મળી રહ્યું છે. જોકે આ ફેરફારને સમજતી વખતે એ યાદ રાખવું જરૂરી છે કે રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રીય ગાન બંનેનું પોતાનું અલગ સત્તાવાર સ્થાન છે. ‘વંદે માતરમ’ રજૂ થવાથી ‘જન ગણ મન’નું મહત્વ કે દરજ્જો ઓછો થતો નથી.
લખનઉની મેચે આ મુદ્દાને ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવ્યો છે. સ્ટેડિયમમાં ખેલાડીઓ, દર્શકો અને મેચ સાથે જોડાયેલા તમામ લોકો માટે આ એક અલગ પ્રકારનો પ્રી-મેચ અનુભવ હતો.
હવે આગળની મેચોમાં શું જોવા મળશે?
ભારત અને વેસ્ટ ઈન્ડિઝ વચ્ચેની શ્રેણી હજુ લાંબી છે. લખનઉ બાદ બંને ટીમો રાંચી, ઈન્દોર, હૈદરાબાદ અને બેંગલુરુમાં આમને-સામને આવશે. આ દરમિયાન ટીમની વ્યૂહરચના, ખેલાડીઓની ફોર્મ અને પ્લેઇંગ ઇલેવનમાં ફેરફાર પર ચાહકોની નજર રહેશે.
સાથે જ પ્રથમ મેચમાં જોવા મળેલી ‘વંદે માતરમ’ બાદ રાષ્ટ્રગાનની પ્રક્રિયા આગામી ભારતીય ઘરઆંગણાની મેચોમાં પણ જોવા મળે છે કે નહીં, તે પણ રસપ્રદ રહેશે. હાલમાં એટલું ચોક્કસ છે કે લખનઉમાં ભારત-વેસ્ટ ઈન્ડિઝ T20ની શરૂઆત પહેલાં ક્રિકેટ અને દેશભક્તિનો અનોખો સંગમ જોવા મળ્યો.
એક તરફ મેદાન પર ભારતના ખેલાડીઓ જીત માટે ઉતર્યા હતા, તો બીજી તરફ મેચ શરૂ થવા પહેલાં ‘વંદે માતરમ’ અને ‘જન ગણ મન’ના ગુંજતા સ્વરે વાતાવરણમાં અલગ જ ઊર્જા ભરી હતી. ક્રિકેટની ભાષામાં કહીએ તો મેચની પહેલી બોલ ફેંકાય તે પહેલાં જ આ પ્રી-મેચ સેરેમનીએ દિવસની શરૂઆતને યાદગાર બનાવી દીધી હતી.
