અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અમેરિકાના તાજા હુમલા, કેશમ આઈલેન્ડ પર એક નૌસેના અધિકારીનું મોત, બે ઘાયલ
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલો તણાવ હવે અત્યંત ખતરનાક અને હિંસક વળાંક પર પહોંચી ગયો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલી કામચલાઉ શાંતિ સમજૂતી સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડી છે. રવિવારે વહેલી સવારે અમેરિકી વાયુસેનાએ ઈરાનના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય મથક ગણાતા કેશમ આઈલેન્ડ (Qeshm Island) પર ભીષણ બોમ્બમારો કર્યો છે. આ તાજા હુમલામાં ઈરાની નૌસેના (Navy) ના એક વરિષ્ઠ અધિકારીનું મોત નીપજ્યું છે અને અન્ય બે સૈનિકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હોવાના અહેવાલ છે.
અગાઉ આ હુમલામાં કોઈ જાનહાનિ ન થઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ઈરાનની અર્ધ-સરકારી સમાચાર સંસ્થાઓએ આખરે સ્વીકાર્યું છે કે અમેરિકી મિસાઈલ સીધી સૈન્ય ચોકી પર પડતાં નુકસાન થયું છે. આ ઘટના બાદ પર્શિયન ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ગમે ત્યારે મોટા પાયે યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે.
હુમલાનું તાત્કાલિક કારણ: કન્ટેનર જહાજ પર આગ
આ ભીષણ સૈન્ય કાર્યવાહી પાછળ શનિવારે બનેલી એક મોટી ઘટના જવાબદાર છે. ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) એ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી પસાર થઈ રહેલા સાયપ્રસના ધ્વજવાળા એક કોમર્શિયલ કન્ટેનર જહાજ ‘એમવી જીએફએસ ગેલેક્સી’ (M/V GFS Galaxy) પર મિસાઈલથી હુમલો કર્યો હતો. ઈરાનનો આરોપ હતો કે આ જહાજ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને “બિન-અધિકૃત માર્ગ” પરથી જઈ રહ્યું હતું.
આ હુમલામાં જહાજના એન્જિન રૂમને ભારે નુકસાન થયું અને તેમાં ભીષણ આગ લાગી ગઈ, જેના કારણે એક ક્રૂ મેમ્બર ગુમ થઈ ગયો હતો. જહાજ પર ૧૧ ભારતીય નાગરિકો પણ સવાર હતા, જેમાંથી ૧૦ ને બચાવી લેવાયા છે જ્યારે એક ભારતીય નાવિક હજુ પણ ગુમ છે, જેને લઈને ભારતે પણ ભારે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
આ ઘટનાના જવાબમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાત્કાલિક આકરા પ્રત્યાઘાતના આદેશ આપ્યા. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) ના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી દળોએ ઈરાનના મિસાઈલ અને ડ્રોન લોન્ચિંગ સાઇટ્સ, કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને રડાર સ્ટેશનો સહિત અંદાજે ૧૪૦ થી વધુ લક્ષ્યો પર બોમ્બમારો કર્યો છે.
કેશમ આઈલેન્ડ કેમ નિશાન પર છે?
કેશમ આઈલેન્ડ પર્શિયન ગલ્ફનો સૌથી મોટો ટાપુ છે અને તે ભૌગોલિક રીતે વ્યૂહાત્મક સ્થાને આવેલો છે.
જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ: આ ટાપુ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીના પ્રવેશદ્વાર પર છે, જ્યાંથી વિશ્વના કુલ દરિયાઈ તેલ વેપારનો ૨૦ ટકા હિસ્સો પસાર થાય છે.
મિસાઈલ બેઝ: ઈરાને તાજેતરના મહિનાઓમાં આ ટાપુ પર એન્ટી-શિપ મિસાઈલો, સૈન્ય ડ્રોન અને એર ડિફેન્સ રડાર સિસ્ટમ તૈનાત કરી રાખી છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે આ જ મથકો પરથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પર હુમલા કરવામાં આવે છે, તેથી તેને નષ્ટ કરવું જરૂરી હતું.
“અમે તેમને ધમરોળી નાખ્યા” ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એનબીસી ન્યૂઝના ‘મીટ ધ પ્રેસ’ કાર્યક્રમમાં બહુ આક્રમક નિવેદન આપતા કહ્યું, “અમે ગઈકાલે રાત્રે ઈરાન પર જોરદાર બોમ્બમારો કર્યો છે. જો તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો પર સિવિલિયન જહાજોને નિશાન બનાવશે, તો તેમણે આનાથી પણ વધુ મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે.” બીજી તરફ અમેરિકાના સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, “ઈરાને ખોટી પસંદગી કરી, હવે તેઓ પરિણામ ભોગવી રહ્યા છે.”
ઈરાનનો વળતો પ્રહાર અને ધમકી: હુમલા બાદ ઈરાને સત્તાવાર રીતે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને તમામ વ્યાપારી જહાજો માટે બંધ કરી દીધી છે. ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાગેર કાલીબાફે અમેરિકાને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે, “એકતરફી દાદાગીરીનો સમય પૂરો થઈ ગયો છે. કાં તો તમારા વચનો પાળો અથવા પરિણામ ભોગવવા તૈયાર રહો.”
ખાડી દેશોમાં હાઈ એલર્ટ, મિસાઈલોનો વરસાદ
અમેરિકી હુમલાના જવાબમાં ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે પણ આસપાસના ખાડી દેશોમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો તરફ બેલેસ્ટિક મિસાઈલો અને ડ્રોન છોડ્યા છે. બહેરીન, કુવૈત, કતાર અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) માં એર રેડ સાયરન વાગ્યા હતા અને તેમની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમે ઘણી મિસાઈલો હવામાં જ તોડી પાડી હતી. કતારના દોહામાં મિસાઈલના અવશેષો પડવાના કારણે ત્રણ લોકો ઘાયલ થયા હોવાના પણ અહેવાલ છે. ઓમાનમાં રહેતા અમેરિકી નાગરિકોને સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનોમાં જતા રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર શું અસર થશે?
આ સંઘર્ષને કારણે વિશ્વભરમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ના ભાવ ઝડપથી વધી શકે છે. જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની લાંબો સમય બંધ રહેશે, તો તેલનો પુરવઠો ખોરવાઈ જશે, જેનાથી ભારત સહિતના એશિયાઈ દેશોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘા થઈ શકે છે અને મોંઘવારીનો નવો રાઉન્ડ આવી શકે છે. હાલમાં વૈશ્વિક સમુદાય બંને દેશોને શાંતિ જાળવવા અપીલ કરી રહ્યો છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ નિયંત્રણ બહાર જઈ રહી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે.
