કેન્દ્ર સરકારને મોટો ઝટકો, વેદાંતાની જીત! $99 મિલિયનના વિવાદમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટનો મોટો નિર્ણય!
ભારતીય શેરબજારમાં ૯ જુલાઈના રોજ વેદાંતા ઓઇલ એન્ડ ગેસ (Vedanta Oil and Gas) ના શેરમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી હતી. કારોબારી સત્ર દરમિયાન કંપનીના શેરના ભાવ ૮ ટકા સુધી ઉછળી ગયા હતા. શેરબજારના વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, શેરમાં આવેલી આ આકસ્મિક અને મોટી તેજી પાછળ દિલ્હી હાઈકોર્ટનો એક ઐતિહાસિક ચુકાદો જવાબદાર છે. હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારની એ તમામ વાંધા અરજીઓને સખત શબ્દોમાં ફગાવી દીધી છે, જેમાં સરકારે વેદાંતા લિમિટેડ અને સિંગાપોરની રવા ઓઇલ (Ravva Oil) ના પક્ષમાં આવેલા ૯૯ મિલિયન ડોલર (આશરે ૮૨૫ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ના વિદેશી આર્બિટ્રલ એવોર્ડ (મધ્યસ્થતા ચુકાદા) ને લાગુ કરવાનો વિરોધ કર્યો હતો.
આ કાનૂની વિવાદ ‘રવા ઓઇલ ફિલ્ડ પ્રોડક્શન શેરિંગ કોન્ટ્રાક્ટ’ (Ravva Oil Field Production Sharing Contract) સાથે જોડાયેલો હતો. કોર્ટના આ નિર્ણયથી વેદાંતા જૂથને બહુ મોટી કાનૂની અને નાણાકીય રાહત મળી છે, જેની સીધી હકારાત્મક અસર કંપનીના શેરના ભાવ અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટ પર જોવા મળી રહી છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ? વર્ષ ૨૦૧૪ની ‘શો-કોઝ નોટિસ’ અને કાનૂની લડાઈ
આ વિવાદની શરૂઆત આજથી લગભગ એક દાયકા પહેલા થઈ હતી. વર્ષ ૨૦૧૪ માં, ભારત સરકારના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે વેદાંતા અને રવા ઓઇલ કંપનીને એક ‘શો-કોઝ નોટિસ’ (ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ) ફટકારી હતી, જેમાં સરકારે તેમની પાસે ૯૯ મિલિયન ડોલરની મોટી રકમની માંગણી કરી હતી. સરકારનો દાવો હતો કે પ્રોડક્શન શેરિંગ કોન્ટ્રાક્ટ હેઠળ આ રકમ સરકારને મળવાપાત્ર થાય છે.
સરકારની આ માંગણી સામે અસંમતિ દર્શાવતા વેદાંતા લિમિટેડ અને રવા ઓઇલે આ મામલાના ન્યાયી અને કાનૂની ઉકેલ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય આર્બિટ્રલ ટ્રિબ્યુનલ (મધ્યસ્થતા પંચ) નો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો. બંને પક્ષોની લાંબી દલીલો સાંભળ્યા બાદ, વર્ષ ૨૦૧૬ માં આર્બિટ્રલ ટ્રિબ્યુનલે પોતાનો અંતિમ ચુકાદો (એવોર્ડ) આપ્યો હતો. આ ચુકાદો સંપૂર્ણપણે વેદાંતા અને રવા ઓઇલના પક્ષમાં હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે, મલેશિયાની અદાલતોએ પણ કાનૂની પ્રક્રિયાને યોગ્ય ઠેરવીને આ આર્બિટ્રલ એવોર્ડને યથાવત રાખ્યો હતો અને તેને સાચો ગણાવ્યો હતો.
શેરબજારમાં વેદાંતા ઓઇલ એન્ડ ગેસનો દબદબો: ભાવ ક્યાં સુધી પહોંચ્યા?
દિલ્હી હાઈકોર્ટના આ અનુકૂળ સમાચાર બજારમાં આવતાની સાથે જ ૯ જુલાઈના રોજ વેદાંતા ઓઇલ એન્ડ ગેસના શેરમાં ભારે લેવાલી જોવા મળી હતી. ટ્રેડિંગ સેશનની શરૂઆતમાં કંપનીનો શેર વધારા સાથે ૩૭.૮૦ રૂપિયાના સ્તરે ખુલ્યો હતો. ત્યારબાદ, રોકાણકારોની આક્રમક ખરીદીને કારણે તે થોડી જ મિનિટોમાં ૮ ટકાની તેજી સાથે ૩૯.૬૦ રૂપિયાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગયો હતો.
ખાસ વાત એ છે કે, કંપનીના શેરમાં તેજીનો આ સતત બીજો દિવસ હતો. આ અગાઉ, બજારના નકારાત્મક વલણને કારણે વેદાંતાના શેરોમાં સતત ત્રણ દિવસ સુધી ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેનાથી રોકાણકારો ચિંતિત હતા. પરંતુ કોર્ટના આ ચુકાદાએ પાસા પલટી નાખ્યા છે અને શેરમાં ફરીથી રિકવરીનો મજબૂત ટ્રેન્ડ શરૂ થયો છે.
કોર્ટમાં કેન્દ્ર સરકારની દલીલો શું હતી?
કાયદાકીય વેબસાઇટ ‘બાર એન્ડ બેંચ’ (Bar and Bench) ના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર વતી દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા આપવામાં આવેલો આ ચુકાદો ભારતની પબ્લિક પોલિસી (જાહેર નીતિ) ની વિરુદ્ધ છે, તેથી તેને ભારતમાં લાગુ ન કરવો જોઈએ.
સરકારી વકીલોએ કોર્ટ સમક્ષ એવો તર્ક રજૂ કર્યો હતો કે આર્બિટ્રલ ટ્રિબ્યુનલે બંને પક્ષો વચ્ચે થયેલા મૂળ પીએસસી (પ્રોડક્શન શેરિંગ કોન્ટ્રાક્ટ) ની શરતોને એકતરફી રીતે ફરીથી લખી નાખી છે. સરકારના મતે, આ ચુકાદાને કારણે તેલ ઉત્પાદનમાંથી મળતા નફામાં સરકારનો જે કાયદેસરનો હિસ્સો (Profit Petroleum) હતો, તેમાં ૯૯ મિલિયન ડોલરનો મોટો ઘટાડો થઈ ગયો છે, જે દેશની તિજોરીને નુકસાન પહોંચાડે છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટનો આખરી નિર્ણય અને કંપનીનું ભવિષ્ય
દિલ્હી હાઈકોર્ટે સરકારની આ તમામ દલીલોને અમાન્ય ઠેરવી હતી. કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થતાના નિર્ણયોનું સન્માન કરવું જરૂરી છે અને આ મામલામાં પબ્લિક પોલિસીના ઉલ્લંઘનનો કોઈ આધાર જણાતો નથી. કોર્ટે સરકારની વાંધા અરજીઓ ફગાવી દેતાં હવે વેદાંતા માટે આ ૯૯ મિલિયન ડોલરનો વિદેશી એવોર્ડ લાગુ કરવાનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે.
બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ચુકાદાથી વેદાંતા જૂથની નાણાકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત થશે. આગામી દિવસોમાં જો બજારની સ્થિતિ સાનુકૂળ રહેશે, તો વેદાંતા ઓઇલ એન્ડ ગેસના શેરમાં વધુ તેજી જોવા મળી શકે છે. લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે આ એક ઉત્સાહવર્ધક સંકેત છે કારણ કે કંપનીના માથેથી એક બહુ મોટો કાનૂની બોજ હવે હળવો થઈ ગયો છે.
