ટેકનોલોજી કે સ્ટેટસ સિમ્બોલ? ફોલ્ડેબલ ફોનની ઊંચી કિંમત પાછળનું વિજ્ઞાન સમજો
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સ્માર્ટફોનની દુનિયામાં સૌથી મોટો ક્રાંતિકારી ફેરફાર ફોલ્ડેબલ ફોન્સ (Foldable Phones) તરીકે આવ્યો છે. સેમસંગ, મોટોરોલા અને ગૂગલ જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓએ જ્યારે પોતાના વળી શકે તેવા ફોન બજારમાં ઉતાર્યા છે, ત્યારથી ટેકનોલોજી પ્રેમીઓ વચ્ચે તેની ભારે ચર્ચા છે. આ ફોન દેખાવમાં જેટલા ફ્યુચરિસ્ટિક અને પ્રીમિયમ લાગે છે, તેની કિંમત તેટલી જ ચોંકાવનારી હોય છે.
સામાન્ય રીતે એક ફ્લેગશિપ ફોન જ્યાં ₹60,000 થી ₹80,000ની વચ્ચે મળી જાય છે, ત્યાં એક સારો ફોલ્ડેબલ ફોન ₹1,00,000થી લઈને ₹1,70,000 સુધીની રેન્જમાં આવે છે. આખરે આ ફોનમાં એવું શું છે જે તેને આટલો મોંઘો બનાવે છે? ચાલો વિગતવાર સમજીએ.
1. ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજી: સામાન્ય ગ્લાસ નહીં, અલ્ટ્રા-થિન ફ્લેક્સિબલ મટીરિયલ
ફોલ્ડેબલ ફોનની સૌથી મોટી વિશેષતા અને તેની સૌથી મોંઘી કડી તેની ડિસ્પ્લે છે. સામાન્ય ફોનમાં કઠોર ગોરિલા ગ્લાસ વપરાય છે, પરંતુ ફોલ્ડેબલ ફોનમાં એવી સ્ક્રીન જોઈએ જે હજારો વખત વળ્યા પછી પણ તૂટે નહીં અને તેના પર કોઈ નિશાન પણ ન પડે.
-
UTG (Ultra Thin Glass): કંપનીઓ ‘અલ્ટ્રા થિન ગ્લાસ’નો ઉપયોગ કરે છે જે વાળ કરતા પણ પાતળો હોય છે. તેને બનાવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ છે.
-
મલ્ટિપલ લેયર્સ: આ સ્ક્રીન ઉપર પ્લાસ્ટિકના સુરક્ષાત્મક પડ (Polymers) અને કોટિંગ લગાવવામાં આવે છે જેથી વળતી વખતે પિક્સેલ ખરાબ ન થાય. આ ખાસ મટીરિયલની કિંમત સામાન્ય AMOLED સ્ક્રીન કરતા અનેકગણી વધારે હોય છે.
2. હિંજ મેકેનિઝમ: જટિલ એન્જિનિયરિંગનો નમૂનો
ફોનને ફોલ્ડ કરવા અને ખોલવા માટે જે હિંજ (Hinge) એટલે કે મિજાગરાનો ઉપયોગ થાય છે, તે ફોલ્ડેબલ ફોનનું ‘હૃદય’ છે.
-
સેંકડો નાના પાર્ટ્સ: આધુનિક હિંજની અંદર સેંકડો સૂક્ષ્મ ગિયર્સ અને સ્પ્રિંગ્સ હોય છે. તેને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે કે ફોન કોઈપણ એન્ગલ પર ઉભો રહી શકે અને ધૂળના રજકણો અંદર ન જઈ શકે.
-
કડક ટેસ્ટિંગ: કંપનીઓએ સુનિશ્ચિત કરવું પડે છે કે હિંજ ઓછામાં ઓછી 2 લાખ વખત ખુલવા-બંધ થવા છતાં ખરાબ ન થાય. આ ઉચ્ચ સ્તરીય એન્જિનિયરિંગ અને ટેસ્ટિંગનો ખર્ચ ફોનની અંતિમ કિંમતમાં ઉમેરાય છે.
3. રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટ (R&D) પર મોટો ખર્ચ
ફોલ્ડેબલ ટેકનોલોજી હજુ પણ તેના શરૂઆતના તબક્કામાં છે. સામાન્ય સ્માર્ટફોનની ડિઝાઇન પહેલેથી જ નક્કી હોય છે, પરંતુ ફોલ્ડેબલ ફોન માટે કંપનીઓએ શૂન્યથી શરૂઆત કરવી પડે છે.
-
વર્ષોનું રિસર્ચ, અસફળ પ્રોટોટાઇપ અને નવી ટેકનોલોજી શોધવામાં અબજો ડોલરનો ખર્ચ થાય છે. જ્યારે કંપની નવી ટેકનોલોજી લાવે છે, ત્યારે તે સૌથી પહેલા રિસર્ચનો ખર્ચ વસૂલવાનો પ્રયાસ કરે છે, તેથી શરૂઆતના મોડલ ખૂબ મોંઘા હોય છે.
4. ‘ઇકોનોમી ઓફ સ્કેલ’નો અભાવ
અર્થશાસ્ત્રનો નિયમ છે કે જ્યારે કોઈ વસ્તુ કરોડોની સંખ્યામાં બને છે, ત્યારે તેની પડતર કિંમત ઘટી જાય છે.
-
ઓછું પ્રોડક્શન: હાલમાં ફોલ્ડેબલ ફોન સામાન્ય ફોનની સરખામણીએ ઘણી ઓછી સંખ્યામાં બનાવવામાં આવે છે. મોટા પાયે ઉત્પાદન ન થવાને કારણે તેના પાર્ટ્સ સસ્તા ભાવે ખરીદવા મુશ્કેલ હોય છે.
-
જ્યાં સુધી ફોલ્ડેબલ ફોનનું બજાર મોટા સ્તર (Mass Market) સુધી નહીં પહોંચે, ત્યાં સુધી તેની કિંમત ઊંચી જ રહેશે.
5. બે બેટરી અને બે ડિસ્પ્લેનો ખર્ચ
5. બે બેટરી અને બે ડિસ્પ્લેનો ખર્ચફોલ્ડેબલ ફોનમાં (ખાસ કરીને ‘Fold’ મોડલ) અવારનવાર બે સ્ક્રીન હોય છે—એક બહારની નાની સ્ક્રીન અને એક અંદરની મોટી મુખ્ય સ્ક્રીન.
-
આ ઉપરાંત, ફોનના બંને હિસ્સામાં વજનનું સંતુલન જાળવી રાખવા માટે ઘણીવાર બે બેટરી (Dual Battery System) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. બે ડિસ્પ્લે, બે બેટરી અને વધુ સેન્સર્સ એટલે બમણો હાર્ડવેર ખર્ચ.
6. પ્રીમિયમ મટીરિયલ અને મજબૂતી
ફોલ્ડેબલ ફોનમાં હલનચલન કરતા પાર્ટ્સ (Moving Parts) વધારે હોવાથી તેને તૂટતા બચાવવા માટે સામાન્ય પ્લાસ્ટિકને બદલે એરોસ્પેસ-ગ્રેડ એલ્યુમિનિયમ કે ટાઇટેનિયમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. બોડીને અત્યંત મજબૂત બનાવવી પડે છે જેથી પડવા કે વળવા પર હિંજ પર દબાણ ન આવે. આ પ્રીમિયમ મટીરિયલ કિંમતને વધુ ઉપર લઈ જાય છે.
7. સ્ટેટસ સિમ્બોલ અને પ્રીમિયમ બ્રાન્ડિંગ
કંપનીઓ ફોલ્ડેબલ ફોન્સને માત્ર એક ગેજેટ તરીકે નહીં, પરંતુ એક સ્ટેટસ સિમ્બોલ તરીકે રજૂ કરે છે. જે લોકો ભીડથી અલગ દેખાવા માંગે છે, તેઓ આ માટે વધુ કિંમત ચૂકવવા તૈયાર હોય છે. મર્યાદિત સ્પર્ધા હોવાને કારણે કંપનીઓ તેને ‘લક્ઝરી’ કેટેગરીમાં રાખે છે અને પોતાની બ્રાન્ડ વેલ્યુનો ફાયદો ઉઠાવે છે.
નિષ્કર્ષ: શું ભવિષ્યમાં આ ફોન સસ્તા થશે?
હા, ચોક્કસ. જેમ જેમ અન્ય કંપનીઓ (જેમ કે વનપ્લસ, ઓપ્પો, ટેક્નો) આ બજારમાં ઉતરી રહી છે, તેમ સ્પર્ધા વધી રહી છે. આવનારા 2-3 વર્ષોમાં જ્યારે ફોલ્ડેબલ ડિસ્પ્લેનું ઉત્પાદન સરળ અને સસ્તું થઈ જશે, ત્યારે આપણે ₹40,000 થી ₹50,000 ની રેન્જમાં પણ સારા ફોલ્ડેબલ ફોન જોઈ શકીશું. પરંતુ હાલમાં, જો તમારે આ ભવિષ્યની ટેકનોલોજીનો અનુભવ કરવો હોય, તો ખિસ્સું થોડું વધારે ખાલી કરવું પડશે.
