વિશ્વભરમાં મનાવવામાં આવી રહ્યો છે ‘ગુડ ફ્રાઈડે’, જાણો કેમ આજે ચર્ચમાં ઘંટ નથી વગાડવામાં આવતા

મૌન, પ્રાર્થના અને ઉપવાસનો દિવસ, આજે વિશ્વભરમાં ખ્રિસ્તી સમુદાય પાળી રહ્યો છે ગુડ ફ્રાઈડે

બાઈબલ અને ખ્રિસ્તી માન્યતાઓ અનુસાર, લગભગ બે હજાર વર્ષ પહેલાં યરૂશલેમમાં કટ્ટરપંથીઓ અને તત્કાલીન શાસકોએ ઈસુ ખ્રિસ્તને તેમના માનવતા અને પ્રેમના સંદેશાને કારણે મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવી હતી. તેમને કાંટાનો તાજ પહેરાવવામાં આવ્યો, કોરડા મારવામાં આવ્યા અને અંતે પોતાના ખભા પર જ ભારે વધસ્તંભ (ક્રૂસ) ઉપાડીને ગોલગોથા નામની ટેકરી સુધી જવા મજબૂર કરવામાં આવ્યા. ત્યાં તેમને ખીલાઓ દ્વારા વધસ્તંભ પર જડી દેવામાં આવ્યા હતા.

તેને ‘ગુડ’ (Good) શા માટે કહેવામાં આવે છે?

સાંભળવામાં આ ખૂબ જ દુખદ લાગે છે, પરંતુ ખ્રિસ્તી ધર્મમાં ‘ગુડ’ શબ્દનો અર્થ અહીં ‘પવિત્ર’ (Holy) તરીકે લેવામાં આવ્યો છે. તેને ‘ગુડ’ એટલા માટે કહેવામાં આવે છે કારણ કે એવું માનવામાં આવે છે કે ઈસુ ખ્રિસ્તે સમગ્ર માનવતાના પાપોનો બોજ પોતાના પર લઈ લીધો અને પોતાની ઈચ્છાથી બલિદાન આપ્યું જેથી દુનિયાને મુક્તિનો માર્ગ મળી શકે. આ બૂરાઈ પર અચ્છાઈ અને નફરત પર પ્રેમની જીતનું પ્રતીક છે.

ઉપવાસ, પ્રાર્થના અને ચર્ચની પરંપરાઓ

ગુડ ફ્રાઈડે એ કોઈ ઉજવણીનો દિવસ નથી, પરંતુ તે આત્મ-મંથન અને શોકનો દિવસ છે. આ દિવસે ચર્ચમાં જે કંઈ પણ થાય છે, તેનો દરેક હિસ્સો એક ખાસ અર્થ ધરાવે છે:

૧. બપોરે ૩ વાગ્યાનો સમય: અંધકારનું પ્રતીક

બાઈબલ મુજબ, જ્યારે ઈસુ ખ્રિસ્ત વધસ્તંભ પર હતા, ત્યારે બપોરે ૩ વાગ્યાની આસપાસ તેમણે પોતાના પ્રાણ ત્યાગ્યા હતા. તેથી, ગુડ ફ્રાઈડેના દિવસે બપોરે ૩ વાગ્યે ચર્ચમાં વિશેષ પ્રાર્થના સભાઓ યોજાય છે. ઘણી જગ્યાએ આ સમયે ચર્ચની મીણબત્તીઓ બુઝાવી દેવામાં આવે છે અને સન્નાટો છવાઈ જાય છે, જે તે સમયે વિશ્વમાં છવાયેલા શોકને દર્શાવે છે.

૨. ચર્ચમાં ઘંટ નહીં, પણ ‘ખટખટા’નો અવાજ

ગુડ ફ્રાઈડેના દિવસે તમે ચર્ચમાં ઘંટનો અવાજ નહીં સાંભળો. શોક વ્યક્ત કરવા માટે લાકડાના એક વિશેષ સાધન (જેને ખટખટા કહેવામાં આવે છે) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ચર્ચમાંથી શણગારની વસ્તુઓ હટાવી લેવામાં આવે છે અથવા તેને કાળા/જાંબલી કપડાથી ઢાંકી દેવામાં આવે છે.

૩. ઉપવાસ અને સંયમ (Lent)

ઘણા ખ્રિસ્તી પરિવારો આ દિવસે વ્રત રાખે છે. કેટલાક લોકો આખો દિવસ કંઈ પણ ખાધા-પીધા વગર રહે છે, તો કેટલાક લોકો માત્ર એક સમય સાદો ખોરાક લે છે. આ ઉપવાસ માત્ર ભૂખ્યા રહેવા માટે નથી, પરંતુ તે ઈસુ ખ્રિસ્તના કષ્ટોને અનુભવવા અને પોતાના જીવનની ભૂલો માટે પશ્ચાતાપ કરવાની એક રીત છે.

૪. વધસ્તંભનો માર્ગ (Stations of the Cross)

ચર્ચમાં ‘ક્રૂસના રસ્તા’ની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે, જેમાં ઈસુ ખ્રિસ્તને સજા મળવાથી લઈને તેમને દફનાવવામાં આવ્યા ત્યાં સુધીની ૧૪ ઘટનાઓ (સ્ટેશન્સ) ને યાદ કરવામાં આવે છે. ઘણા શહેરોમાં લોકો વધસ્તંભ લઈને રસ્તાઓ પર મૌન સરઘસ પણ કાઢે છે.

એક સામાન્ય માણસ માટે આ દિવસનો શો સંદેશ છે?

ગુડ ફ્રાઈડે માત્ર એક ધાર્મિક વિધિ નથી. તે આપણને કેટલાક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવીય મૂલ્યો શીખવે છે:

• ક્ષમા (Forgiveness): જ્યારે ઈસુ ખ્રિસ્ત વધસ્તંભ પર હતા અને તેમને અસહ્ય પીડા થઈ રહી હતી, ત્યારે પણ તેમણે પોતાના દુશ્મનો માટે પ્રાર્થના કરી હતી— “હે પિતા, આ લોકોને ક્ષમા કરજો, કારણ કે તેઓ નથી જાણતા કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે.” આ સંદેશ આજની નફરતભરી દુનિયામાં સૌથી વધુ જરૂરી છે.

• નિઃસ્વાર્થ બલિદાન: બીજાના ભલા માટે પોતાને કષ્ટમાં નાખવું અને સત્યના માર્ગ પર અડગ રહેવું એ જ સાચી મહાનતા છે.

ગુડ ફ્રાઈડેનું આ મૌન અને દુઃખ અધૂરું છે, જો તેના પછી ‘ઈસ્ટર’ (Easter) ન આવે. ખ્રિસ્તી માન્યતાઓ અનુસાર, ત્રીજા દિવસે ઈસુ ખ્રિસ્ત ફરીથી જીવિત થયા હતા, જેને ઈસ્ટર સન્ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

તેથી, ગુડ ફ્રાઈડે આપણને શીખવે છે કે અજવાળા પહેલા અંધકાર આવે છે અને જીત પહેલા સંઘર્ષ જરૂરી છે. આજના દિવસે લોકો એકબીજાને ‘શુભેચ્છા’ નથી આપતા, પરંતુ શાંતિ અને પ્રાર્થનામાં સમય વિતાવે છે.