GLP-1 દવાઓ લેવાનું બંધ કરવાથી હૃદયના સ્વાસ્થ્ય અને મેટાબોલિક સિસ્ટમ પર પડતી અસરો વિશે નિષ્ણાત તબીબનું સ્પષ્ટતાપૂર્ણ માર્ગદર્શન
સાપ્રત સમયમાં ટાઇપ-૨ ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા (Obesity) અને વજન નિયંત્રિત કરવા માટે GLP-1 (ગ્લુકાગોન-લાઇક પેપ્ટાઇડ-૧) અવરોધક દવાઓનો ઉપયોગ વિશ્વભરમાં ઝડપથી વધી રહ્યો છે. આ મોલેક્યુલ માત્ર રક્તમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં કે વજન ઉતારવામાં જ નહીં, પરંતુ દર્દીઓમાં હૃદય રોગ (Cardiovascular Disease) નું જોખમ ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ સાબિત થયા છે.
પરંતુ, જો કોઈ દર્દી અચાનક આ દવાઓ લેવાનું બંધ કરી દે તો તેનાથી હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર શું નકારાત્મક અસર પડે? શું અચાનક દવા છોડવાથી સીધો હાર્ટ એટેક આવી શકે છે? આ તમામ પ્રશ્નો અંગે મુંબઈ સેન્ટ્રલ સ્થિત વોકહાર્ટ હોસ્પિટલના કન્સલ્ટન્ટ ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. પરિન સાંગોઈએ કેટલીક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ તબીબી બાબતો સ્પષ્ટ કરી છે.
શું દવા બંધ કરવાથી સીધો હાર્ટ એટેક આવે છે?
ડૉ. પરિન સાંગોઈના જણાવ્યા અનુસાર, સામાન્ય લોકોમાં એવી ગેરસમજ છે કે GLP-1 દવાઓ અચાનક બંધ કરી દેવાથી તાત્કાલિક હાર્ટ એટેક આવી જાય છે, જે તબીબી રીતે સાચું નથી. દવા છોડવાનો અર્થ સીધો હાર્ટ એટેક નથી.
પરંતુ ખરી મુશ્કેલી એ છે કે જ્યારે આ દવા બંધ કરવામાં આવે છે ત્યારે બ્લડ સુગર, ભૂખ પરનું નિયંત્રણ, વજન અને હૃદય રોગના અન્ય જોખમી પરિબળોમાં દવાના કારણે જે હકારાત્મક સુધારાઓ થયા હતા, તે ધીમે ધીમે અદૃશ્ય થવા લાગે છે. દવાએ જે સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને દબાવી રાખવા કે નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી હતી, તે તમામ સમસ્યાઓ ફરીથી દેખાવા લાગે છે.
વજન વધવું અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય બગડવાનું જોખમ
તબીબી અભ્યાસો દર્શાવે છે કે સેમાગ્લુટાઇડ (Semaglutide) જેવી અદ્યતન દવાઓની સારવાર દરમિયાન દર્દીઓમાં હૃદયરોગના હુમલા સહિતની મુખ્ય કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ઘટનાઓમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાય છે. પરંતુ આ સુરક્ષા કાયમી નથી હોતી.
જ્યારે દર્દી આ કોર્સ બંધ કરે છે, ત્યારે મોટાભાગના કિસ્સામાં વજન પાછું વધવા લાગે છે જેને તબીબી ભાષામાં ‘રીબાઉન્ડ વજન’ કહે છે. આ સાથે બ્લડ સુગર અને બ્લડ પ્રેશરનું સ્તર ફરી વધવાથી મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય લથડે છે, જે સમય જતાં હૃદય પર વધારાનો આર્થિક અને શારીરિક બોજ આપે છે. ખાસ કરીને જેમને પહેલાથી જ હૃદય સંબંધિત તકલીફો છે અથવા જેઓ ડાયાબિટીસથી પીડાય છે, તેમના માટે આ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
હૃદયનું રક્ષણ કેટલો સમય ટકે છે?
ડૉ. સાંગોઈએ વધુમાં સમજાવ્યું કે દવા બંધ કર્યા પછી હૃદય રોગ સામે મેળવેલું રક્ષણ શરીર કેટલા સમય સુધી જાળવી રાખે છે, તે અંગેનો લાંબા ગાળાનો વિજ્ઞાન-આધારિત ડેટા હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી. આ રક્ષણ વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ જુદું હોઈ શકે છે.
તેથી, તબીબી પ્રેક્ટિસમાં સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા શરીરના વજન, બ્લડ સુગર, બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરમાં થયેલા સુધારાને કાયમી ધોરણે જાળવી રાખવાની હોવી જોઈએ. જો દવા બંધ થાય અને આ પરિમાણો બગડે, તો હૃદયનું રક્ષણ પણ આપોઆપ ઓછું થઈ જાય છે.
ડૉક્ટરની સલાહ વગર સ્વયં દવા બંધ ન કરવાની ચેતવણી
કાર્ડિયોલોજિસ્ટે દર્દીઓને સખત ચેતવણી આપી છે કે કોઈ પણ સંજોગોમાં ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વિના જાતે GLP-1 દવાઓ બંધ કરવી જોઈએ નહીં. આ નિર્ણય હંમેશાં તબીબી દેખરેખ હેઠળ અને ચોક્કસ આયોજન સાથે જ લેવાવો જોઈએ.
જો કોઈ દર્દીને દવાઓની આડઅસર (Side Effects), ભારે નાણાકીય ખર્ચ, ગર્ભાવસ્થાનું આયોજન (Pregnancy Planning) કે અન્ય તબીબી કારણોસર દવા બંધ કરવી અનિવાર્ય બને, તો ડૉક્ટર તેનો ડોઝ ધીમે-ધીમે ઘટાડી શકે છે અથવા તેના બદલે અન્ય સુરક્ષિત દવાઓનો વિકલ્પ આપી શકે છે.
દવા બંધ કર્યા પછી પણ નિયમિતપણે વજન, બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ સુગરનું કાળજીપૂર્વક નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ જેથી હૃદયના જોખમોથી સમયસર બચી શકાય.
