દુનિયા પર આર્થિક સંકટના વાદળો? અમેરિકાના આ એક નિર્ણયથી રોકાણકારોના જીવ અધ્ધર!
વૈશ્વિક અર્થતંત્રના કેન્દ્ર ગણાતા અમેરિકાથી એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. યુએસ ફેડરલ રિઝર્વના પોલિસી મેકર્સ દ્વારા એપ્રિલ મહિનાની મહત્વની બેઠકમાં વ્યાજ દરોમાં કોઈ ફેરફાર ન કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ફેડરલ રિઝર્વે બેન્ચમાર્ક વ્યાજ દરને 3.5% થી 3.75% ની રેન્જમાં સ્થિર રાખ્યા છે. જોકે, આ નિર્ણય જેટલો સામાન્ય લાગે છે, તેની પાછળની વાસ્તવિકતા અને ભવિષ્યના સંકેતો તેટલા જ ગંભીર છે.
જેરોમ પોવેલનો છેલ્લો નિર્ણય અને ઐતિહાસિક અસંમતિ
આ બેઠક એટલા માટે પણ ખાસ હતી કારણ કે માનવામાં આવી રહ્યું છે કે જેરોમ પોવેલના નેતૃત્વમાં લેવામાં આવેલો આ છેલ્લો મોટો નિર્ણય છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ વખતે દરો સ્થિર રાખવાનો નિર્ણય લેવો એટલો સરળ નહોતો. ફેડરલ ઓફિશિયલ્સ વચ્ચે આ બાબતે ભારે ખેંચતાણ જોવા મળી હતી.
નવીનતમ વિગતો મુજબ, આ નિર્ણયમાં ચાર સભ્યોએ અસંમતિ (Dissenting votes) નોંધાવી હતી. વર્ષ 1992 પછી આ પ્રથમ વખત બન્યું છે કે જ્યારે ફેડના નિર્ણયમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં સભ્યોએ વિરોધ કર્યો હોય. આ અસંમતિ દર્શાવે છે કે અમેરિકાની આર્થિક દિશા અંગે નિષ્ણાતોમાં પણ ભારે મતભેદો પ્રવર્તી રહ્યા છે.
મધ્ય-પૂર્વનો સંઘર્ષ અને આર્થિક અનિશ્ચિતતા
ફેડરલ ઓપન માર્કેટ કમિટી (FOMC) એ સ્પષ્ટપણે સ્વીકાર્યું છે કે મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) માં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક અને રાજકીય હલચલ આર્થિક દૃષ્ટિકોણ માટે મોટું જોખમ ઊભું કરી રહી છે. કમિટીએ જણાવ્યું કે, “મધ્ય-પૂર્વમાં થઈ રહેલા ઘટનાક્રમો આર્થિક આઉટલુકને લઈને ભારે અનિશ્ચિતતા પેદા કરી રહ્યા છે.”
આ તણાવને કારણે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ શકે છે અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ડગી શકે છે. આ જોખમોને જોતા, કમિટીએ હાલના તબક્કે વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો કરવાનું યોગ્ય માન્યું નથી અને ટાર્ગેટ રેન્જને યથાવત રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.
પોવેલનું ભવિષ્ય અને કાયદાકીય ગૂંચવણો
બેઠક બાદ યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જેરોમ પોવેલે એક ચોંકાવનારી સ્પષ્ટતા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે 15 મેના રોજ તેમનો ચેરમેન તરીકેનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થઈ રહ્યો હોવા છતાં, તેઓ ફેડ બોર્ડના સભ્ય તરીકે અને સેન્ટ્રલ બેંકના ગવર્નર તરીકે સેવા આપવાનું ચાલુ રાખશે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, પોવેલે પોતે સ્વીકાર્યું કે તેઓ આ પદ પર એટલા માટે બની રહેશે કારણ કે તેમની સામે કેટલીક કાયદાકીય કાર્યવાહી (Legal actions) કરવામાં આવી છે. આ નિવેદને આર્થિક જગતમાં અનેક ચર્ચાઓને જન્મ આપ્યો છે કે આગામી સમયમાં ફેડરલ રિઝર્વનું માળખું કેવું હશે.
રોજગારમાં મંદી અને મોંઘવારીનો ડામ
અમેરિકી અર્થતંત્રના હાલના સંકેતો મિશ્ર પ્રતિસાદ આપી રહ્યા છે. એક તરફ આર્થિક ગતિવિધિઓ મજબૂત દેખાય છે, તો બીજી તરફ રોજગારના આંકડા ચિંતા જન્માવે છે. ફેડના રિપોર્ટ મુજબ:
-
રોજગાર: સરેરાશ રીતે રોજગારમાં જે વધારો થવો જોઈએ તે ઓછો રહ્યો છે.
-
બેરોજગારી: છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં બેરોજગારીના દરમાં કોઈ મોટો સુધારો જોવા મળ્યો નથી.
-
ઉર્જાના ભાવ: વૈશ્વિક સ્તરે તેલ અને ગેસના વધતા ભાવોએ મોંઘવારીને (Inflation) વેગ આપ્યો છે.
ફેડનું માનવું છે કે મોંઘવારી હજુ પણ તેમના નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક કરતા વધુ છે, અને તેનું મુખ્ય કારણ ઉર્જાના ભાવોમાં થયેલો તાજેતરનો વધારો છે.
તેલના વધતા ભાવ અને ભાવિ જોખમો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંભવિત યુદ્ધની આશંકાએ તેલબજારમાં ફફડાટ ફેલાવ્યો છે. તેલની વધતી કિંમતો ફેડરલ રિઝર્વ માટે નવી મુસીબત બનીને આવી છે. બે દિવસીય બેઠક પહેલા અધિકારીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે ઉર્જાની ઊંચી કિંમતો માત્ર ટૂંકા ગાળાનો ઝટકો નહીં, પણ લાંબા ગાળાની મોંઘવારીનું કારણ બની શકે છે.
જો કાચા તેલના ભાવ કાબૂમાં નહીં આવે, તો તેની સીધી અસર ટ્રાન્સપોર્ટ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ પર પડશે, જે અંતે ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર ભાર વધારશે.
શું વ્યાજ દરો હજુ પણ વધશે?
સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું આગામી સમયમાં વ્યાજ દરો ઘટશે કે વધશે? અત્યાર સુધી એવી અપેક્ષા હતી કે વર્ષના અંત સુધીમાં દરોમાં ઘટાડો કરવામાં આવશે, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે.
ફેડના સંકેતો મુજબ, જો મોંઘવારી નિયંત્રણમાં નહીં આવે, તો:
-
વ્યાજ દરો અગાઉના અનુમાન કરતા વધારે સમય માટે ઊંચા રહી શકે છે.
-
અને જો સ્થિતિ વધુ બગડશે, તો ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરોમાં ફરી વધારો કરવા માટે પણ મજબૂર થઈ શકે છે
