શું તમે NSE ના IPO માં રોકાણ કરી શકો છો? જાણો જૂના શેરધારકો, રિટેલ અને QIB માટેના અનામત ક્વોટા
ભારતીય શેરબજારના ઈતિહાસમાં સોનાના અક્ષરે અંકિત થવા જઈ રહેલી એક મોટી નાણાકીય ઘટના સામે આવી છે. લાંબા સમયથી બજારના તજજ્ઞો અને નાણાકીય રોકાણકારો જેની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યા હતા તે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) નો મેગા-આઈપીઓ આવનારી ૧૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ સબસ્ક્રિપ્શન માટે ખુલી રહ્યો છે. આશરે ₹૨૨,૦૦૦ કરોડના આ વિશાળ પબ્લિક ઈશ્યૂએ ભારતીય સટ્ટા અને રોકાણ જગતમાં ભારે ચર્ચા જગાડી છે.
નાના રિટેલ રોકાણકારોથી લઈને મોટા વિદેશી સંસ્થાગત રોકાણકારોમાં એ વાતની જિજ્ઞાસા છે કે આ ઈશ્યૂમાં કોણ અરજી કરી શકે, જૂના શેરધારકો માટે શું નિયમ છે અને લિસ્ટિંગ ક્યાં થશે.
રૂ. ૨૨,૦૦૦ કરોડનો ઈશ્યુ: કંપનીને નહીં પણ વેચાણકર્તાઓને મળશે રકમ
આ મેગા IPO નું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું સમજવું અત્યંત જરૂરી છે. ₹૨૨,૦૦૦ કરોડનો આ આખો ઈશ્યૂ સંપૂર્ણપણે “ઓફર ફોર સેલ” (OFS) સ્વરૂપે લવાઈ રહ્યો છે. ₹૧ ની ફેસ વેલ્યુ ધરાવતા ૧૨,૬૪,૩૬,૬૫૦ ઈક્વિટી શેર આ ઓફર હેઠળ વેચવામાં આવશે. આનો સીધો અર્થ એ થયો કે NSE કોઈ નવા શેર ઈશ્યૂ કરીને માર્કેટમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરી રહ્યું નથી.
કંપનીમાં પહેલેથી જ રોકાણ ધરાવતા સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), ન્યુ ઈન્ડિયા એશ્યોરન્સ અને કેનેડા પેન્શન પ્લાન ઈન્વેસ્ટમેન્ટ બોર્ડ (CPPIB) જેવા અગ્રણી સંસ્થાકીય રોકાણકારો પોતાના હિસ્સાનું વેચાણ કરીને ભંડોળ છૂટું કરી રહ્યા છે. તેથી, આ આઈપીઓ માંથી એકત્ર થનારી તમામ રકમ સીધી શેર વેચનાર સંસ્થાઓને મળશે, NSE ના ખાતામાં જશે નહીં.
પોતાના પ્લેટફોર્મ પર નહીં, માત્ર BSE પર લિસ્ટેડ થશે NSE!
એક ખૂબ જ રસપ્રદ અને ટેકનિકલ બાબત એ છે કે દેશનું સૌથી મોટું સ્ટોક એક્સચેન્જ હોવા છતાં NSE ના શેર પોતાના જ ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ પર લિસ્ટેડ થઈ શકશે નહીં. આ સ્ટોક માત્ર બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) પર જ લિસ્ટેડ અને ટ્રેડ થશે.
આ પાછળ સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ રેગ્યુલેશન એક્ટની એક કડક કાનૂની જરૂરિયાત કામ કરે છે. નિયમ મુજબ, કોઈપણ માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટોક એક્સચેન્જ પોતે જ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર લિસ્ટેડ થઈને પોતાના શેરનું સેલ્ફ-ટ્રેડિંગ ઓફર કરી શકતું નથી. આ હિતોના ટકરાવ (Conflict of Interest) ને રોકવા માટે સેબીનો નિયમ છે, જેથી તેનું લિસ્ટિંગ માત્ર BSE પર જ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
રોકાણકારો અને કર્મચારીઓ માટે અનામત ક્વોટા
NSE એ પોતાના કર્મચારીઓ માટે પણ વિશેષ જોગવાઈ કરી છે. આ ઈશ્યૂમાંથી ₹૭૦ કરોડના શેર કર્મચારીઓ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યા છે, જ્યાં પાત્ર કર્મચારીઓ ₹૫ લાખ સુધીની બોલી લગાવી શકે છે.
સામાન્ય રોકાણકારો માટે ઈશ્યૂનો ૩૫% હિસ્સો રિટેલ કેટેગરી માટે અનામત રાખવામાં આવ્યો છે. રિટેલ રોકાણકાર તરીકે કોઈ પણ વ્યક્તિ મહત્તમ ₹૨ લાખ સુધીના શેર માટે અરજી કરી શકે છે. જ્યારે ૫૦% હિસ્સો લાયક સંસ્થાકીય ખરીદદારો (QIB) અને ૧૫% હિસ્સો બિન-સંસ્થાકીય રોકાણકારો (NIB) માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે. જૂના શેરધારકો માટે કોઈ અલગ ક્વોટા રાખવામાં આવ્યો નથી, તેઓ પણ રિટેલ કે QIB કેટેગરી હેઠળ જ બોલી લગાવી શકશે.
NSE IPO સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોત્તરી
IPO ક્યારે ખુલશે અને ક્યારે બંધ થશે?
આ ઈશ્યૂ ગુરુવાર, ૧૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ ખુલશે અને સોમવાર, ૨૧ સપ્ટેમ્બરના રોજ બંધ થશે. એન્કર રોકાણકારો માટે ઈશ્યૂ ૧૬ સપ્ટેમ્બરે જ ખુલી જશે.
અરજી કરવા માટે પેમેન્ટ પદ્ધતિ શું રહેશે?
નિયમિત રોકાણકારો માટે ASBA (Application Supported by Blocked Amount) પદ્ધતિ ફરજિયાત છે. ₹૫ લાખ સુધીની રિટેલ અરજીઓ માટે UPI નો ઉપયોગ કરવાનો રહેશે.
શું બિડ પાછી ખેંચી શકાય છે?
રિટેલ રોકાણકારો અથવા કર્મચારીઓ ઈશ્યૂ બંધ થવાના દિવસે સાંજે ૫:૦૦ વાગ્યા સુધી પોતાની અરજી કેન્સલ કરી શકે છે અથવા સુધારી શકે છે. પરંતુ QIB અને NIB કેટેગરીના રોકાણકારો પોતાની બિડ પાછી ખેંચી શકતા નથી.
શેરધારકો માટે માલિકી મર્યાદાના નિયમો શું છે?
સેબીની પૂર્વ મંજૂરી વિના કોઈ પણ સામાન્ય ભારતીય નાગરિક ૫% થી વધુ હિસ્સો ધરાવી શકતો નથી. જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો માટે આ એકંદર મર્યાદા ૪૯% નક્કી કરવામાં આવી છે.
