તેલ, એલએનજી-એલપીજી અને ૫ અબજ ડોલરનું રોકાણ… પીએમ મોદીના યુએઈ પ્રવાસથી ભારતને શું-શું મળ્યું?
વૈશ્વિક કૂટનીતિ અને આર્થિક ભાગીદારીના સંદર્ભમાં ભારત અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્ચેના સંબંધો એક નવા સુવર્ણ યુગમાં પ્રવેશી ચૂક્યા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી શુક્રવારે યુએઈના પ્રવાસે પહોંચ્યા હતા, જ્યાં તેમનું અદ્ભુત અને શાહી સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ શેખ મોહમ્મદ બિન જાયદ અલ નાહયાન પોતે પ્રોટોકોલ તોડીને પીએમ મોદીનું સ્વાગત કરવા એરપોર્ટ પહોંચ્યા હતા અને તેમને ઔપચારિક ગાર્ડ ઓફ ઓનર આપવામાં આવ્યું હતું.
આ ઐતિહાસિક મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં પીએમ મોદીએ યુએઈ પર થયેલા તાજેતરના હુમલાઓની સખત શબ્દોમાં નિંદા કરી હતી અને ખાતરી આપી હતી કે ભારત દરેક પરિસ્થિતિમાં યુએઈની સાથે મજબૂતાઈથી ઊભું છે. આ સાથે જ પીએમ મોદીએ વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે ‘હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) માંથી વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવરને અત્યંત આવશ્યક ગણાવી હતી. આ બેઠકમાં સંરક્ષણ, ઉર્જા અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં જે મસમોટા કરારો થયા છે, તેનાથી ભારતને આગામી સમયમાં ખૂબ જ મોટો ફાયદો થવા જઈ રહ્યો છે.
વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને સેપા (CEPA) ની સમીક્ષા
બેઠક દરમિયાન બંને દેશના નેતાઓએ ‘ભારત-યુએઈ વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી’ (Comprehensive Strategic Partnership) ની વિસ્તૃત સમીક્ષા કરી હતી. બંને નેતાઓએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે વ્યાપાર, રોકાણ, સંરક્ષણ, ઉર્જા, ફિનટેક, શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રોમાં બંને દેશો ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે.
આ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે અગાઉ થયેલા મુક્ત વ્યાપાર કરાર એટલે કે ‘સેપા’ (CEPA) નો ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કરાર પછી ભારત અને યુએઈ વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વ્યાપારમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારો જોવા મળ્યો છે. ઉર્જા ક્ષેત્રે ભારતની વધતી જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે યુએઈને એક અત્યંત ભરોસાપાત્ર ભાગીદાર ગણાવવામાં આવ્યો હતો અને ભવિષ્યમાં કાચા તેલ (Crude Oil), એલએનજી (LNG) અને એલપીજી (LPG) ના સપ્લાયને વધુ સુદ્રઢ કરવા પર સહમતિ બની હતી.
તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રે ADNOC અને ISPRL વચ્ચે ઐતિહાસિક કરાર
ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security) ને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રવાસનો સૌથી મોટો કરાર યુએઈની અબુ ધાબી નેશનલ ઓઈલ કંપની (ADNOC) અને ઇન્ડિયન સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ્સ લિમિટેડ (ISPRL) વચ્ચે થયો છે.
આ સમજૂતી અંતર્ગત ભારતના વ્યુહાત્મક તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserve) માં યુએઈની ભાગીદારી વધારીને ૩૦ મિલિયન (૩ કરોડ) બેરલ સુધી કરવામાં આવશે. આનાથી કટોકટીના સમયમાં ભારત પાસે તેલનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ રહેશે. આ ઉપરાંત, બંને દેશો ભારતમાં એક અત્યાધુનિક ‘સ્ટ્રેટેજિક ગેસ રિઝર્વ’ (Strategic Gas Reserve) બનાવવા માટે પણ સાથે મળીને કામ કરશે. આ સાથે જ ભારતની અગ્રણી કંપની IOCL અને ADNOC વચ્ચે ભારતમાં એલપીજી (રાંધણ ગેસ) નો પુરવઠો અવિરત જાળવી રાખવા માટે પણ અલગથી કરાર કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતીય બજારમાં ૫ અબજ અમેરિકી ડોલરના રોકાણની મોટી જાહેરાત
આર્થિક મોરચે ભારત માટે સૌથી મોટા અને ખુશીના સમાચાર એ છે કે યુએઈની અગ્રણી કંપનીઓ અને રોકાણકારોએ ભારતમાં કુલ ૫ અબજ અમેરિકી ડોલર (અંદાજે ₹૪૧,૦૦૦ કરોડ કરતાં વધુ) ના જંગી રોકાણની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. આ રોકાણનું વિભાજન નીચે મુજબ કરવામાં આવ્યું છે:
આરબીએલ બેંક (RBL Bank): બેંકિંગ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે ૩ અબજ ડોલરનું રોકાણ કરવામાં આવશે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ: ભારતના પાયાના વિકાસ અને આધુનિક પ્રોજેક્ટ્સ માટે ૧ અબજ ડોલર ફાળવવામાં આવ્યા છે.
સન્માન કેપિટલ (Sammaan Capital): નાણાકીય ક્ષેત્રની આ કંપનીમાં ૧ અબજ ડોલરનું રોકાણ કરવામાં આવશે.
આ રોકાણથી ભારતમાં રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે અને દેશના બેંકિંગ તેમજ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેક્ટરને મોટો વેગ મળશે.
ડિફેન્સ પાર્ટનરશિપ અને વાડિનારમાં શિપ રિપેયર ક્લસ્ટર
સંરક્ષણ સહયોગને બંને દેશોની ભાગીદારીનો સૌથી મજબૂત સ્તંભ ગણાવવામાં આવ્યો છે. પીએમ મોદીના આ પ્રવાસ દરમિયાન ‘સ્ટ્રેટેજિક ડિફેન્સ પાર્ટનરશિપ ફ્રેમવર્ક’ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ અંતર્ગત બંને દેશો સંયુક્ત રીતે સંરક્ષણ ઉત્પાદન, નવી સૈન્ય ટેકનોલોજી, સાયબર સુરક્ષા, દરિયાઈ સુરક્ષા, સૈનિકોની તાલીમ અને સંયુક્ત યુદ્ધાભ્યાસ પર પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
આ સિવાય, મેક ઇન ઇન્ડિયાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘કોચિન શિપયાર્ડ’ અને યુએઈની ‘ડ્રાયડોક્સ વર્લ્ડ દુબઈ’ વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કરાર થયો છે. આ અંતર્ગત ગુજરાતના વાડિનાર ખાતે એક આધુનિક ‘શિપ રિપેયર ક્લસ્ટર’ (Ship Repair Cluster) સ્થાપવામાં આવશે. ભારતને શિપબિલ્ડિંગ (જહાજ નિર્માણ) અને શિપ રિપેયરમાં વૈશ્વિક સ્કિલ હબ બનાવવા માટે એક અલગ કરાર પણ કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી ભારતીય યુવાનોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ટ્રેનિંગ અને રોજગાર મળશે.
સુપર કમ્પ્યુટિંગ, એઆઈ (AI) અને વર્ચ્યુઅલ ટ્રેડ કોરિડોરની શરૂઆત
ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારતના સી-ડેક (C-DAC) અને યુએઈની પ્રખ્યાત કંપની G-42 વચ્ચે ૮ એક્સાફ્લોપ (8 Exaflop) ક્ષમતા ધરાવતું સુપર કમ્પ્યુટ ક્લસ્ટર બનાવવા માટે ટર્મ શીટ સાઈન કરવામાં આવી છે. આ પગલું આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને હાઈ-પર્ફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગના ક્ષેત્રમાં ભારતને દુનિયાના અગ્રણી દેશોની હરોળમાં લાવી દેશે.
વ્યાપારને વધુ સરળ અને ઝડપી બનાવવા માટે બંને દેશો વચ્ચે એક ‘વર્ચ્યુઅલ ટ્રેડ કોરિડોર’ (Virtual Trade Corridor) ની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. આ કોરિડોર ‘MAITRI’ ડિજિટલ સિસ્ટમ દ્વારા ભારત અને યુએઈના કસ્ટમ્સ અને પોર્ટ (બંદર) સિસ્ટમને સીધી રીતે જોડી દેશે. આનાથી બંને દેશો વચ્ચે માલસામાનની હેરફેર ખૂબ જ ઝડપી બનશે અને પરિવહનનો ખર્ચ પણ ઘણો ઓછો થઈ જશે.
પ્રવાસના અંતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ શેખ મોહમ્મદ બિન જાયદ અલ નાહયાનને ભારત આવવાનું ભાવભર્યું આમંત્રણ આપ્યું હતું. એકંદરે જોઈએ તો, પીએમ મોદીનો આ યુએઈ પ્રવાસ ભારત માટે ઉર્જા સુરક્ષા, અબજો ડોલરનું રોકાણ અને આધુનિક ટેકનોલોજી મેળવવાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત સફળ અને ઐતિહાસિક સાબિત થયો છે.
