અમેરિકા સાથે વેપાર સમજૂતી પર ભારતનું કડક વલણ! પિયુષ ગોયલે શું કહ્યું?
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેના તણાવ અને અન્ય ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓના કારણે ટેરિફ (આયાત શુલ્ક) અંગેના સમાચાર થોડા શાંત પડ્યા હતા. પરંતુ, હવે ફરી એકવાર ટેરિફનો મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. અમેરિકી નાણા સચિવ સ્કોટ બેસેન્ટના તાજેતરના નિવેદને ફરીથી આર્થિક જગતમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. એવું લાગે છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર હવે ટેરિફને કાયદાકીય માળખામાં લાવીને ફરીથી લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ સમાચાર માત્ર અમેરિકા માટે જ નહીં, પરંતુ ભારત જેવા દેશો માટે પણ ખૂબ મહત્વના છે.
શું છે આ નવો ટેરિફ વિવાદ?
અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ રાષ્ટ્રપતિને ‘ઇન્ટરનેશનલ ઇમરજન્સી ઇકોનોમિક પાવર્સ એક્ટ’ (IEEPA) હેઠળ ટેરિફ લગાવવાની સત્તા આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ નિર્ણય પછી ટ્રમ્પ સરકારે એક વૈકલ્પિક રસ્તો અપનાવ્યો છે. સ્કોટ બેસેન્ટના જણાવ્યા મુજબ, અત્યારે વહીવટીતંત્ર ‘ટ્રેડ એક્ટ’ની કલમ ૧૨૨ હેઠળ ૧૦% વૈશ્વિક ટેરિફ લગાવી રહ્યું છે, જે એક કામચલાઉ વ્યવસ્થા છે. આ કામચલાઉ ટેરિફની મુદ્દત ૨૪ જુલાઈના રોજ પૂર્ણ થઈ રહી છે.
હવે સરકારનું ધ્યાન ‘કલમ ૩૦૧’ (Section 301) હેઠળની તપાસ પર છે. આ કલમ હેઠળ ટેરિફ લગાવવા માટે માત્ર રાષ્ટ્રપતિના આદેશ પૂરતું નથી, પરંતુ તેમાં લેખિત પ્રસ્તુતિઓ અને જાહેર સુનાવણી જેવી ઔપચારિક તપાસ પ્રક્રિયા જરૂરી છે. બેસેન્ટના મતે, આ પ્રક્રિયાનો હેતુ વેપારી ભાગીદારોને વાતચીતની મેજ પર લાવવાનો છે, જેથી અમેરિકાને વધુ અનુકૂળ વેપાર શરતો મળી શકે.
ભારત પર શું થશે અસર?
અમેરિકી વહીવટીતંત્રની આ નીતિની સીધી અસર ભારત પર પણ પડી શકે છે. અમેરિકી શ્રમ મંત્રાલય (USTR) ની તપાસમાં ભારત સહિત ૫૦ થી વધુ દેશો પર ‘જબરદસ્તી શ્રમ’ (forced labor) દ્વારા ઉત્પાદિત વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ કારણોસર અમેરિકા ભારતની આયાત પર ૧૨.૫% વધારાનો ટેરિફ લગાવવાનું વિચારી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, અન્ય એક તપાસ ભારત સહિત ૧૫ દેશોની ‘માળખાકીય વધારાની ક્ષમતા’ (structural excess capacity) ને લઈને ચાલી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં ભારત માટે અમેરિકા સાથેના વેપાર સંબંધોને સંતુલિત રાખવા એક મોટો પડકાર બની ગયો છે.
પિયુષ ગોયલનું સ્પષ્ટ વલણ: ભારત શા માટે સાવધ છે?
આ તમામ ઘટનાક્રમ વચ્ચે ભારત સરકારના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પિયુષ ગોયલે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. લંડનમાં એક સંવાદ દરમિયાન તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારત અમેરિકા સાથે ત્યારે જ વેપાર સમજૂતી આગળ વધારશે જ્યારે તેને ‘સ્પર્ધાત્મક લાભ’ (competitive advantage) પ્રાપ્ત થશે.
ગોયલે સમજાવ્યું કે, અગાઉ જે સમજૂતી થઈ હતી તેમાં ટેરિફ ૫૦% થી ઘટાડીને ૧૮% કરવામાં આવ્યા હતા. આ સમજૂતી પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પડોશી દેશો અને આસિયાન (ASEAN) દેશોની તુલનામાં ભારતને વેપારમાં ફાયદો અપાવવાનો હતો. તેમણે કહ્યું, “સિંહાપુર સિવાય, આપણે આપણા તમામ પડોશી દેશો અને આસિયાન દેશો કરતાં ઓછા ટેરિફ પર કામ કરી રહ્યા હતા, જે આ સમજૂતીને ખૂબ જ આકર્ષક બનાવતું હતું.”
સ્પર્ધાત્મકતા જ ચાવી છે
મંત્રી પિયુષ ગોયલે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ભારત પાસે અમેરિકા સાથેની વર્તમાન સમજૂતીને આગળ વધારવા માટે મજબૂત કારણ હોવું જોઈએ. ભારતની વિકાસની ગતિ અને ઉત્પાદન ખર્ચ (Cost structure) જે દેશો જેવી જ છે—જેમ કે , થાઇલેન્ડ, ફિલિપાઈન્સ, ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, ચીન, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકા—તેમની સામે ભારતને સ્પર્ધાત્મક ફાયદો મળવો જોઈએ. જ્યાં સુધી આ સ્પર્ધાત્મક માળખું અંતિમ સ્વરૂપ ન લે ત્યાં સુધી ભારત અમેરિકા સાથે કોઈ પણ સમજૂતી લાગુ કરવા માટે ઉતાવળ કરશે નહીં.
ભવિષ્યની દિશા શું હશે?
અમેરિકાની આ ટેરિફ નીતિ અને ભારતની ‘સ્પર્ધાત્મક લાભ’ની માંગ વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ લાંબા ગાળાની વેપાર નીતિને આકાર આપશે. એક તરફ અમેરિકા પોતાના સ્થાનિક ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત કરવા માંગે છે, તો બીજી તરફ ભારત પોતાના નિકાસકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે મક્કમ છે.
