ઈરાન-અમેરિકાના ઝઘડામાં મધ્યસ્થી બનવા ગયેલા તુર્કીને ફટકો: ખામેનેઈએ ઈસ્તંબુલમાં વાટાઘાટોનો ઈનકાર કર્યો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવને ડામવા માટે તુર્કીએ એક મોટા મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તેને સીધો ઝટકો તેહરાન (ઈરાન) તરફથી મળ્યો છે. ઈસ્તંબુલમાં પ્રસ્તાવિત પરમાણુ વાટાઘાટો પર ઈરાને રોક લગાવી દીધી છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વાતચીત તુર્કીમાં નહીં, પરંતુ ઓમાનમાં થવી જોઈએ.
ત્રીજા પક્ષની હાજરી મંજૂર નથી
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ મુદ્દે ફરીથી વાતચીત શરૂ કરવાની તૈયારીઓ ઈસ્તંબુલમાં ચાલી રહી હતી. આ બેઠકમાં તુર્કી ઉપરાંત પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને યુએઈના પ્રતિનિધિઓ પણ સામેલ થવાના હતા. જોકે, ઈરાને આ બધા દેશોને બહારનો રસ્તો બતાવી દીધો છે. તેહરાનનું કહેવું છે કે તે અમેરિકા સાથે કોઈ ત્રીજા પક્ષ વગર સીધી અને મર્યાદિત વાતચીત ઈચ્છે છે.
ઈરાનનો મર્યાદિત એજન્ડા: માત્ર પરમાણુ મુદ્દે ચર્ચા
ઈરાને સાફ કરી દીધું છે કે વાતચીત માત્ર તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ સુધી જ સીમિત રહેવી જોઈએ.
- બેલેસ્ટિક મિસાઈલ: ઈરાન આ મુદ્દે કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી.
- પ્રોક્સી મિલિશિયા: હીઝબુલ્લાહ કે હુથી બળવાખોરો જેવા જૂથો પર ઈરાન ચર્ચા કરવા માંગતું નથી.
બીજી તરફ, અમેરિકા ઈચ્છે છે કે મિસાઈલ પ્રોગ્રામ અને ઈરાન સમર્થિત સંગઠનો પર પણ વાત થાય, જે આ વાટાઘાટોમાં મુખ્ય અવરોધ છે.
ટ્રમ્પની ત્રણ કડક શરતો
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે જો સમજૂતી નહીં થાય તો ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકાએ ત્રણ શરતો મૂકી છે:
- ઈરાનમાં યુરેનિયમ સંવર્ધન સંપૂર્ણપણે બંધ થાય.
- બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોગ્રામ પર રોક લાગે.
- પ્રાદેશિક સંગઠનોને ઈરાનનું સમર્થન બંધ થાય.
ઈરાન આ શરતોને પોતાની સાર્વભૌમત્વ પર હુમલો માને છે.
શા માટે તુર્કીને સાઈડલાઈન કરવામાં આવ્યું?
તુર્કી ઈચ્છતું હતું કે તે આ વિવાદમાં મધ્યસ્થી બનીને પ્રાદેશિક શાંતિ સ્થાપે, કારણ કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં તેની સરહદો અને અર્થતંત્ર પર સીધી અસર પડે તેમ છે. પરંતુ ઈરાન હાલમાં કોઈ પણ એવા દેશ પર ભરોસો કરવા માંગતું નથી જે અમેરિકાના સાથીદાર અથવા નાટો (NATO) ના સભ્ય હોય. ઈરાન હવે ઓમાન જેવા તટસ્થ સ્થળને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે.
ઈરાન સરકાર પર આંતરિક દબાણ
ઈરાન હાલમાં બેવડા પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. એક તરફ અમેરિકાનું દબાણ છે, તો બીજી તરફ દેશની અંદર સરકાર વિરોધી પ્રદર્શનોને કારણે સ્થિતિ નાજુક છે. તેહરાનને ડર છે કે જો અમેરિકા સાથેના તણાવમાં કોઈ ભૂલ થશે, તો જનતા ફરી રસ્તા પર ઉતરી શકે છે અને સત્તા નબળી પડી શકે છે.
ઈરાને તુર્કીને મધ્યસ્થીમાંથી હટાવીને સાબિત કર્યું છે કે તે દબાણમાં આવીને કોઈ પણ પ્રાદેશિક સત્તાને પોતાના આંતરિક અને સંરક્ષણ મુદ્દાઓમાં દખલ કરવા દેશે નહીં. હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર ઓમાન પર રહેશે કે શું ત્યાં કોઈ ઉકેલ આવે છે કે નહીં.
