ચકલીના કલરવ સાથે સંવેદનાનું સંવર્ધન, ‘વિહંગનો વિસામો’ અભિયાન બન્યું પર્યાવરણ જતનનું પ્રેરણાસ્ત્રોત
કવિ ઉમાશંકર જોષીની જન્મભૂમિ બામણા ગામથી શરૂ થયેલું ‘વિહંગનો વિસામો’ અભિયાન આજે અબોલ પક્ષીઓ માટે આશીર્વાદરૂપ બન્યું છે. ૨૦ માર્ચ એટલે કે વિશ્વ ચકલી દિવસ નિમિત્તે શ્રીમતી ઇન્દુબેન પ્રજાપતિ અને તેમની સંસ્થા ‘શ્રવણ સુખધામ પંચવટી’ દ્વારા પક્ષીઓના જતનનો અનોખો સેવાયજ્ઞ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ અભિયાન માત્ર પર્યાવરણની રક્ષા નથી, પરંતુ માનવીય સંવેદનાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. સિમેન્ટના જંગલો વચ્ચે જ્યારે ચકલીઓને માળો બાંધવાની જગ્યા નથી મળતી, ત્યારે આ સંસ્થા માટીના માળા અને પાણીના કુંડા દ્વારા પક્ષીઓને સુરક્ષિત આશરો પૂરો પાડે છે.
ઇન્દુબેન પ્રજાપતિની અડગ શ્રદ્ધા અને અવિરત સેવાકીય પ્રવૃત્તિ
ઇન્દુબેનનું જીવન સેવાનું પર્યાય બની ગયું છે. ‘ચાલશે, ફાવશે અને ભાવશે’ના મંત્રને વરેલા ઇન્દુબેન જ્યારે પોતે હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ હતા, ત્યારે પણ તેમનું ધ્યાન પક્ષીઓના માળા અને કુંડાના વિતરણમાં જ પરોવાયેલું હતું. તેમની સંસ્થા દ્વારા અત્યાર સુધીમાં ૯૭૦૦ થી વધુ માટીના માળા, પક્ષી ઘર અને ચણપાત્રનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. તેઓ માને છે કે માત્ર વાતો કરવા કરતા પ્રત્યક્ષ સહકાર આપવો વધુ જરૂરી છે. આ અભિયાન વર્ષના ૩૬૫ દિવસ અવિરત ચાલે છે, જે તેમની પ્રકૃતિ પ્રત્યેની અતૂટ શ્રદ્ધા દર્શાવે છે.
પક્ષીઓ માટે માટીના માળાનું વૈજ્ઞાનિક મહત્વ અને વિતરણ
સંસ્થા દ્વારા વિતરણ કરવામાં આવતા માટીના માળા વૈજ્ઞાનિક રીતે પક્ષીઓ માટે અત્યંત અનુકૂળ છે. આ માળા ઉનાળામાં ઠંડક, શિયાળામાં હૂંફ અને ચોમાસામાં વરસાદથી રક્ષણ આપે છે. ‘શ્રવણ સુખધામ પંચવટી’ દ્વારા આ માળા અને કુંડાનું વિનામૂલ્યે વિતરણ કરીને હજારો ચકલીઓના અસ્તિત્વને બચાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, સંસ્થા દ્વારા પક્ષીઓ સિવાય શ્વાન અને વાનરો માટે પણ ખોરાકની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે, જે જીવદયાના કાર્યને વધુ વ્યાપક બનાવે છે.
પ્રકૃતિના જતન માટે જનભાગીદારી અને સામાજિક સંદેશ
વિશ્વ ચકલી દિવસની ઉજવણી હવે ઇન્દુબેન જેવા સેવાભાવીઓના પ્રયાસોથી એક લોક-ઉત્સવ બની ગઈ છે. આ અભિયાનમાં ડોક્ટરો, લેખકો અને કલાકારો પણ જોડાઈ રહ્યા છે, જે સમાજમાં એક સકારાત્મક ઉર્જા પેદા કરે છે. ચકલી એ આપણા આંગણાની શાન છે અને તેને બચાવવી એ આપણી નૈતિક ફરજ છે. ‘વિહંગનો વિસામો’ અભિયાન આપણને સંદેશ આપે છે કે જો આપણે પ્રકૃતિનું જતન કરીશું તો જ પ્રકૃતિ આપણું રક્ષણ કરશે. ચાલો, આપણે પણ આપણા ઘરની ગેલેરીમાં એક માળો મૂકીને ચકલીઓના કિલકિલાટને ફરી જીવંત કરીએ.
