હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બન્યો US Territory? ટ્રુથ સોશિયલની પોસ્ટે દુનિયાભરમાં મચાવ્યો ખળભળાટ!
દુનિયાભરના ઉર્જા વ્યાપાર અને ભૂ-રાજનીતિ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ માનવામાં આવતા હોર્મુઝ જળડમરુમધ્ય (Strait of Hormuz)ને લઈને એક નવો અને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક નવો નકશો શેર કર્યો છે. આ નકશાની સૌથી ખાસ અને આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે તેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સમગ્ર વિસ્તારને ‘અમેરિકાનો નવો વિસ્તાર’ (New US Territory) દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ વિવાદિત નકશાને કોઈપણ વિસ્તૃત ટિપ્પણી કે નિવેદન વિના પોસ્ટ કર્યો, પરંતુ તેના જાહેર થતાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખળભળાટ મચી ગયો છે. ખરેખર, આ પગલું અચાનક ઉઠાવવામાં આવ્યું નથી. આના બરાબર એક અઠવાડિયા પહેલા જ ટ્રમ્પે પોતાના એક નિવેદનમાં સંકેત આપ્યો હતો કે તેઓ ‘ખૂબ જલ્દી’ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અમેરિકન ક્ષેત્ર જાહેર કરવાના છે. તેમની આ તાજી પોસ્ટે હવે તે આશંકાઓ પર મહોર લગાવી દીધી છે, જેનાથી મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પહેલેથી જ ચાલી રહેલો તણાવ વધુ ગંભીર વળાંક પર પહોંચી ગયો છે.
ઈરાનનો પલટવાર: ‘જ્યાં સુધી શરતો પૂરી નહીં થાય, બંધ રહેશે જળમાર્ગ’
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આ પગલાંના તરત જ પછી ઈરાન તરફથી પણ અત્યંત કડક અને આક્રમક વલણ જોવા મળ્યું છે. ઈરાનની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાકર ગાલિબાફે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા સાથે નક્કી થયેલા 14-સૂત્રીય સમજૂતી કરાર (MoU) માં સામેલ ઈરાનની તમામ માંગણીઓ પૂરી કરવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને દરિયાઈ વાહનવ્યવહાર માટે સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવામાં આવશે.
ગાલિબાફે તેહરાનમાં પત્રકારો અને પોતાની સંસદને સંબોધિત કરતા કહ્યું કે જ્યાં સુધી અમેરિકા પોતાના વચનો પૂરા નથી કરતું, ત્યાં સુધી આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગને ખોલવાનો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં અમેરિકી પ્રશાસન સામે પોતાની શરતો રાખી, જેમાં સામેલ છે:
આર્થિક નાકાબંધીનો અંત: ઈરાન પર લગાવવામાં આવેલા તમામ પ્રકારના કડક આર્થિક અને વ્યાપારિક પ્રતિબંધોને તાત્કાલિક હટાવવામાં આવે.
ફ્રીઝ સંપત્તિઓની વાપસી: વિદેશો અને અમેરિકી બેંકોમાં ઈરાનની રોકવામાં આવેલી (ફ્રીઝ કરાયેલી) અબજો ડોલરની રાષ્ટ્રીય સંપત્તિને કોઈપણ શરત વિના તાત્કાલિક પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે.
તેલ નિકાસ પર છૂટ: ઈરાનના કાચા તેલ (Crude Oil) ની આંતરરાષ્ટ્રીય નિકાસ પર લાગેલા તમામ પ્રતિબંધો અને નાકાબંધીને સમાપ્ત કરવામાં આવે.
સૈન્ય અભિયાનો પર રોક: મધ્ય પૂર્વના વિસ્તારમાં ઈરાન વિરુદ્ધ ચાલી રહેલી તમામ સૈન્ય ધમકીઓ, આક્રમક કાર્યવાહીઓ અને ગુપ્ત અભિયાનો પર સંપૂર્ણપણે પૂર્ણવિરામ લગાવવામાં આવે.
‘રક્ષણ ક્ષમતા અને અર્થવ્યવસ્થા થઈ મજબૂત’
‘રક્ષણ ક્ષમતા અને અર્થવ્યવસ્થા થઈ મજબૂત’ઈરાની સંસદના સ્પીકર ગાલિબાફે પોતાના દેશની સંરક્ષણ તૈયારીઓ અને કૂટનીતિક નીતિનો સખત બચાવ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકાએ એ ભૂલ ન કરવી જોઈએ કે ઈરાન કોઈપણ દબાણ સામે ઝૂકવાનું છે. તેમણે ચેતવણી આપતા કહ્યું, “જો દુશ્મન પોતાની આક્રમકતા અથવા ઉશ્કેરણીજનક હરકતોને વધારે છે, તો ઇસ્લામિક રિપબ્લિક તેને તેની વિચારસરણી કરતા પણ ક્યાંય વધુ કારમી હાર આપવા માટે દરેક પળે તૈયાર છે.”
તેમણે આગળ એ પણ ઉજાગર કર્યું કે તાજેતરની કૂટનીતિક વાટાઘાટો અને 14-સૂત્રીય MoU થી જે સમય ઈરાનને મળ્યો છે, તેનો ઉપયોગ દેશે પોતાની સ્થિતિ સુધારવામાં કર્યો છે. ગાલિબાફના જણાવ્યા અનુસાર, આ યુદ્ધવિરામ અને વાતચીતના દોરથી મળેલા સમયનો ફાયદો ઉઠાવીને ઈરાને પોતાની ઘરેલુ અર્થવ્યવસ્થાને તો સંભાળી જ છે, સાથે જ દેશની રક્ષણ ક્ષમતાઓને (Defense Capabilities) પણ પહેલા કરતા ક્યાંય વધુ મજબૂત અને પુનર્ગઠિત કરી લીધી છે.
દુનિયા માટે શા માટે ખતરનાક છે આ ટકરાવ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માત્ર એક દરિયાઈ રસ્તો નથી, પરંતુ તે દુનિયાની ‘ઉર્જા જીવન રેખા’ (Energy Lifeline) માનવામાં આવે છે.
તેલના પુરવઠાનું કેન્દ્ર: દુનિયાભરમાં વપરાશ થતા કુલ કાચા તેલનો લગભગ 20% થી વધુ હિસ્સો આ સાંકળા જળડમરુમધ્યમાંથી પસાર થાય છે.
વૈશ્વિક મંદીનો ખતરો: જો ઈરાન આ રસ્તેથી જહાજોની અવરજવરને લાંબા સમય સુધી રોકે છે, તો દુનિયાભરમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો આસમાને પહોંચી શકે છે. આનાથી ભારત સહિત ઘણા એશિયન અને યુરોપિયન દેશોમાં ઈંધણના ભાવ બેફામ વધી જશે અને મોંઘવારીનો નવો દોર શરૂ થઈ શકે છે.
સૈન્ય ટકરાવની આશંકા: ટ્રમ્પ દ્વારા આ વિસ્તારને અમેરિકન ભૂભાગ જાહેર કરવાથી અમેરિકી નૌકાદળ અને ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) વચ્ચે સીધા સૈન્ય ટકરાવનો ખતરો ખૂબ વધી ગયો છે.
હાલમાં, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ એક તરફ જ્યાં અમેરિકાની આક્રમક વિદેશ નીતિ દર્શાવે છે, તો બીજી તરફ ઈરાનનું કડક વલણ એ સંકેત આપી રહ્યું છે કે આવનારા દિવસોમાં ખાડી દેશોમાં શાંતિની શક્યતા ખૂબ જ ઓછી છે અને મહાસત્તાઓ વચ્ચે સીધો ટકરાવ થવાની સંભાવના ઘણી વધારે છે.
