ભારતભરમાં ગુંજી ઉઠ્યા મોબાઈલ ફોન: સરકારે કર્યું ડિઝાસ્ટર એલર્ટ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ
શું આજે તમારા મોબાઈલ ફોનમાં પણ અચાનક એક તીવ્ર અવાજ સાથે સરકારી એલર્ટ આવ્યું? જો હા, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. આજે શનિવારના રોજ ભારતભરના લાખો મોબાઈલ વપરાશકર્તાઓને ભારત સરકાર તરફથી એક ટેસ્ટ મેસેજ મળ્યો છે. આ કોઈ વાસ્તવિક દુર્ઘટનાની ચેતવણી નહોતી, પરંતુ ભારત સરકાર દ્વારા સત્તાવાર રીતે લોન્ચ કરવામાં આવેલી સ્વદેશી ‘સેલ બ્રોડકાસ્ટ ઇમરજન્સી એલર્ટ સિસ્ટમ’નું એક વ્યાપક પરીક્ષણ હતું.
આ મેસેજ પર “Extremely Severe Alert” (અત્યંત ગંભીર એલર્ટ) લખેલું હતું, જેનો હેતુ નાગરિકોને એ જાણ કરવાનો હતો કે ભારતે સ્વદેશી ટેકનોલોજી પર આધારિત નવી ઇન્સ્ટન્ટ ડિઝાસ્ટર એલર્ટ સર્વિસ સક્રિય કરી દીધી છે. મેસેજમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે જનતાએ આ અંગે કોઈ પગલાં લેવાની જરૂર નથી.
લોન્ચિંગ અને ટેકનોલોજી: ‘સચેત’ પ્લેટફોર્મની તાકાત
૨ મે, ૨૦૨૬ના રોજ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને કેન્દ્રીય સંચાર મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા દ્વારા આ સિસ્ટમનું વિધિવત લોન્ચિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સમગ્ર પહેલના કેન્દ્રમાં ‘SACHET’ (સચેત) નામનું પ્લેટફોર્મ છે, જેનો અર્થ થાય છે ‘ઇન્ટિગ્રેટેડ એલર્ટ સિસ્ટમ’.
આ ટેકનોલોજીનું નિર્માણ ભારત સરકારના ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગના મુખ્ય સંશોધન અને વિકાસ કેન્દ્ર C-DOT (સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓફ ટેલિમેટિક્સ) દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. તે ઇન્ટરનેશનલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયન (ITU) દ્વારા ભલામણ કરાયેલ ‘કોમન એલર્ટિંગ પ્રોટોકોલ’ પર આધારિત છે. અત્યારે આ સિસ્ટમ ભારતના તમામ ૩૬ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કાર્યરત થઈ ચૂકી છે.
SMS થી સેલ બ્રોડકાસ્ટ સુધીની સફર
અત્યાર સુધી ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી દ્વારા કુદરતી આપત્તિઓ, હવામાનની ચેતવણીઓ અને વાવાઝોડા જેવી ઘટનાઓ દરમિયાન ૧૯ થી વધુ ભારતીય ભાષાઓમાં ૧૩૪ અબજથી વધુ SMS એલર્ટ મોકલવામાં આવ્યા છે. જોકે, નવી સેલ બ્રોડકાસ્ટ ટેકનોલોજી એ પરંપરાગત SMS કરતા ઘણી ગણી ચડિયાતી અને ઝડપી છે.
શા માટે આ ટેકનોલોજી અલગ છે?
સામાન્ય SMS ક્યારેક નેટવર્ક જામ થવાને કારણે મોડા પહોંચી શકે છે, પરંતુ સેલ બ્રોડકાસ્ટ નેટવર્ક ટ્રાફિકથી પ્રભાવિત થતું નથી. તેની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે જ્યારે પણ સરકાર તરફથી એલર્ટ મોકલવામાં આવે છે, ત્યારે તે તમારા ફોનની સેટિંગ્સને પણ ઓવરરાઈડ કરી દે છે. એટલે કે જો તમારો ફોન ‘સાયલન્ટ’ (Silent) કે ‘ડુ નોટ ડિસ્ટર્બ’ (Do Not Disturb) મોડ પર હશે, તો પણ તે મોટો એલાર્મ અવાજ કરશે અને સ્ક્રીન પર ફ્લેશ મેસેજ દેખાશે. આ સુવિધા એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ગાઢ નિદ્રામાં રહેલી વ્યક્તિ પણ કટોકટીના સમયે જાગી જાય.
કઈ પરિસ્થિતિઓમાં આ સિસ્ટમ કામ કરશે?
ભારત સરકારની આ સિસ્ટમ માત્ર કુદરતી આપત્તિઓ પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે નીચે મુજબની વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં જીવન બચાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાશે:
કુદરતી આપત્તિઓ: ભૂકંપ, સુનામી, પૂર અને વાવાઝોડું.
હવામાનની ચેતવણી: ભારે વરસાદ કે વીજળી પડવાની શક્યતા (Lightning strikes).
માનવસર્જિત કટોકટી: ગેસ લીકેજ, કેમિકલ દુર્ઘટના કે અન્ય કોઈ ગંભીર જોખમ.
દરેક મોબાઈલ સુધી પહોંચવાની ક્ષમતા
આ સિસ્ટમની રચના એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે તે કોઈ પણ વ્યક્તિગત સેટિંગ્સને ધ્યાનમાં લીધા વગર તે નિર્ધારિત વિસ્તારના તમામ મોબાઈલ હેન્ડસેટ સુધી એકસાથે પહોંચી શકે છે. આ ટેકનોલોજી અત્યંત વ્યાપક અને સર્વસમાવેશક છે, જેનો અર્થ છે કે અંતરિયાળ ગામડાઓમાં રહેતા લોકોથી લઈને મેટ્રો સિટીના રહેવાસીઓ સુધી, દરેકને સમયસર ચેતવણી મળી શકશે.
ડિજિટલ ઈન્ડિયાના વિઝનને આગળ વધારતા આ સિસ્ટમ દર્શાવે છે કે ભારત હવે ટેકનોલોજીની દ્રષ્ટિએ આત્મનિર્ભર બની રહ્યું છે. C-DOT દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આ સ્વદેશી સિસ્ટમ આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં ભારતને વિશ્વના અગ્રણી દેશોની હરોળમાં લાવી દીધું છે.
