નાની ઉંમરે જ ઘૂંટણમાંથી આવે છે કડકડાટ અને તડતડ અવાજ? અવગણશો નહીં, આ હોઈ શકે છે ગંભીર સમસ્યાનો સંકેત
શું તમને પણ ઘૂંટણ વાળતી વખતે કડકડાટ કે તડતડ અવાજ સંભળાય છે? સીડી ચઢતી વખતે, ખુરશી પરથી ઊભા થતી વખતે અથવા લાંબા સમય સુધી બેસ્યા બાદ ચાલવાનું શરૂ કરો ત્યારે ઘૂંટણમાંથી અવાજ આવે છે? જો હા, તો આ બાબતને હંમેશાં સામાન્ય સમજીને અવગણવી યોગ્ય નથી. ખાસ વાત એ છે કે હવે માત્ર મોટી ઉંમરના લોકો જ નહીં, પરંતુ યુવાનોમાં પણ ઘૂંટણમાંથી આવા અવાજ આવવાની સમસ્યા જોવા મળે છે.
તબીબી ભાષામાં ઘૂંટણ કે અન્ય સાંધામાંથી આવતા કડકડાટ અથવા તડતડ અવાજને ‘ક્રેપિટસ’ (Crepitus) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ અવાજ સાંધાની હિલચાલ દરમિયાન સંભળાય છે. જોકે, દરેક વખતે આવા અવાજનો અર્થ એ નથી કે ઘૂંટણમાં કોઈ ગંભીર બીમારી છે. ઘણી વખત તેની પાછળ સામાન્ય શારીરિક પ્રક્રિયાઓ જવાબદાર હોય છે. પરંતુ જો અવાજની સાથે દુખાવો, સોજો અથવા જકડન પણ અનુભવાય તો સાવચેત રહેવાની જરૂર છે.
ફોર્ટિસ હોસ્પિટલ, નોઈડાના ઓર્થોપેડિક્સ અને જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ વિભાગના ચેરમેન ડૉ. અતુલ મિશ્રાના જણાવ્યા અનુસાર, ઘૂંટણમાંથી અવાજ આવવા પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે. સમયસર કારણ ઓળખીને યોગ્ય કાળજી લેવામાં આવે તો ઘૂંટણના સ્વાસ્થ્યને જાળવી રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
ઘૂંટણમાંથી કડકડાટનો અવાજ કેમ આવે છે? જાણો મુખ્ય કારણો
ડૉક્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, ઘૂંટણમાંથી અવાજ આવવાનું એક સામાન્ય કારણ સાંધામાં રહેલા સાયનોવિયલ ફ્લુઇડ (Synovial Fluid)માં ગેસના પરપોટા બનવા અને ફૂટવાની પ્રક્રિયા છે. સાયનોવિયલ ફ્લુઇડ એક પ્રકારનું પ્રવાહી છે, જે સાંધામાં લુબ્રિકન્ટ તરીકે કામ કરે છે. તે હાડકાં વચ્ચેનું ઘર્ષણ ઘટાડવામાં અને સાંધાની સરળ હિલચાલમાં મદદ કરે છે. આ પ્રવાહીમાં દબાણ બદલાવાને કારણે ગેસના પરપોટા બની શકે છે, જેના કારણે કડકડાટ જેવો અવાજ સંભળાય છે.
આ ઉપરાંત, ઘૂંટણની આસપાસ રહેલા ટેન્ડન અને લિગામેન્ટ્સની હિલચાલને કારણે પણ અવાજ આવી શકે છે. જ્યારે ઘૂંટણ વાળવામાં કે સીધું કરવામાં આવે છે ત્યારે આ સ્નાયુબંધ અને અસ્થિબંધન પોતાની સ્થિતિ બદલે છે. કેટલીક વખત તેઓ હાડકાંની આસપાસ સરકીને ફરી પોતાની મૂળ સ્થિતિમાં આવે છે, જેના કારણે અવાજ ઉત્પન્ન થઈ શકે છે.
યુવાનોમાં ઘૂંટણમાંથી અવાજ આવવા પાછળ જીવનશૈલી પણ એક મહત્ત્વપૂર્ણ કારણ બની શકે છે. લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવું, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, સાથળના સ્નાયુઓની નબળાઈ અને શરીરનું વધુ વજન ઘૂંટણ પર વધારાનું દબાણ લાવી શકે છે.
તે ઉપરાંત, ખોટી પદ્ધતિથી કસરત કરવી અથવા અચાનક ભારે વર્કઆઉટ શરૂ કરવાથી પણ ઘૂંટણ પર અસર થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઘૂંટણની વાટકી (Patella)ની હિલચાલમાં અનિયમિતતા અથવા તેની આસપાસના કાર્ટિલેજમાં ફેરફાર થવાને કારણે પણ આવા અવાજો સંભળાય છે.
અવાજની સાથે દુખાવો કે સોજો હોય તો થઈ શકે છે ગંભીર સમસ્યા
ઘૂંટણમાંથી માત્ર અવાજ આવતો હોય અને કોઈ દુખાવો કે અન્ય તકલીફ ન હોય તો સામાન્ય રીતે ગભરાવાની જરૂર નથી. જોકે, અવાજની સાથે દુખાવો, સોજો, જકડન અથવા ઘૂંટણ વાળવામાં અને સીધું કરવામાં મુશ્કેલી થતી હોય તો તેને અવગણવી જોઈએ નહીં.આવા લક્ષણો ઓસ્ટિયોઆર્થરાઈટિસ (Osteoarthritis), કાર્ટિલેજની ઈજા અથવા ઘૂંટણની અન્ય સમસ્યાઓ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે. ઓસ્ટિયોઆર્થરાઈટિસમાં સાંધાની કાર્ટિલેજ ધીમે ધીમે ઘસાતી જાય છે. તેના કારણે હાડકાં વચ્ચેનું કુદરતી રક્ષણ ઘટે છે અને દુખાવો તથા હલનચલનમાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને જો ચાલતી વખતે ઘૂંટણમાં દુખાવો થતો હોય, વારંવાર સોજો આવતો હોય અથવા ઘૂંટણની હિલચાલ મર્યાદિત થઈ ગઈ હોય તો ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે. માત્ર અવાજના આધારે કોઈ બીમારીનું નિદાન કરી શકાય નહીં. જરૂરિયાત મુજબ ડૉક્ટર શારીરિક તપાસ અને અન્ય ટેસ્ટની સલાહ આપી શકે છે.
ઘૂંટણને સ્વસ્થ રાખવા માટે અપનાવો આ સરળ ઉપાયો
ઘૂંટણમાંથી આવતા અવાજની સમસ્યા ઘટાડવા અને સાંધાને સ્વસ્થ રાખવા માટે જીવનશૈલીમાં કેટલાક જરૂરી ફેરફાર કરી શકાય છે.
- નિયમિત કસરત કરો: ચાલવું, સાઇકલ ચલાવવી અને અન્ય હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિઓને દિનચર્યામાં સામેલ કરો.
- સ્નાયુઓ મજબૂત બનાવો: સાથળ અને ઘૂંટણની આસપાસના સ્નાયુઓને મજબૂત કરતી યોગ્ય કસરતો કરો.
- વજન નિયંત્રણમાં રાખો: શરીરનું વધુ વજન ઘૂંટણ પર વધારાનું દબાણ લાવી શકે છે. તેથી યોગ્ય વજન જાળવવાનો પ્રયાસ કરો.
- લાંબો સમય બેસવાનું ટાળો: કામ દરમિયાન વચ્ચે-વચ્ચે ઊભા થાઓ અને થોડું ચાલો. લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં ન રહો.
- યોગ્ય રીતે કસરત કરો: કસરત કરતી વખતે શરીરની સ્થિતિ અને યોગ્ય પદ્ધતિનું ધ્યાન રાખો. અચાનક ભારે કસરત શરૂ કરવાનું ટાળો.
