અમેરિકાનો જર્મનીમાંથી સૈન્ય ઘટાડવાનો નિર્ણય: નાટો માટે ખતરાની ઘંટડી અને બદલાતું વૈશ્વિક સમીકરણ
અત્યારે આખું વિશ્વ જ્યારે અશાંતિના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, ત્યારે અમેરિકાનો આ નિર્ણય યુરોપિયન દેશો માટે ચોંકાવનારો છે. વર્ષોથી અમેરિકા યુરોપની સુરક્ષાનું કવચ રહ્યું છે, પરંતુ હવે ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ ફરીથી જોર પકડી રહી હોય તેવું લાગે છે.
નાટોને સ્પષ્ટ ચેતવણી: “પોતાની રક્ષા હવે જાતે કરો”
અમેરિકા લાંબા સમયથી ફરિયાદ કરી રહ્યું છે કે નાટોના મોટાભાગના સભ્ય દેશો સંરક્ષણ પાછળ પૂરતો ખર્ચ નથી કરી રહ્યા. અમેરિકાનું માનવું છે કે તે બીજા દેશોની સુરક્ષા માટે અયોગ્ય નાણાકીય બોજ ઉઠાવી રહ્યું છે. આ 5,000 સૈનિકોને હટાવવાનો નિર્ણય એક પ્રકારે યુરોપિયન સાથી દેશોને આપેલો ‘અલ્ટીમેટમ’ છે. વોશિંગ્ટન હવે સ્પષ્ટ કરી રહ્યું છે કે જો યુરોપ રશિયા જેવા દેશોના જોખમ સામે સુરક્ષિત રહેવા માંગતું હોય, તો તેણે પોતાની સૈન્ય શક્તિ અને બજેટમાં વધારો કરવો જ પડશે.
ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ અને જર્મની સાથેના સંબંધોમાં ખટાશ
તાજેતરમાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધેલા તણાવ દરમિયાન જર્મનીનું વલણ અમેરિકાની નીતિઓથી થોડું અલગ જોવા મળ્યું હતું. જર્મનીના ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મર્ઝ દ્વારા લેવાયેલા કેટલાક સ્ટેન્ડ અને અમેરિકાની આક્રમક નીતિઓની ટીકાએ બંને દેશો વચ્ચે અંતર વધાર્યું છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે સૈનિકો પાછા ખેંચવાનો આ નિર્ણય જર્મની પર રાજદ્વારી દબાણ લાવવાનો એક રસ્તો પણ હોઈ શકે છે. અમેરિકા એ બતાવવા માંગે છે કે જો તેના નિર્ણયો સાથે અસંમતિ રાખવામાં આવશે, તો તેની કિંમત સુરક્ષામાં કાપ દ્વારા ચૂકવવી પડી શકે છે.
ટ્રમ્પ ડોક્ટ્રીન અને બદલાતી પ્રાથમિકતાઓ
આ નિર્ણયમાં ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વિચારધારાની છાપ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ટ્રમ્પ હંમેશા માનતા હતા કે અમેરિકાએ ‘દુનિયાના પોલીસમેન’ બનવાનું છોડી દેવું જોઈએ. હવે તે જ વિચારધારા ફરી સક્રિય થઈ છે. અમેરિકા પોતાના સંસાધનો ત્યાંથી હટાવવા માંગે છે જ્યાં તેને તાત્કાલિક કોઈ મોટો વ્યૂહાત્મક ફાયદો નથી દેખાતો. યુરોપ, જે દાયકાઓથી અમેરિકન છત્રછાયામાં સુરક્ષિત હતું, તે હવે અમેરિકાની પ્રાથમિકતાની યાદીમાં નીચે જઈ રહ્યું હોય તેવું જણાય છે.
ઇન્ડો-પેસિફિક તરફ અમેરિકાનું લક્ષ્ય
અમેરિકાની વૈશ્વિક વ્યૂહરચના હવે યુરોપથી ખસીને એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્ર તરફ કેન્દ્રિત થઈ રહી છે. ચીનનો વધતો પ્રભાવ અમેરિકા માટે સૌથી મોટો પડકાર છે. તેથી, પેન્ટાગોન પોતાના સૈનિકો અને હથિયારોને યુરોપના શાંત મેદાનોમાંથી હટાવીને ઇન્ડો-પેસિફિક જેવા ‘હોટસ્પોટ’ વિસ્તારોમાં તૈનાત કરવા માંગે છે. જર્મનીમાંથી સૈન્ય કાપ એ આ મોટા ગ્લોબલ શિફ્ટનો એક ભાગ છે.
જર્મનીમાં અમેરિકી હાજરી અને તેની અસર
વર્તમાનમાં જર્મનીમાં લગભગ 36,000 અમેરિકન સૈનિકો તૈનાત છે. તેમાંથી 14% જેટલો ઘટાડો નાનો લાગી શકે, પરંતુ તેની સાંકેતિક અસર ઘણી મોટી છે. જર્મનીમાં આવેલું ‘રામસ્ટીન એરબેઝ’ અમેરિકા માટે મધ્ય પૂર્વ અને આફ્રિકામાં ઓપરેશન ચલાવવા માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ ઉપરાંત, યુરોપ અને આફ્રિકા કમાન્ડના હેડક્વાર્ટર પણ ત્યાં છે. સૈન્યમાં ઘટાડો થવાથી લોજિસ્ટિક્સ અને તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપવાની ક્ષમતા પર અસર પડી શકે છે.
યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે યુરોપની ચિંતા
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધે પહેલાથી જ યુરોપને ફાળકો પાડી દીધો છે. આવા સમયે અમેરિકાની પીછેહઠ રશિયાને વધુ આક્રમક બનવાની તક આપી શકે છે. પોલેન્ડ અને બાલ્ટિક દેશો, જે રશિયાની સરહદની નજીક છે, તેઓ આ નિર્ણયથી સૌથી વધુ ચિંતિત છે. જો નાટોની સામૂહિક સંરક્ષણ ક્ષમતા નબળી પડશે, તો ભવિષ્યમાં યુરોપનો નકશો બદલાઈ શકે છે તેવી ભીતિ સેવાઈ રહી છે.
