4 અબજ ડૉલરનું મોટું કૌભાંડ: ઈરાનની સેના સાથે જોડાયેલા ક્રિપ્ટો નેટવર્કનો અમેરિકાએ કર્યો પર્દાફાશ!
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો આર્થિક અને રાજદ્વારી તણાવ હવે ક્રિપ્ટોકરન્સીના ડિજિટલ ક્ષેત્રમાં પણ જોર પકડી રહ્યો છે. તાજેતરમાં એક મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યવાહીમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) એ દુબઈ સ્થિત એક લાઇસન્સ વગરના ક્રિપ્ટોકરન્સી એક્સચેન્જ પર કડક પ્રતિબંધો લાદી દીધા છે. અમેરિકી સરકારનો આરોપ છે કે આ પ્લેટફોર્મે ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી પાંખ ‘ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ’ (IRGC) અને ઈરાની સરકાર સાથે જોડાયેલા અન્ય સંગઠનો વતી કરોડો ડોલરના ક્રિપ્ટો વ્યવહારોની હેરાફેરી કરી છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ડિજિટલ કરન્સીના માધ્યમથી પ્રતિબંધોથી બચવાનો આ એક બહુ મોટો વૈશ્વિક કારસો હતો.
આ આખી ઘટના દર્શાવે છે કે આધુનિક યુગમાં પરંપરાગત બેંકિંગ સિસ્ટમ સિવાય ક્રિપ્ટોકરન્સીનો ઉપયોગ કેવી રીતે ગેરકાયદેસર ભંડોળ મેળવવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને બાયપાસ કરવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. અમેરિકાના આ પગલાથી વૈશ્વિક ક્રિપ્ટો માર્કેટ અને મિડલ ઈસ્ટના નાણાકીય ક્ષેત્રમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે.
‘શેલબિટ’ (Shelbit) અને 4 અબજ ડૉલરનું મોટું કૌભાંડ
આ સમગ્ર વિવાદના કેન્દ્રમાં દુબઈ સ્થિત ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જ ‘શેલબિટ’ (Shelbit) છે. રોઇટર્સ દ્વારા પ્રકાશિત એક વિગતવાર તપાસ અહેવાલમાં શેલબિટને ઈરાનના આશરે 4 અબજ ડૉલરના આર્થિક પ્રતિબંધો ઉલ્લંઘન યોજનાના મુખ્ય હબ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે શેલબિટે ઈરાનની સેન્ટ્રલ બેંક વતી મોટા પાયે ક્રિપ્ટોકરન્સી ટ્રાન્સફર કરી હતી. એટલું જ નહીં, આ પ્લેટફોર્મ પરથી એવા ડિજિટલ એડ્રેસ (વોલેટ્સ) પર ક્રિપ્ટો મોકલવામાં આવ્યા હતા, જેને ઇઝરાયેલ સરકારે સીધા ઈરાનની સેના (IRGC) સાથે લિંક કર્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, શેલબિટ દ્વારા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવેલા કરોડો ડોલરના ક્રિપ્ટો પાછળ ઈરાનમાં ચાલતું એક શંકાસ્પદ બિટકોઈન માઈનિંગ ઓપરેશન હતું. આ ઉપરાંત, આ નેટવર્કનો ઉપયોગ એક મોટા ગેરકાયદેસર જુગાર (Gambling) નેટવર્ક માટે પણ થતો હતો. આ જુગાર નેટવર્ક ઈરાનના બે ખૂબ જ પ્રખ્યાત અને પ્રભાવશાળી સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર્સ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહ્યું હોવાનો આક્ષેપ છે. આ બાબત ઈરાન સરકારની આંતરિક નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓની પોલ ખોલે છે.
માસ્ટરમાઇન્ડ સિયાવશ કાયવાનપોર અને અન્ય સંસ્થાઓ પર સકંજો
યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે માત્ર શેલબિટ એક્સચેન્જ પર જ પ્રતિબંધ નથી મૂક્યો, પરંતુ તેના સ્થાપક સિયાવશ કાયવાનપોર (Siavash Kayvanpour) ને પણ બ્લેકલિસ્ટ કર્યા છે. કાયવાનપોર એક પ્રવાસી ઈરાની નાગરિક છે જેણે શેલબિટ સિવાય અન્ય ઘણી બોગસ કંપનીઓનું આખું નેટવર્ક ઊભું કર્યું હતું. તેના પર ઈરાનની સેના અને ઈરાનના સૌથી મોટા ક્રિપ્ટોકરન્સી એક્સચેન્જ ‘નોબિટેક્સ’ (Nobitex) ને આર્થિક અને ભૌતિક મદદ પૂરી પાડવાનો ગંભીર આરોપ છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, નોબિટેક્સ પર અમેરિકાએ અગાઉ જ પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો કારણ કે તે ઈરાનની સરકારને પશ્ચિમી દેશોના કડક આર્થિક પ્રતિબંધોથી બચવામાં સીધી મદદ કરતું હતું. આ સિવાય અમેરિકાએ ઈરાન સ્થિત વધુ એક ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જ ‘અબાન ટેથર’ (Aban Tether) પર પણ પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી છે, જે નોબિટેક્સ સહિતની પ્રતિબંધિત ઈરાની સંસ્થાઓ વતી લાખો ડોલરના ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ કરતું હતું.
અમેરિકી નાણા મંત્રાલયનું કડક વલણ
આ સમગ્ર કાર્યવાહી અંગે અમેરિકાના નાણા સચિવ (Treasury Secretary) સ્કોટ બેસેન્ટે એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, “અમેરિકી ટ્રેઝરી આવા તમામ ગેરકાયદેસર નાણાકીય નેટવર્ક્સને શોધી કાઢશે અને તેને સંપૂર્ણપણે નેસ્તનાબૂદ કરશે જે ઈરાનના આ તાનાશાહી શાસનને આર્થિક રીતે ટકાવી રાખવામાં મદદ કરી રહ્યા છે.” અમેરિકાનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે ઈરાન પોતાના સૈન્ય હેતુઓ અને પ્રાદેશિક અસ્થિરતા ફેલાવવા માટે આ ગુપ્ત ક્રિપ્ટો નેટવર્કનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
આ સાથે જ યુએસ ટ્રેઝરીએ ઈરાન સરકારના બેવડા વલણ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે, એક તરફ ઈરાન કડક ધાર્મિક અને નૈતિક કાયદાઓની વાતો કરે છે અને બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિબંધોથી બચવા માટે ગેરકાયદેસર જુગારના નેટવર્કને પોતાની ધરતી પર ચાલવા દે છે. આ બાબત ઈરાની શાસનનું સંપૂર્ણ દંભ અને ભ્રષ્ટાચાર ઉજાગર કરે છે.
બંધ પડ્યા પછી ફરી ચાલુ થવાની ભેદી રમત
આ કેસમાં સૌથી રોચક અને ચોંકાવનારી બાબત શેલબિટ એક્સચેન્જની વેબસાઇટની પ્રવૃત્તિ છે. શેલબિટની સત્તાવાર વેબસાઇટ લાંબા સમયથી બંધ (Inactive) પડી હતી અને સામાન્ય ગ્રાહકો માટે ત્યાં કોઈ વ્યવહાર કરવાની સુવિધા નહોતી. તેમ છતાં, પડદા પાછળથી આ એક્સચેન્જ કરોડો રૂપિયાની હેરાફેરી ચાલુ રાખતું હતું. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે જ્યારે ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે તંગદિલી અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ હતી, ત્યારે પણ આ નેટવર્ક સક્રિય હતું. રોઇટર્સનો ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિપોર્ટ પબ્લિશ થયો તેના બીજા જ દિવસે આ વેબસાઇટ અચાનક ફરી સક્રિય થઈ ગઈ હતી.
વેબસાઇટ ફરી શરૂ થયા બાદ, શેલબિટ કંપનીએ એક સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને પોતાના બચાવમાં તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમે એવા તમામ સુઝાવો અથવા આરોપોને સ્પષ્ટપણે ફગાવીએ છીએ કે કંપનીએ જાણીજોઈને મની લોન્ડરિંગ, આતંકવાદી ભંડોળ, ગેરકાયદે જુગાર અથવા કોઈ પ્રતિબંધિત લશ્કરી કે સરકારી સંસ્થા વતી કામ કર્યું છે.” કંપનીએ એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે તેમણે જાન્યુઆરી 2026 થી જ પોતાની તમામ કામગીરી સત્તાવાર રીતે બંધ કરી દીધી હતી. જો કે, આ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા માટે જ્યારે રોઇટર્સ દ્વારા શેલબિટ અથવા તેના સ્થાપક કાયવાનપોરનો સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તેમની તરફથી કોઈ તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નહોતી.
દુબઈની રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી (VARA) ની એક્શન
અમેરિકાના પ્રતિબંધો પહેલા જ દુબઈની પોતાની ક્રિપ્ટો રેગ્યુલેટરી બોડી ‘વર્ચ્યુઅલ એસેટ્સ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી’ (VARA) એ પણ શેલબિટ વિરુદ્ધ એક નોટિસ જારી કરી હતી. VARA એ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે શેલબિટ એક્સચેન્જ એ મની લોન્ડરિંગ વિરોધી (Anti-Money Laundering) અને આતંકવાદને નાણાકીય સહાય રોકવા સંબંધિત કાયદાઓનું ગંભીર ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
VARA ના જણાવ્યા અનુસાર, આ કેસ માત્ર ગ્રાહકોની સુરક્ષા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા કરવામાં આવેલા સરહદ પારના (Cross-Border) ગેરકાયદેસર વ્યવહારો એટલા ગંભીર છે કે તે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ની સમગ્ર નાણાકીય વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા અને અખંડિતતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. દુબઈ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રિપ્ટો અને ફાઇનાન્સનું મોટું હબ બની રહ્યું છે, તેથી પોતાની આર્થિક વ્યવસ્થાને સ્વચ્છ રાખવા માટે આવી સ્થાનિક કાર્યવાહીઓ પણ ખૂબ મહત્વની બની જાય છે.
